Luận án Tiến sĩ: Phân tích phong cách thơ độc đáo của Xuân Quỳnh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VẪN NGUYÊN THỊ KIM ĐỊNH PHONG CÁCH THƠ XUẲN QUỲNH Chuyén ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 60 22 34 LUẬN VẢN THẠC Sĩ NGỮ VÃN Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Văn Nam Hà Nội - 2009 N CHAT LUONG download : add luanvanchat@a LỜI CẢM ƠN «£uậ.n vãn được hoàn thành tại Khoa Vãn học - Trường Đại học Khoa 1ỌC Xà hội và Nhân vãn. Đại học Quốc gia Hà Nội. Em xin trân trọng gứi ới TS.

Nguyẻn Văn Nam, người đã hướng dẫn em thực hiện luận vãn này, ự tri ân chân thành và sâu sắc. Xin cảm ơn các thầy, cô giáo, các nhà Ighiên cứu trong và ngoài Khoa Văn học, những người đã eiúp em hoàn hành chương trình thạc sĩ trong suốt thời gian qua. Xin cảm ơn các thầy cỏ ũáo và các đồng nghiệp tại ngành Giáo dục và Đào tạo quận Long Biên đã ạo điều kiện cho việc học tập và nghiên cứu của em. Cảm ơn những người hân trong gia đình, bạn bè, những người đã luôn dành cho tỏi sự động viên, ¡hích lộ trong quá trình thực hiện luận văn này.

Với trình độ kiến văn còn hạn chế của người viết, luận vãn chắc hẳn ihông tránh khỏi khiếm khuyết. Tác già luận văn hy vọng sẽ nhận được ìhửng nhận xét, góp ý của các thầy cô, các nhà nghiên cứu và những người :ó quan tâm đến các vấn đề được triển khai trong luận văn. trân trọng cảm ơn! Hà Nội, tháng 5 năm 2009 Học viên Nguyền T hị Kim Định N CHAT LUONG download : add luanvanchat@a Phong cách thơ Xuân Quỳnh MỤC LỤ C PHẨN MỎ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đé tài.

Lịch sử vấn đ ề. Mục đích và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận văn.

Cấu trúc luận văn. 18 DẪN LUẬN: PHONG CÁCH 19 CHƯƠNG 1 21 CÁI TÔI TRỮ TÌNH TRONG THƠ XUÂN QUỲNH 1. Cái tôi nồng nàn, đắm say, yêu thương, khát khao hạnh phúc mà vị tha, sẵn sàng hi sinh dâng h iế n. Cái tôi nồng nàn, đắm say, yêu thương,khát khao hạnh phúc.

mà vị tha, sẵn sàng hi sinh dâng hiến. Cái tôi táo bạo, chủ động, quyết liệt, hiện đại mà vẫn nhuần nhị, nữ tính, truyền thống. Cái tôi táo bạo, chủ động, quyết liệt, hiện đ ại. mà vẫn nhuần nhị, nữ tính, truyền thống.

Cái tôi tràn đầy tình yêu cuộc sống mà nặng trĩu mặc cảm, âu lo. Cái tôi tràn ngập tình yêu cuộc sống, giàu khát vọng, ước m ơ. mà vẫn nặng trĩu những mặc cảm âu lo. 43 CHƯƠNG 2 49 NHỮNG CẢM HỨNG LỚN TRONG THƠ XUÂN QUỲNH 2.

Cảm hứng về quê hương, đất nước trong những năm tháng chiến tranh. Viết về chiến tranh với cái nhìn mang thiên tính nữ. Viết về chiến tranh bằng sự trải nghiệm của bản thân. Giá trị hạnh phúc đời thường trong chiến tranh.

Viết về quê hương, đất nước với tình yêu thiết th a. Cảm xúc về những miền đất nơi Xuân Quỳnh đã đi q u a. Tình yêu quê hương, đất nước bắt nguồn từ những sự vật đơn sơ, bình d ị. Tinh yêu quê hương, đất nước xuất phát từ tình yêu thương con n g ư ờ i.

64 Nguyẻti Thị Kim Định 1 N CHAT LUONG download : add luanvanchat@a Phong cách thơ X u án Quỳnh________ __________________ _ 2. Cảm hứng về hạnh phúc đời thường. Tổ ấm gia đình. Anh - trụ cột gia đình “người vĩ đại của em ”.

Con cái - trái tim tổ ấm. Mẹ - “mẹ của chúng mình”. Chị - “chăm cho em từng việc hàng ngày”. Những chuyện đời thường.

