Luận án TS: Quản lý Di sản Thế giới Hoàng thành Thăng Long gắn với Du lịch

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM Nguyễn Đức Trọng QUẢN LÝ DI SẢN THẾ GIỚI KHU TRUNG TÂM HOÀNG THÀNH THĂNG LONG - HÀ NỘI GẮN VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ VĂN HÓA Hà Nội - 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM QUẢN LÝ DI SẢN THẾ GIỚI KHU TRUNG TÂM HOÀNG THÀNH THĂNG LONG - HÀ NỘI GẮN VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH Ngành: Quản lý văn hóa Mã số: 9229042 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ VĂN HÓA NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC NGHIÊN CỨU SINH GS. Nguyễn Chí Bền Nguyễn Đức Trọng XÁC NHẬN CỦA CƠ SỞ ĐÀO TẠO Hà Nội - 2024 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: Luận án tiến sĩ Quản lý di sản thế giới Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội gắn với phát triển du lịch là do tôi viết và chưa công bố. Các trích dẫn, số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và có xuất xứ rõ ràng. Tôi xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan này.

Tác giả luận án Nguyễn Đức Trọng ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. i DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ. iv MỞ ĐẦU .1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN. Tổng quan tình hình nghiên cứu.

Khái quát về địa bàn nghiên cứu.73 Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ DI SẢN THẾ GIỚI KHU TRUNG TÂM HOÀNG THÀNH THĂNG LONG - HÀ NỘI GẮN VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH. Xây dựng và ban hành văn bản quản lý. Chủ thể quản lý và cơ chế phối hợp. Quản lý di sản thế giới gắn với phát triển du lịch tại Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.

Các hoạt động gắn kết phát triển du lịch .117 Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ DI SẢN THẾ GIỚI GẮN VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI KHU TRUNG TÂM HOÀNG THÀNH THĂNG LONG - HÀ NỘI………. Căn cứ đề xuất giải pháp .160 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ .166 TÀI LIỆU THAM KHẢO .180 iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BQL : Ban Quản lý DSTG : Di sản thế giới DSVH : Di sản văn hóa HTTL : Hoàng thành Thăng Long ICCROM : International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property (Trung tâm Quốc tế về Nghiên cứu Bảo tồn và Phục hồi các di sản văn hóa) ICOMOS : International Council on Monuments and Sites (Hội đồng Di tích và Di chỉ Quốc tế) IUCN : International Union for Conservation of Nature (Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế) LATS : Luận án tiến sĩ NCS : Nghiên cứu sinh Nxb : Nhà xuất bản PVT : Phi vật thể ThS : Thạc sĩ Tp : Thành phố TS : Tiến sĩ UBND : Uỷ ban nhân dân UNESCO : United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hiệp quốc UNWTO : United Nations World Tourism Organization (Tổ chức Du lịch thế giới thuộc Liên hiệp quốc) VHTTDL : Văn hóa, Thể thao và Du lịch iv DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ BẢNG Bảng 1. Khuôn khổ chung cho việc định nghĩa hệ thống quản lý di sản. Các khóa đào tạo, chương trình tập huấn huấn, bồi dưỡng cho nguồn nhân lực tại các Di sản Thế giới (giai đoạn 2011 - 2020).

Kinh phí sử dụng cho các hoạt động tại DSTG Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội giai đoạn 2016 - 2023. Thống kê số lượng khách tham quan và doanh thu từ khách du lịch tại Di sản Thế giới Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội giai đoạn 2016 -2020. Thống kê thực trạng bàn giao mặt bằng diện tích Khu Thành cổ Hà Nội tính đến năm 2020. Thống kê thực trạng bàn giao mặt bằng diện tích Khu di tích Khảo cổ học 18 Hoàng Diệu tính đến thời điểm năm 2020.

Thống kê số lượng di vật bàn giao theo các mốc thời gian. Đề xuất nội dung nghiên cứu khảo cổ học giai đoạn 2023-2030. Tour 1 ngày trải nghiệm Hà Nội. Tour “Hành trình di sản Kinh đô”.

Thành phần của hệ thống quản lý di sản. Khung phân tích sử dụng trong luận án .1 Cơ cấu tổ chức bộ máy Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội. Quy trình đào tạo cơ bản. Mô hình 3 trụ cột trong hợp tác công tư tại Di sản thế giới Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.

Một số hoạt động quảng bá, giới thiệu DSTG Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội. Hệ thống chỉ tiêu giám sát theo hoạt động. Đề xuất các bước thực hiện dự án phục dựng lễ hội Đèn Quảng Chiếu. Kinh phí sử dụng cho Di sản Thế giới Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội từ 2016 - 2020.

