Luận án tiến sĩ quan hệ giữa cá nhân và xã hội trong tư tưởng đạo đức hồ chí min

Tính cấp thiết của đề tài. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII nêu rõ: “Quan tâm, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý, các nhà doanh nghiệp và các chuyên gia, trước hết là đội ngũ cán bộ chủ chốt trong hệ thống chính trị; coi trọng cả đức và tài, đức là gốc. Mọi cán bộ phải thường xuyên nâng cao trình độ mọi mặt,. gương mẫu trong đạo đức và lối sống, kết hợp hài hoà giữa lợi ích cá nhân và lợi ích chung, khi lợi ích cá nhân mâu thuẫn với lợi ích chung thì phải biết đặt lợi ích chung lên trên hết, “trước hết” [14, 145].

Thực chất đây là vấn đề đạo đức của người cán bộ cách mạng trong việc giải quyết mối quan hệ lợi ích giữa cá nhân và xã hội trong điều kiện mới ở nước ta hiện nay. Để thực hiện được yêu cầu đó, trước hết đòi hỏi mỗi cán bộ đảng viên, đặc biệt là những người giữ vai trò lãnh đạo, quản lý phải nhận thức và giải quyết đúng đắn mối quan hệ cá nhân - xã hội, trong đó chủ yếu là mối quan hệ về lợi ích. Trong xã hội mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội xét đến cùng bị quy định bởi quan hệ lợi ích xã hội. Tuỳ theo trình độ phát triển của xã hội mà lợi ích cá nhân phù hợp ít hay nhiều với lợi ích xã hội.

Để điều hoà mối quan hệ lợi ích giữa cá nhân và xã hội cần có sự tham gia của đạo đức. Đạo đức giữ vai trò điều chỉnh động cơ, hành vi của mỗi cá nhân trong xã hội không đối lập với lợi ích của các cá nhân khác và của cả xã hội. Tuy nhiên, thực tế lịch sử cho thấy, không phải chế độ xã hội nào cũng xuất hiện những tư tưởng đạo đức đúng đắn nhằm giải quyết hài hoà mối quan hệ đó. Mỗi chế độ xã hội có những quan niệm đạo đức riêng của nó để giải quyết mối quan hệ lợi ích giữa cá nhân và xã hội.

Trong các xã hội cũ, đạo đức của giai cấp bóc lột là nhằm bảo vệ lợi ích của những kẻ cầm quyền thống trị xã hội. Đạo đức đó đề cao tuyệt đối cái cá nhân, đạt lợi ích cá nhân lên trên hết. Chủ nghĩa cá nhân, do đó đã trở thành nguyên tắc đạo đức chủ đạo giữ vai trò chi phối đạo đức xã hội và đạo đức cá nhân. Trong xã hội XHCN, đạo đức mới giữ vai trò bảo vệ lợi ích của toàn thể nhân dân lao động, nó đề cao cá nhân và lợi ích cá nhân nhưng không tách rời với tập thể, xã hội, giữa cá nhân và xã hội có mối quan hệ hài hoà thống nhất.

Đạo đức đó luôn hướng con người hành động vì lợi ích chung, đặt lợi ích chung lên trên hết trước hết. Do vậy, chủ nghĩa tập thể với đạo lý “ mỗi người vì mọi người, mọi người vì mỗi người” là nguyên tắc đạo đức chi phối nhận thức và hành động đạo đức của mỗi cá nhân và toàn thể xã hội. Thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta hiện nay với việc thực hiện nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường, định hướng XHCN thì mối quan hệ cá nhân - xã hội về phương diện lợi ích đang có nguy cơ bị phá vỡ sự hài hoà thống nhất. Bởi lẽ, cá nhân và lợi ích cá nhân được đề cao quá mức còn tập thể, xã hội và lợi ích tập thể, xã hội nhiều khi bị lạm dụng vì động cơ của chủ nghĩa cá nhân.

Lối sống cá nhân chủ nghĩa, thực dụng, chạy theo đồng tiền, chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân, xem thường lợi ích tập thể, xã hội đang làm tha hoá không ít người trong đội ngũ cán bộ đảng viên nói chung, cán bộ lãnh đạo, quản lý nói riêng. Đặc biệt là đối với đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, họ là những người nắm trong tay “quyền” và “tiền”, lại giữ vị trí then chốt trong các lĩnh vực quan trọng, vì thế sự sa sút đạo đức của họ sẽ là nguy cơ đáng lo ngại cho lợi ích quốc gia, dân tộc. Điều đó cho thấy, trong điều kiện thực hiện nền KTTT ở nước ta hiện nay thì việc nâng cao đạo đức cách mạnh chống chủ nghĩa cá nhân, trau dồi chủ nghĩa tập thể đang là một yêu cầu bức xúc. ở một bộ phận cán bộ đảng viên, trong đó có cả cán bộ lãnh đạo, quản lý.

