Luận án tiến sĩ: Tác động của vốn xã hội, tinh thần kinh doanh và khả năng thích ứng đến hiệu quả doanh nghiệp có vốn nhà nước tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRUONG DAI HQC MO THANH PHO HO CHi MINH -2 NGO CHIN TAC DONG CUA VON XA HOI, TINH THAN KINH DOANH VA KHA NANG THICH UNG DEN HIEU QUA HOAT DONG CUA DOANH NGHIỆP CÓ VÓN NHÀ NƯỚC TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành : Quản trị kinh doanh Mã số chuyên ngành : 62 34 01 02 LUẬN ÁN TIÊN SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYEN THUAN Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng luận án “Tức động của vốn xã hội, tỉnh thần kinh doanh và khả năng thích ứng đễn hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp có vốn nhà nước tại Việt Nam ” là công trình nghiên cứu của riêng Tôi. Ngoài những tài liệu tham khảo được trích dẫn trong luận án nảy, không có nghiên cứu nào của người khác được sử dụng trong luận án này mà không được trích dẫn theo đúng quy định. Toàn phần hay những phần nhỏ của luận án này chưa từng được công bố, sử dụng hoặc nộp để nhận bằng cấp tại các trường đại học, cơ sở đào tạo, hoặc bắt cứ nơi nào khác ngoài mục đích phục vụ cho nghiên cứu để tài và qui định trong chương trình đào tạo của Trường Đại Học Mở Tp.

Hồ Chí Minh và của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Hồ Chí Minh, năm 2020 Người thực hiện Ngô Chín ii Sau thời gian học tập và nghiên cứu, với sự hỗ trợ, giúp đỡ nhiệt tình của quý Thầy Cô, Tôi đã hoàn thành luận án tốt nghiệp Tiến sĩ với đề tài: “Tác động của vẫn xã hội, tỉnh thần kinh doanh và khả năng thích ứng đến hiệu quả hoạt động của DN có vẫn nhà nước tai Viet Nam”. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến quý Thầy, Cô trường Đại học Mở thành phố Hồ Chí Minh và Khoa đào tạo Sau Đại học của Trường; cảm ơn quý Thầy, Cô tham gia các Hội đồng báo cáo, bảo vệ, phản biện đã giảng dạy, truyền đạt những kiến thức quý báu và cho những ý kiến rất xác đáng, thiết thực trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Đặc biệt, Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành đến PGS.

Nguyễn Thuấn đã hết lòng hướng dẫn Tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án này. Tôi cũng xin gởi lời cảm ơn đến các anh chị lãnh đạo, quản lý ở các doanh nghiệp có vốn nhà nước trên lãnh thổ Việt Nam đã hỗ trợ nhiệt thành và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình khảo sát, thu thập dữ liệu cũng như phỏng vấn định tính, thảo luận tay đôi. Xm cảm ơn các anh, chị, em nghiên cứu sinh của Trường đã động viên và chia sẻ những kinh nghiệm, kiến thức trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp, cơ quan VPCP và gia đình tôi đã luôn ủng hộ, chia sẻ và động viên tôi trong suốt quá trình học tập cũng như hoàn thiện luận án này.