Lý do chọn đề tài 1. Di sản văn hoá của mỗi quốc gia được coi là vốn quý, là tài sản của đất nước và đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội, góp phần to lớn và ý nghĩa đối với sự phát triển chung của quốc gia dân tộc trong quá trình hội nhập quốc tế. Đặc biệt là các di sản thế giới được UNESCO ghi vào danh mục theo Công ước năm 1972 hoặc Công ước năm 2003 lại càng có vai trò to lớn đối với không chỉ quốc gia nơi di sản tọa lạc mà còn đối với cả nhân loại. Vì vậy, công tác quản lý di sản thế giới phải được thực hiện bài bản, tuân thủ theo công ước của UNESCO cũng như pháp luật hiện hành nhằm mục đích bảo tồn phát huy giá trị truyền thống bản sắc dân tộc, mặt khác, các di sản thế giới của Việt Nam sau khi được công nhận được đánh giá cao và được định hướng khai thác để phát triển trở thành các khu, điểm du lịch có ý nghĩa quốc gia và quốc tế, làm động lực cho sự phát triển du lịch ở bản thân nội tại quốc gia.

Vì vậy, nghiên cứu quản lý di sản thế giới gắn với phát triển du lịch là một nội dung quan trọng của ngành khoa học quản lý văn hóa. Di sản thế giới Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là trung tâm quyền lực nối tiếp nhau của dân tộc Việt Nam trong hơn một nghìn năm lịch sử và là minh chứng có một không hai về sự tiến hóa của nền văn minh dân tộc Việt Nam trong lịch sử phát triển của một nhà nước quân chủ vùng Đông Nam Á và Đông Á. Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là nơi ghi đậm dấu ấn những giá trị biểu đạt văn hóa và những sự kiện mang tầm vóc ý nghĩa toàn cầu. Ngày 1/8/2010, Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội được UNESSCO công nhận là di sản thế giới, đáp ứng đủ 3 tiêu chí nổi bật: Chiều dài lịch sử văn hóa; Tính liên tục của tài sản với tư cách là một trung tâm quyền lực và các tầng di tích di vật phong phú.

Ngoài giá trị văn hóa mà Hoàng thành Thăng Long mang trong mình, cũng là địa điểm mà Nhà Nước khuyến khích xây dựng điểm đến hấp dẫn cho quá trình tham quan, chiêm ngưỡng của người dân trong nước và du khách quốc tế biết đến. Chính vì ý nghĩa to lớn như vậy nên nghiên cứu quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của di sản thế giới gắn với phát triển du lịch, càng bổ sung vào khoa học quản lý văn hóa nói chung, quản lý di sản nói riêng, cả về tư liệu và nhận định. Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội được UNESCO công nhận vào năm 2010, tính đến nay đã 13 năm, các hoạt động khai thác và phát huy giá trị của di sản đã và đang được triển khai, xúc tiến mạnh mẽ tuy nhiên các kết quả lại chưa được như mong muốn, thậm chí các chỉ tiêu kinh tế như doanh thu từ khách tham quan du lịch, số lượng khách tham quan (trong nước và quốc tế) chưa tương xứng với giá trị và tầm vóc của di sản. Khu di sản khai thác bán vé tham quan du lịch từ năm 2013; 120.000 lượt khách là con số của năm 2013 cho tới năm 2016 con số này đã tăng lên 245.321 lượt, và năm 2019 ghi nhận 517.476 lượt khách.

Năm 2019 có thể coi là năm rất thành công của ngành du lịch Việt Nam nói chung và các khu di sản thế giới tại Việt Nam nói riêng, tuy nhiên, số lượng khách cũng như doanh thu từ các dịch vụ du lịch tại di tích Hoàng thành Thăng Long vẫn chỉ dừng lại ở mức khiêm tốn với doanh thu 11.1 tỷ đồng, với tầm vóc của một di sản thế giới thì những kết quả này có thể nói là chưa xứng tầm, nếu để so sánh trong bảng xếp hạng 8 di sản thế giới được UNESCO công nhận tại Việt Nam, Hoàng thành Thăng Long đứng vị trí số 7. Chính vì vậy, một trong những việc làm cấp thiết chính là hệ thống hóa lý thuyết về quản lý DSTG vừa tuân thủ theo quy định của pháp luật, theo Công ước năm 1972 và hướng dẫn của UNESCO gắn với phát triển du lịch một cách có hiệu quả theo hướng bền vững mà NCS lựa chọn Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là địa bàn nghiên cứu, không chỉ vậy, chúng ta cũng cần có một mô hình nghiên cứu hoạt động du lịch tại điểm đến là DSTG sao cho phù hợp và có tính chiến lược lâu dài, phục vụ cho công tác quản lý cũng như nghiên cứu sâu hơn trong thời gian tới. Những hoạt động đổi mới sáng tạo trong công tác quản lý di sản và phát triển các hoạt động tham quan du lịch đã và đang tạo ra những chuyển biến tích cực, tuy nhiên những điểm hạn chế còn tồn tại vẫn cần phải khắc phục để nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý cũng như hoạt động phát triển du lịch của di sản thế giới, theo khảo sát đánh giá về Khu di sản của một số du khách quốc tế, các hướng dẫn viên, thuyết minh viên tại điểm đến vẫn chưa cao, thậm chí có đánh giá thấp và chưa hấp dẫn, khách tham quan du lịch mới chỉ dừng lại ở nhu cầu tham quan là chủ yếu.