Luận án Tiến sĩ: Nghiên cứu xung đột du lịch cộng đồng miền núi Thanh Hóa

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN DƯƠNG THỊ HIỀN NGHIÊN CỨU XUNG ĐỘT GIỮA CƯ DÂN VÀ CÁC BÊN LIÊN QUAN TẠI ĐIỂM ĐẾN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG KHU VỰC MIỀN NÚI THANH HOÁ LUẬN ÁN TIẾN SĨ DU LỊCH Hà Nội - 2023 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN DƯƠNG THỊ HIỀN NGHIÊN CỨU XUNG ĐỘT GIỮA CƯ DÂN VÀ CÁC BÊN LIÊN QUAN TẠI ĐIỂM ĐẾN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG KHU VỰC MIỀN NÚI THANH HOÁ Chuyên ngành: Du lịch Mã số: 981010.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ DU LỊCH NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. Trần Đức Thanh Hà Nội - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi, Dương Thị Hiền, đã đọc và hiểu những vi phạm về tính trung thực trong nghiên cứu khoa học. Tôi xin cam đoan rằng nghiên cứu này là do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn trực tiếp của PGS. Trần Đức Thanh và không vi phạm bất kỳ yêu cầu bản quyền nào.

Ký tên Dương Thị Hiền LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới người hướng dẫn khoa học của tôi, PGS. Trần Đức Thanh. Tôi không thể hoàn thành luận án nếu không có sự hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ và động viên của thầy. Tôi bày tỏ lòng biết ơn đối với Quý thầy cô Khoa Du lịch học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, những người đã rất nhiệt tình, tận tâm truyền tải những kiến thức khoa học quý báu về du lịch.

Đó là những kiến thức nền tảng giúp tôi hiểu sâu hơn về lĩnh vực nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới tất cả các chuyên gia đã tư vấn, góp ý cho tôi trong suốt quá trình triển khai luận án. Cảm ơn các chuyên viên phòng Nghiệp vụ Du lịch (Sở Văn hoá Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hoá), cán bộ quản lý và chuyên viên Phòng Văn hoá & Thông tin 11 huyện miền núi tỉnh Thanh Hoá, đặc biệt là cán bộ văn hoá, trưởng bản Báng, bản Đôn, bản Mười, bản Hang, bản Kho Mường và bản Ấm Hiêu đã nhiệt tình cung cấp thông tin và dữ liệu về phát triển du lịch cộng đồng tại các địa phương. Tôi cảm ơn những cư dân, những hộ kinh doanh du lịch, những vị khách du lịch và đại diện các doanh nghiệp đã tham gia trả lời phỏng vấn.

Luận án sẽ không thể thực hiện được nếu không có sự đóng góp, ủng hộ của họ. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Bộ môn Việt Nam học – Du lịch, Khoa Khoa học xã hội, Trường Đại học Hồng Đức đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong công việc, để tôi có thể tập trung nghiên cứu. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn đặc biệt tới các thành viên trong gia đình tôi, tới bạn bè, đồng nghiệp đã luôn khích lệ và mang đến tôi nhiều năng lượng tốt trong suốt chặng đường nghiên cứu. Xin chân thành cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ của tất cả mọi người! Dương Thị Hiền MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

4 DANH MỤC BẢNG. 5 DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Khách thể nghiên cứu. Cơ sở dữ liệu sử dụng trong luận án.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu. Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ XUNG ĐỘT GIỮA CÁC BÊN LIÊN QUAN TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG. Thu thập và gạn lọc tài liệu.

Thông tin chung về các nghiên cứu. Nội dung của các nghiên cứu. Khoảng trống nghiên cứu. 49 Tiểu kết chương 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. Các khái niệm cơ bản. Du lịch cộng đồng. Điểm đến du lịch cộng đồng.

Các bên liên quan. Các lý thuyết sử dụng trong nghiên cứu về xung đột giữa các bên liên quan. Thuyết Xung đột xã hội (Social Conflict Theory). Thuyết Trao đổi xã hội.

Mô hình và giả thuyết nghiên cứu. Các vấn đề xung đột giữa cư dân địa phương và các bên liên. Yếu tố tác động đến xung đột giữa cư dân và các bên liên quan .74 Tiểu kết chương 2. ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Khái quát về khu vực miền núi Thanh Hoá. Vị trí địa lý và điều kiện phát triển du lịch. Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại khu vực miền núi Thanh Hoá. Các tiếp cận và quy trình nghiên cứu.

Cách tiếp cận. Quy trình nghiên cứu. Lựa chọn địa bàn khảo sát. Nghiên cứu định tính.

Phỏng vấn sâu. Nghiên cứu định lượng. Xây dựng thang đo và bảng hỏi. Nghiên cứu định lượng chính thức.

Xử lý dữ liệu .115 Tiểu kết chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Kết quả phát triển thang đo xung đột giữa cư dân và các bên liên quan. Xây dựng danh mục biến số đo lường.

Kết quả thẩm định thang đo lần 1. Kết quả thẩm định thang đo lần 2. Kết quả nghiên cứu chính thức. Mô tả mẫu nghiên cứu.

Hiện trạng xung đột giữa cư dân và các bên liên quan. Yếu tố ảnh hưởng tới xung đột giữa cư dân và các bên liên quan. Thảo luận kết quả nghiên cứu. Thảo luận kết quả phát triển thang đo.

