Quản lý đời sống văn hóa khu đô thị mới Hà Nội: Trung Hòa & Nam Thăng Long

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM Đinh Đức Thiện QUẢN LÝ ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TRONG CÁC KHU ĐÔ THỊ MỚI Ở HÀ NỘI (TRƯỜNG HỢP KHU ĐÔ THỊ MỚI TRUNG HÒA - NHÂN CHÍNH VÀ NAM THĂNG LONG) LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC Hà Nội – 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM Đinh Đức Thiện QUẢN LÝ ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TRONG CÁC KHU ĐÔ THỊ MỚI Ở HÀ NỘI (TRƯỜNG HỢP KHU ĐÔ THỊ MỚI TRUNG HÒA - NHÂN CHÍNH VÀ NAM THĂNG LONG) Chuyên ngành: Quản lý văn hóa Mã số: 9319042 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN VIẾT THÔNG Hà Nội – 2018 1 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan những vấn đề nêu trong luận án này là do tôi nghiên cứu, không sao chép của người khác. Những ý kiến tham khảo, tư liệu của các tác giả đều có chú thích nguồn gốc đầy đủ. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về những nội dung trong luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Tác giả luận án Đinh Đức Thiện 2 MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN.

2 BẢNG CHỮ VIẾT TẮT. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Một số vấn đề lý luận.

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở KHU ĐÔ THỊ MỚI TRUNG HÒA - NHÂN CHÍNH VÀ NAM THĂNG LONG. Khu đô thị mới Trung Hòa - Nhân Chính. Khu đô thị mới Nam Thăng Long (Ciputra). BÀN LUẬN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU - KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP.

Bàn về biến đổi văn hóa và ảnh hưởng của nó trong đời sống cư dân các khu đô thị mới. Bàn về vai trò của quản lý văn hóa tại các khu đô thị mới và những đề xuất, giải pháp .127 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .131 TÀI LIỆU THAM KHẢO .144 3 BẢNG CHỮ VIẾT TẮT - DSVH Di sản văn hóa - ĐSVH Đời sống văn hóa - ĐTH Đô thị hóa - GS Giáo sư - KĐT Khu đô thị - KĐTM Khu đô thị mới - KHXH Khoa học xã hội - NCS Nghiên cứu sinh - Nxb Nhà xuất bản - PGS. Phó giáo sư - Pl Phụ lục - QLĐSVH Quản lý đời sống văn hóa - QLVH Quản lý văn hóa - T/c Tạp chí - tr. Trang - TS Tiến sĩ - VHDG Văn hóa dân gian - VHĐT Văn hóa đô thị - VHNT Văn hóa Nghệ thuật 4 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Quản lý văn hóa (QLVH) đóng vai trò rất quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của văn hóa. Trước các tác động của tiến trình toàn cầu hóa, tốc độ đô thị hóa đang diễn ra khá nhanh, làm biến đổi bộ mặt kinh tế - xã hội của đất nước. Tính đến thời điểm hiện nay, đất nước ta đã xuất hiện trên 750 khu đô thị mới (KĐTM), riêng Thủ đô Hà Nội có trên 30 KĐTM, đó là một trong những thành tựu lớn của chúng ta trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, với những yếu tố tác động khách quan và chủ quan, các khu đô thị hiện tại có rất nhiều “biến thể” so với 4 loại hình đô thị được giới chuyên gia đề cập đến: Khu đô thị phụ thuộc vào thành phố mẹ, khu đô thị độc lập, khu đô thị mở rộng, khu đô thị xây dựng cho các khu chức năng đặc biệt.

Sự phát triển mạnh mẽ về số lượng và chất lượng các khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Hà Nội một mặt đã đáp ứng nhu cầu sống của cư dân, phù hợp với xu hướng phát triển của một thành phố đang tích cực chuyển mình hội nhập với các nước trong khu vực và quốc tế. Các khu đô thị mới này đều hướng tới mục tiêu thiết lập những nơi sinh hoạt văn minh, hiện đại hơn cho Thủ đô Hà Nội, đồng thời tạo môi trường sống cảnh quan, sinh hoạt tốt nhất cho người dân. Song mặt khác, tốc độ phát triển nhanh đã bộc lộ những mặt yếu kém, bất cập ảnh hưởng không tốt đến đời sống người dân. Bên cạnh đó, những vấn đề phát sinh ở những KĐTM chưa được quan tâm nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống.

Sự chuyển đổi lối sống, sinh hoạt của cư dân cũng đặt ra nhiều thách thức đòi hỏi công tác quản lý đời sống văn hóa, hay nói cách khác là quản lý những sinh hoạt văn hóa phải quan tâm, xem xét lại việc thực hiện các văn bản quản lý văn hóa, đồng thời đề xuất những yêu cầu mới phù hợp, khả thi với các khu đô thị mới nhằm 5 phát huy hiệu quả những xu hướng phát triển tích cực, đẩy lùi những xu hướng tiêu cực. Nằm trên địa bàn phường Trung Hòa, quận Cầu Giấy và phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Tp. Hà Nội, với tổng diện tích đất phát triển 30 ha, khu đô thị mới Trung Hòa - Nhân Chính mang dáng dấp của các khu đô thị tại các nước phát triển. Sau hơn chục năm hoạt động, những tiện ích mà khu đô thị mới Trung Hòa - Nhân Chính đem lại cho người dân đã được khẳng định.