Bởi vậy, Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 3 (khoá VII) của Đảng đã chỉ rõ: “ Xây dựng đạo đức cách mạng và lối sống trong sạch của cán bộ, đảng viên trong điều kiện kinh tế thị trường và mở rộng giao lưu quốc tế, chống chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa thực dụng, lối sống xa hoa, truỵ lạc” [12,62], là một nhiệm vụ cấp bách trong công tác xây dựng đảng hiện nay. Đại hội toàn quốc của Đảng Cộng sản Việt Nam khoá VII đã khẳng định, Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động. Điều đó cũng có nghĩa là phải xuất phát từ lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, đặc biệt là tư tưởng Hồ Chí Minh để giải quyết những vấn đề đạo đức đang nảy sinh trong thực tiễn. Chính vì vậy mà tác giả chọn đề tài: “ Quan hệ cá nhân - xã hội trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh với vấn đề giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý hiện nay” để nghiên cứu là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp bách.

Tình hình nghiên cứu đề tài Tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh nói riêng là tài sản tinh thần vô giá của Đảng và dân tộc ta, cho nên đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều học giả, nhiều tổ chức khoa học trong và ngoài nước từ nhiều năm nay. Trên thực tế nhiều bài viết, công trình nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh và tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh đã được xuất bản thành sách và công bố trên các báo, tạp chí trong và ngoài nước. Chẳng hạn, về tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh có: “Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng” (nhà xuất bản Sự thật Hà Nội, 1976); “Chủ tịch Hồ Chí Minh với vấn đề đạo đức cách mạng” (nhà xuất bản Thông tin lý luận, Hà Nội, 1986); “Hồ Chí Minh về đạo đức” (nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1993); “Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh - Truyền thống dân tộc và nhân loại” (GS. Vũ Khiêu (chủ biên), nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1993); “ Đạo đức, phong cách, lề lối làm việc của cán bộ công chức theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh” (PTS.Ngoài ra còn rất nhiều công trình nghiên cứu về tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh đã được công bố bằng nhiều hình thức khác nhau mà ở đây không có điều kiện nêu lên.

Mặc dù vậy, cuộc đời và sự nghiệp cùng với tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là một đề tài hết sức sinh động phong phú và rộng lớn, dù có bao nhiêu công trình nghiên cứu, bao nhiêu cuốn sách, bao nhiêu bài báo cũng chưa thể khai thác được đầy đủ trên mọi khía cạnh. Vấn đề mà đề tài nghiên cứu cũng đã có một số tác giả đề cập từ nhiều góc độ khác nhau qua nhiều công trình. Ví dụ: Đề tài cấp nhà nước: KX02 - 08 mang tên: “ Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức” ( Do PGS.PTS Nguyễn Văn Truy, Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia làm chủ nhiệm đề tài); Đề tài cấp bộ: “Sự biến đổi của thang giá trị đạo đức trong nền kinh tế thị trường với xây dựng đạo đức mới cho cán bộ quản lý ở nước ta hiện nay” (Do PGS.PTS Nguyễn Chí Mỳ, Khoa triết học học Viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh làm chủ nhiệm đề tài); Đề tài cấp cơ sở: “Vấn đề nâng cao phẩm chất đạo đức cán bộ trong tình hình hiện nay” (Do PTS. Đàm Văn Thọ, Viện xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh làm chủ nhiệm đề tài)v.Tuy nhiên, chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thống về mối quan hệ cá nhân - xã hội và cách giải quyết mối quan hệ đó trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh.

Vì vậy, trên cơ sở tiếp thu, kế thừa những công trình nghiên cứu, các bài viết đã được công bố của các tác giả, chúng tôi hy vọng sẽ phát triển, bổ sung thêm kết quả nghiên cứu của mình để làm cho vấn đề này được sáng tỏ, mang tính hệ thống hơn và có ý nghĩa trong việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ đảng viên nói chung và cán bộ lãnh đạo nói riêng ở nước ta hiện nay.Mục đích và nhiệm vụ của luận án 3. Mục đích của luận án Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin làm sáng tỏ những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ cá nhân - xã hội và việc giải quyết mối quan hệ đó từ góc độ đạo đức của người cán bộ cách mạng, đồng thời đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm giáo dục nâng cao đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở nước ta hiện nay.Nhiệm vụ của luận án Để đạt được mục đích trên, nhiệm vụ của luận án là: - Trình bày quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về mối quan hệ cá nhân - xã hội và việc giải quyết mối quan hệ này từ góc độ triết học - đạo đức học, lấy đó làm cơ sở lý luận để tiếp cận tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh. - Hệ thống và phân tích những quan điểm cơ bản trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh về quan hệ cá nhân - xã hội và việc giải quyết mối quan hệ đó từ góc độ đạo đức của người cán bộ cách mạng. - Từ thực trạng đạo đức của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý trong việc giải quyết mối quan hệ lợi ích giữa cá nhân và xã hội, đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở nước ta hiện nay.

Phạm vi và đối tượng nghiên cứu của luận án Luận án không đi sâu nghiên cứu nguồn gốc tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh.