Luận án tiến sĩ: Mối quan hệ giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan trong phát triển lý tưởng xã hội chủ nghĩa ở thanh niên quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt Chủ nghĩa xã hội CNXH Chủ nghĩa cộng sản CNCS Chủ nghĩa tư bản CNTB Chủ nghĩa đế quốc CNĐQ Chính trị quốc gia CTQG Quân đội nhân dân QĐND Quốc phòng toàn dân QPTD Tư bản chủ nghĩa TBCN Xã hội chủ nghĩa XHCN MỞ ĐẦU 1 - Tính cấp thiết của đề tài. Trong bản Di chúc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Bồi dưỡng thê' hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết" [55, 834]. Lời di huấn đó của Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt trong đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ta, luôn nhắc nhở chúng ta phải thường xuyên quan tâm đến bồi dưỡng, giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ. Một trong những nội dung bồi dưỡng, giáo dục thế hệ trẻ rất đáng quan tâm là nâng cao trình độ giác ngộ lý tưởng XHCN cho họ.

Đó là một nhiệm vụ vừa cơ bản, vừa cấp bách, là một đòi hỏi khách quan có ý nghĩa chiến lược của cách mạng nước ta, một nhiệm vụ lâu dài, đầy khó khăn và phức tạp. Lý tưởng XHCN có vai trò to lớn, chi phối các phẩm chất chính trị, đạo đức của thanh niên, với tư cách là những người chủ tương lai của đất nước. Nó quy định toàn bộ suy nghĩ và hành vi, hành động của con người; có vai trò dự báo, định hướng và xây dựng niềm tin cho thanh niên vào sự tất thắng của CNXH, vào sự lãnh đạo của Đảng cộng sản và con đường đi lên CNXH ở nước ta. Do đó, nó có khả năng phát huy mọi sức mạnh của nhân tố con người để vươn lên đạt tới những mục tiêu, hoài bão cao đẹp của tuổi trẻ.

Đối với quân đội, lý tưởng XHCN là nhân tố rõ cơ bản, cực kỳ quan trọng góp phần xây dựng quân đội tinh nhuệ về chính trị, giữ vững bản chất cách mạng, nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của quân đội, bảo đảm cho quân đội luôn luôn là công cụ bạo lực sắc bén và lực lượng chính trị tin cậy của Đảng, của nhân dân trong mọi tình huống. Lý tưởng XHCN đã và đang trở thành hiện thực sinh động trong cuộc sống. Song, hiện nay nó đang đứng trước nhiều thách thức nghiêm trọng, chịu sự phán xét và khảo nghiệm hết sức nghiêm khắc từ mọi phía. Sự sụp đổ của CNXH hiện thực ở Đông Âu, Liên Xô đã tác động sâu sắc đến nước ta.

Đông đảo cán bộ, nhân dân lo lắng , một số dao động, hoài nghi về tiền đồ của CNXH. Cùng với tác động mặt trái của kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường và âm mưu "diễn biến hoà bình" của CNĐQ, làm cho một bộ phận thanh niên nói chung, thanh niên quân đội nói riêng có biểu hiện phai nhạt lý tưởng XHCN, từ đó họ chạy theo những lý tưởng sống, thực dụng thấp hèn. Vì vậy, hơn lúc nào hết phải bồi dưỡng, phát triển lý tưởng XHCN cho thanh niên là một đòi hỏi khách quan, cấp bách. Quá trình phát triển lý tưởng XHCN ở thanh niên quân đội, tuân theo v?n đề có tính quy luật của nó.

Đó là sự thống nhất biện chứng giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan. Hiện nay cả điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan bên cạnh những mặt tốt, mặt thuận lợi, cũng còn tồn tại không ít những cản trở, khó khăn đối với sự phát triển lý tưởng XHCN ở thanh niên quân đội. Từ đó nảy sinh những mâu thuẫn cần được nhận thức và giải quyết kịp thời để nâng cao hiệu quả quá trình phát triển lý tưởng XHCN ở thanh niên quân đội. Đây là vấn đề có ý nghĩa thiết thực cả về mặt lý luận và thực tiễn, liên quan đến sức mạnh chiến đấu của quân đội và vận mệnh, tương lai của đất nước.

Đồng chí éỗ Mười, nguyên Tổng bí thư của Đảng ta đã nói tại Đại hội đại biểu lần thứ VII của Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh ngày 28-11-1997 : "Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước ta bước vào thềm XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không; cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường XHCN hay không là tuỳ thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng lý tưởng XHCN, đạo đức cách mạng và trình độ khoa học, công nghệ cho thê hệ trẻ [60]. Với những lý do trên, tác giả luận án đã lựa chọn và thực hiện đề tài: "Mối quan hệ giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan trong phát triển lý tưởng XHCN ở thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay". Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Vấn đề giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho nhân dân lao động nói chung, cho thế hệ trẻ nói riêng, luôn được các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác-Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhiều lãnh tụ cách mạng dày công nghiên cứu và để lại nhiều công trình khoa học về giáo dục cộng sản có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn như: “Nhiệm vụ của đoàn thanh niên" của V.