Lớp công dân trẻ tuổi, có chuyên môn cao đã là thành tố quan trọng trong việc hình thành lối sống mới ở khu đô thị này. Bên cạnh đó, khu đô thị Nam Thăng Long (Ciputra Hanoi) nằm ở phía Tây Bắc của Hà Nội, cách trung tâm thành phố khoảng 10 km, nằm trên đường Lạc Long Quân, thuộc phường Xuân La và Phú Thượng, quận Tây Hồ đang được bình chọn là khu đô thị hàng đầu về chất lượng sống. Đại bộ phận cư dân ở đây là những người có thu nhập cao, và người nước ngoài làm việc. Tuy vậy, sự dịch chuyển các mô hình sống của những gia đình từ nhà phố truyền thống và từ các địa phương lân cận lên khu chung cư (đặc biệt là các khu tái định cư), đã tạo nên những biến đổi trên nhiều phương diện của đời sống văn hóa, làm nảy sinh nhiều vấn đề từ thực tiễn đời sống, đòi hỏi các nhà quản lý văn hóa cần nắm bắt và định hướng người dân theo mục tiêu Nghị quyết Trung ương 9 khóa XI đã nêu: “Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học.

Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh…”. Để làm tốt điều đó, vai trò của quản lý đời sống văn hóa tại các khu đô thị mới cần được chú trọng. 6 Đến nay, khu đô thị (KĐT) Trung Hòa – Nhân Chính đã được một vài nhà nghiên cứu tìm hiểu bước đầu về đời sống và văn hóa ứng xử. Riêng khu đô thị Nam Thăng Long thì hầu như chưa có tác giả nghiên cứu, mà chủ yếu là các bài báo giới thiệu khái quát về khu đô thị này với ý nghĩa giao dịch bất động sản.

Vấn đề quản lý đời sống văn hóa (ĐSVH) ở hai KĐTM này nói riêng và quản lý ĐSVH ở các KĐT mới nói chung hầu như chưa có ai quan tâm đến với tư cách là một đề tài khoa học. Đây là khoảng trống để nghiên cứu sinh lựa chọn làm đề tài luận án tiến sĩ của mình: Quản lý đời sống văn hóa trong các khu đô thị mới ở Hà Nội (trường hợp khu đô thị mới Trung Hòa - Nhân Chính và Nam Thăng Long). Nghiên cứu trường hợp khu đô thị mới Trung Hòa - Nhân Chính và Nam Thăng Long, NCS mong muốn từ thực trạng của công tác quản lý văn hóa, chỉ ra những điều bất cập nhằm nghiên cứu bổ sung, đề xuất cách thức quản lý văn hóa phù hợp đối với các khu đô thị mới ở Hà Nội nói chung, hai khu đô thị này nói riêng, góp phần xây dựng thiết chế văn hóa cho các khu đô thị mới ở Hà Nội nhằm hướng tới mục tiêu bền vững, tạo nên sự gắn kết hài hòa giữa môi trường cảnh quan và xã hội, nâng cao đời sống văn hóa của người dân. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích nghiên cứu Luận án tập trung nghiên cứu những khía cạnh cơ bản của quản lý đời sống văn hóa trong các KĐTM ở Hà Nội thông qua tìm hiểu hai KĐTM Trung Hòa – Nhân Chính và Nam Thăng Long. Trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp phù hợp, khả thi góp phần nâng cao vai trò của quản lý QLĐSVH ở các KĐTM. Nhiệm vụ nghiên cứu Để hoàn thành mục đích nghiên cứu nêu trên, tác giả luận án tập trung thực hiện các nhiệm vụ sau: - Luận án hệ thống hóa và phân tích những vấn đề lý luận có liên quan đến QLĐSVH ở KĐTM, trên cơ sở tiếp thu thành tựu của những người đi trước, tác giả luận án sẽ vận dụng nghiên cứu những khái niệm mới thuộc phạm vi đề tài nghiên cứu. - Tiến hành khảo sát, nghiên cứu thực trạng QLĐSVH ở KĐTM trên địa bàn Hà Nội hiện nay.

- Bàn luận và tìm ra những nhóm giải pháp phù hợp, khả thi góp phần nâng cao hiệu quả QLĐSVH ở các KĐTM. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu đời sống văn hóa và công tác QLĐSVH ở KĐTM Trung Hòa - Nhân Chính và Nam Thăng Long trong quan hệ so sánh với một số KĐT trên địa bàn Hà Nội. Phạm vi nghiên cứu Việc tham khảo các khu đô thị mới ở Hà Nội, thậm chí mở rộng tìm hiểu thêm một số khu đô thị mới tại các tỉnh, thành phố khác trong cả nước nhằm nhấn mạnh yếu tố địa lý, con người.

cũng góp phần quan trọng tạo nên sự khu biệt, bản sắc văn hóa cho mỗi khu đô thị, giúp các nhà quản lý một mặt lựa chọn giải pháp thiết kế, xây dựng và phát triển khu đô thị mới bền vững, đảm bảo tính thẩm mỹ của một đô thị mới hiện đại, đáp ứng nhu cầu sống của đại bộ phận dân cư. Mặt khác, giúp ngành văn hóa xây dựng mô hình quản lý các thiết chế văn hóa phù hợp để góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa, đồng thời uốn nắn những hiện tượng tiêu cực, đối lập với những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.