Hoạt động của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban QH Việt Nam - Luận án Luật học 2016

HO¹T §éNG CñA HéI §åNG D¢N TéC, C¸C ñY BAN CñA QUèC HéI N¦íC CéNG HßA X· HéI CHñ NGHÜA VIÖT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2016 HO¹T §éNG CñA HéI §åNG D¢N TéC, C¸C ñY BAN CñA QUèC HéI N¦íC CéNG HßA X· HéI CHñ NGHÜA VIÖT NAM CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƢỚC VÀ PHÁP LUẬT Mà SỐ: 62 38 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. ĐINH XUÂN THẢO HÀ NỘI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của cá nhân tôi. Các tài liệu, số liệu trình bày trong Luận án là trung thực. Những kết luận khoa học mang tính mới của Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ các công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt trong Luận án Danh mục bảng và phụ lục MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc.

Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài. Tóm lƣợc các kết quả nghiên cứu từ cách tiếp cận của Luận án. Những vấn đề Luận án cần tiếp tục giải quyết. CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI.

Câu hỏi nghiên cứu. Lý thuyết nghiên cứu. Các giả thuyết nghiên cứu. 30 Kết luận Chƣơng 1.

31 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG DÂN TỘC, CÁC UỶ BAN CỦA QUỐC HỘI. VỊ TRÍ, VAI TRÒ, KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG DÂN TỘC, CÁC ỦY BAN CỦA QUỐC HỘI. Vị trí, vai trò của HĐDT, các Ủy ban. Khái niệm, đặc điểm hoạt động của HĐDT, các Ủy ban.

PHƢƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG DÂN TỘC, CÁC ỦY BAN. Phiên họp toàn thể. Hoạt động của các cơ cấu bên trong HĐDT, các Ủy ban. Hoạt động của HĐDT, các Ủy ban đặt trong mối quan hệ với hoạt động của các cơ quan, tổ chức hữu quan.

YÊU CẦU ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG DÂN TỘC, CÁC ỦY BAN. Bảo đảm hiệu lực pháp lý cao nhất của Hiến pháp. Bảo đảm tính khách quan. Góp phần phản ánh ý chí, nguyện vọng của nhân dân.

Minh định rõ các nguyên tắc hoạt động của HĐDT, các Ủy ban và bảo đảm thực hiện đầy đủ các nguyên tắc này trong xác lập nhiệm vụ, quyền hạn cũng nhƣ trong thực tiễn hoạt động của HĐDT, các Ủy ban. Gia tăng giá trị hoạt động của HĐDT, các Ủy ban thông qua việc phát huy vai trò, trí tuệ, sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, các tầng lớp nhân dân. Tính thƣờng xuyên phải đƣợc bảo đảm đầy đủ hơn trong hoạt động của HĐDT, các Ủy ban. 86 Kết luận Chƣơng 2.

88 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG DÂN TỘC, CÁC ỦY BAN CỦA QUỐC HỘI. HOẠT ĐỘNG CỦA HĐDT, CÁC ỦY BAN CỦA QUỐC HỘI QUA CÁC GIAI ĐOẠN VÀ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA HĐDT, CÁC ỦY BAN. THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG CỦA HĐDT, CÁC ỦY BAN CỦA QUỐC HỘI HIỆN NAY. Thực tiễn hoạt động của HĐDT, các Ủy ban trong lĩnh vực lập pháp.

Thực tiễn hoạt động giám sát của HĐDT, các Ủy ban. Thực tiễn hoạt động kiến nghị của HĐDT, các Ủy ban. Phƣơng thức hoạt động của HĐDT, các Ủy ban. Về bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, về sự chỉ đạo, điều hòa phối hợp hoạt động của UBTVQH đối với hoạt động của HĐDT, các Ủy ban.

THỰC TRẠNG CÁC ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM VỀ BỘ MÁY GIÚP VIỆC, VỀ NGUỒN LỰC TÀI CHÍNH. Về bộ máy giúp việc. Nguồn lực tài chính dành cho hoạt động của HĐDT, các Ủy ban chƣa tƣơng xứng. 124 Kết luận Chƣơng 3.

126 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG DÂN TỘC, CÁC ỦY BAN CỦA QUỐC HỘI. QUAN ĐIỂM HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG DÂN TỘC, CÁC ỦY BAN CỦA QUỐC HỘI. Tăng cƣờng và tiếp tục đổi mới một bƣớc phƣơng thức lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với hoạt động của HĐDT, các Ủy ban. Bảo đảm vị trí, vai trò mang tính chất “trụ cột” của HĐDT, các Ủy ban trong hoạt động của QH.

Hoạt động của HĐDT, các Ủy ban phải đƣợc quy định bằng pháp luật một cách nhất quán, đầy đủ, cụ thể, phù hợp với yêu cầu thực tế. Kế thừa những kinh nghiệm quý báu trong quá trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật về hoạt động của HĐDT, các Ủy ban của QH nƣớc ta; đồng thời tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm hoạt động của hệ thống Ủy ban QH các nƣớc. CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG DÂN TỘC, CÁC ỦY BAN CỦA QUỐC HỘI. Xác lập và vận hành tổ chức Đảng ở cấp độ HĐDT, các Ủy ban.

Tăng cƣờng vai trò, trách nhiệm của UBTVQH trong chỉ đạo, điều hòa, phối hợp hoạt động của HĐDT, các Ủy ban. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động của HĐDT, các Ủy ban. Về phƣơng thức hoạt động của HĐDT, các Ủy ban. Đáp ứng nhu cầu thực tế về các điều kiện bảo đảm hoạt động của HĐDT, các Ủy ban.