Trân trọng! Tp. Hồ Chí Minh,ngày tháng năm 2020 Người thực hiện Ngô Chín iii TOM TAT Sau nhiều thập kỷ hình thành và phát triển (1954 ở miền Bắc và 1975 ở miền Nam), doanh nghiệp nhà nước (DNNN) ở Việt Nam đã có nhiều đóng góp vào sự ôn định chung của nền kinh tế; tuy vậy DNNN cũng tồn tại nhiều yếu kém từ việc quản lý vốn đến việc sử dụng các nguồn lực vật chất khác như đất đai, nhà xưởng, hiệu quả sản xuất, kinh doanh của DNNN còn thấp so với nguồn lực đang nắm giữ, năng lực quản trị, điều hành còn nhiều yếu kém, còn tình trạng lãng phí, thất thoát nguồn lực (Ban Chỉ đạo và Đổi mới DN, 2016). DNNN cần phải thích nghỉ với cơ chế thị trường; Đảng và Nhà nước đã chỉ đạo tái cấu trúc lại DNNN; quyết tâm cô phần hóa các DNNN ở các ngành, lĩnh vực mà nhà nước còn có nhu cầu đầu tư vốn để ổn định sự phát triển chung cho nên kinh tế; đặc biệt là ở các lĩnh vực, ngành nghề mà tư nhân không muốn tham gia; như vậy sẽ hình thành loại hình doanh nghiệp có vốn nhà nước (DNCVNN) theo suốt các giai đoạn phát triển của nền kinh tế Việt Nam. DNCVNN tại Việt Nam đã có nhiều thay đổi trong cơ cấu tô chức; phương thức quản lý vốn và dần sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của DN; tuy nhiên do hình thành từ DNNN có từ lâu đời nên cũng còn có nhiều ảnh hưởng nặng nề của cơ chế DNNN như tình trạng thờ ơ, lẫn tránh trách nhiệm; tư duy, nếp suy nghĩ cũ kĩ, lạc hậu; chưa chủ động, đổi mới, sáng tạo và sợ trách nhiệm, không dám làm những cái mới, có nơi còn bị ảnh hưởng bởi lợi ích cục bộ và tư duy nhiệm kỳ; để góp phần duy trì hoạt động ổn định và bền vững của các DNCVNN tại Việt Nam; người viết đã tìm hiểu về các khái niệm có ảnh hưởng như vốn xã hội, tinh thần kinh doanh và khả năng thích ứng; đây là các nguồn lực phi vật chất (vô hình) kết hợp với nhau mà các DNCVNN tại Việt Nam chưa nhận diện được tầm quan trọng; chưa sử dụng hay sử dụng không đúng với mặt tích cực của nó để cải thiện hiệu quả hoạt động.

Nghiên cứu này được thực hiện trong bối cảnh DNCVNN tại Việt Nam; một loại hình doanh nghiệp đăc thù chưa đề cập ở các nghiên cứu trước về việc kết hợp ba nguồn lực phi vật chất nói trên. Ngoài ra, một lý do quan trọng dẫn đến việc hình thành luận án này là nhận thức chưa đầy đủ của lãnh đạo DNCVNN tại Việt Nam về tầm quan trọng của khái niệm khả năng thích ứng trong việc đáp ứng và điều chỉnh iv tích cực theo môi trường kinh doanh (Weick và Ctg, 2008); hoạch định, phân bổ nguồn lực một cách hợp lý, nhanh chóng, linh hoạt và kịp thời (Chu, 2015) nhằm đảm bảo cho hoạt động ổn định và bền vững. Luận án này hình thành nên mục tiêu chung là kiểm định mối quan hệ đan xen giữa các khái niệm bậc hai: vốn xã hội, tỉnh thần kinh doanh và khả năng thích ứng; sự tác động đồng thời, cùng lúc của chúng đến hiệu quả hoạt động của DNCVNN tại Việt Nam. Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu đề ra, người viết đã tiến hành phương pháp nghiên cứu định lượng là chính; kết hợp với nghiên cứu định tính thông qua việc phỏng vẫn tay đôi 10 lãnh đạo DNCVNN tại Việt Nam có nhiều năm kinh nghiệm nhằm làm rõ nội hàm các khái niệm; mối liên hệ tương quan giữa các khái niệm; điều chỉnh, phát triển các thang đo.

Nghiên cứu định lượng sơ bộ sử dụng phương pháp khảo sát bằng bản câu hỏi; chọn mẫu phi xác xuất, lay mẫu thuận tiện, cỡ mẫu 60 DNCVNN tại Việt Nam dé kiểm định thang đo. Nghiên cứu định lượng chính thức sử dụng phương pháp khảo sát bằng phiếu khảo sat; lay mau tong thé theo khung mẫu là danh sách 720 DNNN đã cổ phần hóa tính đến tháng 8/2019 ở trang Web chinhphu.vn; mẫu thu về được 571, có 03 phiếu bị loại, còn lại 568 phiếu đáp ứng yêu cầu (đạt khoảng 80%; số DN còn lại không gửi trả phiếu khảo sát là do đã thoái hết vốn nhà nước) đề kiểm định thang đo, mô hình và giả thuyết. Nghiên cứu định lượng với các kỹ thuật phân tích độ tin cậy Cronbach alpha, EFA và CFA để kiểm định thang đo; phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính SEM để kiểm định giả thuyết, mô hình. Kết quả nghiên cứu đạt được chỉ tiết như sau: Thứ nhất: Vôn xã hội, tình thần kinh doanh và khả năng thích ứng đều có tác động dương đến hiệu quả hoạt động với hệ số lần lượt là: 0.

Thứ hai: Vỗn xã hội có tác động đương gián tiếp đến hiệu quả hoạt động thông qua tỉnh thần kinh đoanh (hệ số 0.298) và khả năng thích ứng (hệ số 0. Thứ ba: Tình thần kinh doanh có tác động dương gián tiếp đến hiệu quả hoạt động thông qua khả năng thích ứng (hệ số 0. Thứ tr: Khả năng thích ứng tác động mạnh nhất đến hiệu quả hoạt động (hệ số 0.329); tỉnh thần kinh doanh ít tác động đến khả năng thích ứng (hệ số 0. MỤC LỤC CHƯƠNG I.

TÔNG QUAN NGHIÊN CỨU.-2-- 2: ©22¿22+22£+2£E+2£x2zxczzx 1 In go. Bối cảnh thực tiễn 1. Bối cảnh lý thuyết es 1. Mục tiêu và câu hỏi nghiÊn CỨU.-¿- - ¿+ k1 Ek kg ngư, 6 1.

Mục tiêu nghiên CỨU.-- - - << S11 TT TT TT TH HH ngư 6 1. Câu hỏi nghiên cứu " 1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên CỨU .- -- ¿+ 61111 1S 1T HH TH nghiệt 1.

Những đóng góp về khoa học và thực tiễn của đề tài ca 1. Đóng góp vệ khoa học. Đóng góp về thực tiễn. Điểm mới của luận án “ 1.

Kết cấu của luận án. Tóm tắt chương MỘC. CO SO LY THUYET 2. Vốn xã hội doanh nghiệp (Corporate social capital).

Khái niệm vốn xã hội đoanh nghiệp .-------¿- ¿+z+xz+zxz+rxzee 12 2.2 Đo lường vốn xã hội doanh nghiệp 2.2 __ Tinh thần kinh doanh (Entrepreneurship).1 Khái niệm về tinh thần kinh doanh.2 _ Đo lường tinh thần kinh doanh 2. Khả năng thích ứng (resilience capablÏIty).1 Khái niệm khả năng thích Ứng .2 Đo lường khả năng thích Ứng.4 Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.1 Khái niệm hiệu quả hoạt động của doanh nghiỆp. Đo lường hiệu quả hoạt động của doanh nghiỆp.5 Cac ly thuyét nén tảng cho nghiên cứu.1 Lý thuyết hỗ trợ môi quan hệ giữa vốn xã hội và hiệu quả hoạt động.2 Lý thuyết hỗ trợ mối quan hệ giữa vốn xã hội và khả năng thích ứng. Lý thuyết hỗ trợ mối quan hệ giữa vốn xã hội và tỉnh thần kinh doanh.

Lý thuyết hỗ trợ mối quan hệ giữa khả năng thích ứng và hiệu quả hoạt động _.cQQnnnnn n K K n nà nà nà tà tk tk nh xếp 41 2.5 Lý thuyết hỗ trợ mối quan hệ giữa tinh thần kinh doanh và hiệu quả hoạt AONE occ cece eee ee eee ee ee eeeeeeeeeeeeeeeneneneeeeeeeeeeeenenenenenenenenaenas 44 2.6 Lý thuyết hỗ trợ mối quan hệ giữa tỉnh thần kinh doanh và khả năng thích ỨNE. cọ HT TH TH nà nà nà Tà Tà nà nh nh nà Tà Tà Tà Tà rà hà rà Hà hà ty 45 2.6 Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố liên quan. Nghiên cứu vê W/0 8 uy .2 Nghiên cứu về khả năng thích ứng.3 Nghiên cứu về tinh thần kinh doanh .7 _ Phát triển các giả thuyết và mô hình nghiên cứu.1 Mối quan hệ giữa Vốn xã hội và hiệu quả hoạt động .2 Mối quan hệ giữa Vốn xã hội và khả năng thích ứng.