Lênin (Toàn tập, T 41, Nxb. 354 - 378); "Về vai trò và nhiệm vụ của thanh niên" của Hồ Chí Minh (Nhà xuất bản Sự thật, H. Các nhà chính trị, quân sự Xô Viết trước đây đã nghiên cứu khá sâu sắc, toàn diện vấn đề lý tưởng, lý tưởng chiến đấu của thanh niên nói chung và thanh niên quân đội Xô Viết nói riêng. Họ đã để lại những công trình khoa học đồ sộ như : "Giáo dục cộng sản", 2 tập.

Nxb Thanh niên của M.Ca1inin; "Cơ sở chính trị - tinh thần của sức mạnh quân sự”; “Những nhân tố tinh thần của sức mạnh chiến đấu của quân đội”. của tập thể: PGS, đại tá B.Bê-lức, PTS, PGS, đại tá Đ.Vôn-cô-gô-nốp, TS, GS, đại tá X.Ở nu?c ta th?i gian qua dó cú nhi?u cụng trỡnh khoa h?c, nhi?u cu?c h?i th?o, h? i ngh?, di?n dàn liờn quan d?n v?n d? giỏo d?c, b?i du?ng, phỏt tri?n lý tu?ng XHCN ở thanh niờn núi chung, thanh niờn quõn d?i núi riờng. Trong dú dỏng chỳ ý là “Công tác giỏo d?c và s? nghi?p b?i du?ng thế hệ cách mạng cho đời sau” của Tố Hữu. 37 - 43); “Những vấn đề lý luận về CNXH và về con đường đi lên CNXH ở nước ta” - Đề tài KX - 01 cấp Nhà nước do GS, TS Nguyễn Duy Quý làm chủ nhiệm; “Mấy vấn đề về xây dựng lý tưởng cho thanh niên hiện nay” của Vũ Oanh (Tạp chí Cộng sản số 11 tháng 6 năm 1996.

3 - 6); “Thanh niên với việc rèn luyện lý tưởng cách mạng” của Hữu Thọ (Báo Nhân dân số 15436 - 15437 ngày 1 và 2 - 10 - 1997)… Trong lĩnh vực quân sự cũng có nhiều công trình tiếp cận về vấn đề mối quan hệ khách quan, chủ quan trong xây dựng phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, bản chất giai cấp công nhân, thế giới quan khoa học cho quân nhân là hạ sĩ quan chiến sỹ và sỹ quan trẻ như: “Mối quan hệ biện chứng giữa điều kiện khách quan - nhân tố chủ quan trong phát triển thế giới quan khoa học ở sỹ quan trẻ Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay”- Luận án thạc sỹ của Đặng Văn Loạt; “Đẩy mạnh quá trình hình thành và phát triển phẩm chất chính trị của thanh niên quân đội ta trong giai đoạn hiện nay” - Luận án phó tiến sỹ của Nguyễn Văn Quyết. Tuy vậy cho đến nay chưa có công trình nào trực tiếp nghiên cứu dưới góc độ triết học - xã hội học về mối quan hệ giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan trong phát triển lý tưởng XHCN ở thanh niên quân đội hiện nay. Bởi vậy, đề tài luận án mà tác giả lựa chọn không trùng lặp với các đề tài khoa học khác đã được thực hiện. Tác giả hy vọng đóng góp một phần nhỏ bé làm sâu sắc hơn cả về mặt lý luận và thực tiễn của quá trình phát triển lý tưởng XHCN ở thanh niên quân đội nói riêng và thanh niên cả nước nói chung.

Mục đích và nhiệm vụ của luận án. Mục đích: Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan trong phát triển lý tưởng XHCN ở thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam, từ đó đưa ra một số giải pháp cơ bản giải quyết mối quan hệ khách quan - chủ quan để phát triển lý tưởng XHCN ở thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình hiện nay. Để đạt mục đích trên luận án có nhiệm vụ : 1- Chứng minh sự thống nhất biện chứng giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan là vấn đề có tính quy luật trong phát triển lý tưởng XHCN ở thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam. 2 - Làm rõ những biểu hiện đặc thù của lý tưởng XHCN ở thanh niên quân đội; thực trạng, nguyên nhân và những yêu cầu, mâu thuẫn trong phát triển lý tưởng XHCN ở thanh niên quân đội ta hiện nay.

3 - Đưa ra một số giải pháp cơ bản giải quyết mối quan hệ giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan để phát triển lý tưởng XHCN ở thanh niên quân đội ta hiện nay. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu. Cơ sở lý luận và thực tiễn: Luận án được xây dựng trên cơ sở những nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ vật chất và ý thức; tồn tại xã hội và ý thức xã hội ; cơ sở kinh tế và kiến trúc thượng tầng; khách quan và chủ quan; chủ thể - khách thể; con người và xã hội; giáo dục và tự giáo dục. Những quan điểm, đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam qua các văn kiện các đại hội Đảng, các nghị quyết của Bộ Chính trị và Ban chấp hành Trung ương Đảng, các bài nói và viết của các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước liên quan đến thanh niên và giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên nói chung, thanh niên quân đội nói riêng.

Các nghị quyết của Đảng uỷ Quân sự Trung ương, các chỉ thị của Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị, các bài nói và viết của các đồng chí lãnh đạo, chỉ huy quân đội về tình hình nhiệm vụ quân đội, về thanh niên quân đội.