161 Kết luận Chƣơng 4. 166 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 168 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 183 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN STT Từ viết tắt Nghĩa đầy đủ 1 BCHTƢ Ban Chấp hành Trung ƣơng 2 BHVBQPPL Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 3 ĐBQH Đại biểu Quốc hội 4 ĐCSVN Đảng Cộng sản Việt Nam 5 HĐDT Hội đồng dân tộc 6 HĐGSQH Hoạt động giám sát của Quốc hội 7 HĐND Hội đồng nhân dân 8 QH Quốc hội 9 QPPL Quy phạm pháp luật 10 TANDTC Tòa án nhân dân tối cao 11 TCQH Tổ chức Quốc hội 12 UBĐN Ủy ban đối ngoại 13 UBKH-CN-MT Ủy ban khoa học, công nghệ và môi trƣờng 14 UBKT Ủy ban kinh tế 15 UBPL Ủy ban pháp luật 16 UBQP-AN Ủy ban Quốc phòng và An ninh 17 UBTC-NS Ủy ban tài chính-ngân sách 18 UBVHGDTNTNNĐ Ủy ban văn hóa, giáo dục, thanh nhiên, thiếu nhiên và nhi đồng 19 UBTP Ủy ban tƣ pháp 20 UBVĐXH Ủy ban về các vấn đề xã hội 21 UBTVQH Ủy ban thƣờng vụ Quốc hội 22 VBQPPL Văn bản quy phạm pháp luật 23 VKSNDTC Viện Kiểm sát nhân dân tối cao 24 VPQH Văn phòng Quốc hội 25 XHCN Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC BẢNG VÀ PHỤ LỤC Số hiệu bảng, Tên bảng, tên phụ lục Trang phụ lục Bảng 4.

Cách thức phản ánh ý kiến thẩm tra, chỉnh lý, đóng góp ý kiến…của thành viên HĐDT, các Uỷ ban vào từng điều, khoản cụ thể của dự thảo văn bản. 135 Hoạt động của HĐDT, các Ủy ban trong các giai đoạn phát Phụ lục 1. triển của Quốc hội và khuôn khổ pháp lý hiện hành về hoạt động của HĐDT, các Ủy ban của Quốc hội hiện nay. Báo cáo thẩm tra của Ủy ban khoa học, công nghệ và môi trƣờng Quốc hội khóa XI và việc có phụ lục kèm theo phản ánh ý kiến thành viên cơ quan chủ trì thẩm tra về từng điều khoản cụ thể của dự thảo văn bản.

Mức độ phân bổ thời gian họp để thẩm tra các dự án luật, pháp lệnh, dự thảo nghị quyết đƣợc phân công chủ trì thẩm tra của các Ủy ban trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XII, XIII. 215 Chất vấn tại các kỳ họp Quốc hội khóa XIII (bao gồm cả Phụ lục 4. chất vấn gửi tới trƣớc và chất vấn trực tiếp). 218 Số lƣợng và chế độ hoạt động của thành viên HĐDT, các Phụ lục 5.

Ủy ban trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XII, XIII. 219 Kiến nghị về nội dung chất vấn, đối tƣợng chất vấn và quy Phụ lục 6. trình chất vấn của HĐDT, các Ủy ban của Quốc hội. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Với vị trí là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nƣớc cao nhất của nƣớc CHXHCN Việt Nam, QH có ba chức năng quan trọng là lập hiến, lập pháp; quyết định những vấn đề quan trọng của đất nƣớc và chức năng giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nƣớc.

Kể từ QH khóa I cho đến hiện nay và kể cả trong giai đoạn tới, QH nƣớc ta hoạt động không thƣờng xuyên, một năm chủ yếu là họp hai kỳ (với thời lƣợng một kỳ họp trung bình kéo dài khoảng một tháng), đa số các vị ĐBQH hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, nên từ thực tế này, để có thể đảm đƣơng đƣợc các nhiệm vụ, quyền hạn đƣợc Hiến pháp, pháp luật quy định, một nhu cầu khách quan là QH phải trông đợi vào hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan của QH, trong đó có HĐDT, các Ủy ban. QH Việt Nam đang trong quá trình từng bƣớc kiện toàn về tổ chức và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động (QH khoá XI đã thành lập thêm hai Uỷ ban là UBTP và UBTC-NS; từ nhiệm kỳ QH khóa XII, hai Ủy ban này chính thức đi vào hoạt động). Thực tiễn hoạt động của QH thời gian qua cho thấy, bên cạnh những kết quả quan trọng đạt đƣợc, vẫn còn những bất cập, tồn tại trong hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nƣớc, mà một nguyên nhân quan trọng là hoạt động của HĐDT, các Ủy ban vẫn còn có những khoảng cách nhất định, chƣa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thực tiễn. Thực tế hoạt động của HĐDT, các Ủy ban cũng cho thấy, nhiều vấn đề vƣớng mắc, hạn chế cả về khuôn khổ pháp lý cũng nhƣ từ thực tiễn hoạt động của các cơ quan này cũng đã bộc lộ, đòi hỏi phải đƣợc giải quyết một cách đồng bộ.

Bên cạnh đó, cùng với việc ban hành Hiến pháp nƣớc CHXHCN Việt Nam năm 2013, công cuộc đổi mới toàn diện đất nƣớc, trong đó có tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nƣớc tiếp tục bƣớc sang giai đoạn mới, nhiều nội dung của Hiến pháp cũng đặt ra những đòi hỏi mới, cần có cách tiếp cận sâu sắc hơn trong hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ của HĐDT, các Ủy ban. Yêu cầu nghiên cứu về hoạt động của HĐDT, các Ủy ban của QH cũng xuất phát từ thực tiễn này.