Bàn về vấn đề xung đột giữa cư dân và các bên liên quan tại điểm đến du lịch cộng đồng. Các yếu tố tác động đến xung đột giữa cư dân và các bên liên quan .168 Tiểu kết chương 4. 173 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 174 DANH SÁCH CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

183 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 205 3 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Ý nghĩa BTTN Bảo tồn thiên nhiên DLCĐ Du lịch cộng đồng NCS Nghiên cứu sinh NXB Nhà xuất bản UBND Ủy ban nhân dân Tổ chức Du lịch Thế giới thuộc Liên Hợp quốc (United Nations UNWTO of World Tourism Organization) VHTTDL Văn hoá thể thao du lịch 4 DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Thông tin truy vấn tìm kiếm và giới hạn tài liệu. Địa bàn nghiên cứu về chủ đề xung đột tại điểm đến du lịch cộng đồng chia theo quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong các bài báo về xung đột giữa các bên liên quan. Quy trình nghiên cứu. Danh sách địa bàn nghiên cứu. Bảng tổng hợp đối tượng phỏng vấn sâu.

Các thang đo được kế thừa: sự tham gia của cộng đồng, cảm nhận về lợi ích, cảm nhận về tổn hại. Thành phần đo lường xung đột giữa cư dân và các bên liên quan. Các thang đo mô tả đặc điểm nhân khẩu. Cỡ mẫu phân tầng theo từng địa phương.

Các thành phần đo lường khái niệm xung đột giữa cư dân và các bên liên quan từ tổng quan tài liệu. Các thành phần đo lường khái niệm xung đột giữa cư dân và các bên liên quan từ kết quả phỏng vấn sâu. Bảng tổng hợp thang đo. Mô tả mẫu nghiên cứu (khảo sát sơ bộ lần 1).

Kết quả kiểm định hệ số Cronbach’s Alpha cho khái niệm xung đột giữa cư dân và các bên liên quan (lần 1). Kết quả phân tích hệ số tải chéo (khảo sát lần 1) cho các khái niệm xung đột giữa cư dân và các bên liên quan. Mô tả mẫu nghiên cứu (khảo sát sơ bộ lần 2). Kết quả kiểm định hệ số Cronbach’s Alpha (khảo sát sơ bộ lần 2).

Kết quả tóm tắt các hệ số: độ tin cậy, hệ số tải, phương sai trích của khái niệm xung đột giữa cư dân và các bên liên quan. Giá trị phân biệt (Fornell-Larcker criterion). Hệ số Heterotrait – Monotrait ratio (HTMT). Đặc điểm về mẫu quan sát (nghiên cứu chính thức).

Mã hoá kết quả phỏng vấn sâu về xung đột giữa cư dân và khách du lịch .Giá trị trung bình Xung đột giữa cư dân và khách du lịch. Mã hoá kết quả phỏng vấn sâu về xung đột giữa cư dân và doanh nghiệp du lịch. Giá trị trung bình thang đo “Xung đột giữa cư dân và doanh nghiệp du lịch”. Mã hoá kết quả phỏng vấn sâu về xung đột giữa cư dân và chính quyền địa phương.

Giá trị trung bình thang đo “Xung đột giữa cư dân và chính quyền. Kết quả tóm tắt các hệ số tải trong mô hình PLS SEM. Giá trị phân biệt (Fornell-Larcker criterion). Hệ số Heterotrait – Monotrait ratio (HTMT).

Hệ số tải chéo. Đánh giá hiện tượng đa cộng tuyến giữa các biến tiềm ẩn. Đánh giá hiện tượng đa cộng tuyến giữa các biến quan sát. Kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu .161 6 DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ Hình 1.

Quy trình thu thập tài liệu thứ cấp theo mô hình Prisma. Số lượng nghiên cứu theo năm xuất bản. Số lượng nghiên cứu theo đơn vị xuất bản. Địa bàn nghiên cứu chủ đề xung động tại điểm đến du lịch cộng đồng.

Mô hình chỉ số bực mình (IRRIDEX model). Xung đột xã hội giữa cư dân và doanh nghiệp du lịch, chính quyền địa phương tại đảo Pari Indonesia. Ma trận phân tích xung đột lãnh thổ và du lịch. Chu kỳ sống của điểm đến.

Cơ chế định hướng căng thẳng trong cộng đồng. Thuyết Trao đổi xã hội trong nghiên cứu về nhận thức, thái độ của cư dân địa phương với du lịch. Lý thuyết Trao đổi xã hội mở rộng trong nghiên cứu thái độ của cư dân với du lịch (1). Lý thuyết Trao đổi xã hội mở rộng trong nghiên cứu thái độ của cư dân với du lịch (2).

Nội dung xung đột giữa cư dân và các bên liên quan. Mô hình về mối quan hệ giữa các yếu tố tiền đề với xung đột giữa cư dân và các bên liên quan. Địa bàn nghiên cứu. Số lượt khách du lịch đến các huyện miền núi Thanh Hoá.

Bản đồ sự phân bố các điểm đến du lịch cộng đồng khu vực miền núi tỉnh Thanh Hoá. Danh sách địa bàn nghiên cứu chia theo chu kỳ sống của điểm đến. Quy trình xây dựng thang đo. Kết quả PLS Algorithm mô hình đo lường.

Kết luận về mối quan hệ giữa các yếu tố tiền đề và xung đột giữa cư dân và các bên liên quan .