83 CHƯƠNG 3 87 NÉT ĐỘC ĐÁO VẾ PHƯƠNG THỨC BIỂU HIỆN THO XUÂN QUỲNH 3. Hình ảnh, biểu tượng. Hình ảnh sóng, thuyền, biển, con tàu - Hình ánh tượng trưng của tình yêu, khái vọng kiếm tim và sự khao khát vươn tới những chân trời mới. Hình ảnh hoa và cỏ dại - Hình ảnh thân phận người phụ nữ.

Hình ảnh trái tim và bàn tay - Hình ảnh tượng trưng cho sự hy sinh, dâng hiến; khao khát được nương tựa, gắn bó. Ngôn ngữ giản dị, tự nhiên gắn với sinh hoạt hàng ngày 100 3. Ngôn ngữ giàu chất dân gian 100 3. Ngôn ngữ giản dị, dân giã của cuộc sống tình yêu, lao động và chiến đ ấ u.

Một số cách tổ chức ngôn ngữ. Câu kể, liệt k ê. Kết cấu đối thoại. Giọng điệu lời ru vừa thủ thi' vừamạnh m ẽ.

Giọng điệu khắc khoải lo âunhưng cũng đầy tin tưởng. Thời gian quá khứ. Thời gian hiện tại. Dự cảm tương lai.

Không gian hiện thực. Không gian tình yêu. 127 PHẦN KẾT LUẬN 131 DANH MỰC TÀI LIỆU THAM KHẢO 133 Nguyễn Thị Kim Định 2 N CHAT LUONG download : add luanvanchat@a Phong cách thơ Xuân Quỳnh PHẨN MỞ ĐẨU 1. Lý do chọn đé tài: Chọn đề tài Phong cách thơ Xuân Quỳnh”, chúng tôi xuất phát từ những lý do sau: 1.1 “Qua tiếng hát anh nhận ra người hát.

Qua nét khắc anh nhân ra người thợ bạc” (“Đatxa của tôi” - Raxun Gamratôp). Qua tiếng hát, ta nhận ra tâm hổn người nghệ sĩ. Đó là tâm hồn lạc quan, khoẻ khoắn hay là tâm hồn của người dịu dàng, đằm thắm.Qua nét khấc, những đường nét hoa văn tinh tế, ta nhận ra những cảm nhận sâu sắc về cuộc sống của người nghệ sĩ. Có thể nói, qua mỗi tác phẩm nghệ thuật, người ta nhận ra tâm hồn, nét dáng riêng, dấu ấn riêng của người làm nghệ thuật.

Dấu ấn riêng, nét dáng riêng mà tác giả tạo ra trong tác phẩm, đó chính là phong cách. Phong cách của tác giả tạo nên sự mới lạ trong tác phẩm và sự phong phú, đa dạng của một nền văn học. Vì vậy, phong cách là một trong những vấn đề trọng tâm trong nghiên cứu văn học. Nó xác định được những mặt độc đáo về nội dung tư tưởng cũng như những đặc sắc về nghệ thuật biểu hiện trong sáng tác của nhà văn.

Mang một ý nghĩa quan trọng như vậy, song cho đến nay, vấn đề phong cách đã được chú ý hơn trước rất nhiều nhưng vẫn còn rất nhiều tác giả đã được ghi nhận có phong cách của riêng mình nhưng vẫn chưa được nghiôn cứu đầy đu. Trên con đường đi vào thế giới nghệ thuật thơ, vì lý do này khác hình như còn dè dặt, e ngại khi khai phá mảnh đất màu mỡ nhưng cũng đầy thử thách này. Bởi vậy, cũng dễ hiểu khi thấy có rất nhiều bài viết về Xuân Quỳnh, về thơ của chị, song còn thiếu những cồng trình mang tính hệ thống. Các bài viết hầu hết mới chỉ dừng lại ở việc cảm nhận, khai thác một vài khía cạnh, một vài bài thơ tiêu biểu của chị mà chưa đi sâu vào nghiên cứu phong cách thơ chị.

Đây là lý do đầu tiên khuyến khích chúng tôi lựa chọn đề tài này. Lý do thứ hai xuất phát từ chính thơ Xuân Quỳnh: Cùng trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ, Xuân Quỳnh nổi bật lên là một gương mặt tiêu biểu mang đậm bản sắc riêng, một nhà thơ nữ có vị trí quan trọng của nền văn học Việt Nam hiện đại. Tha chị dù viết trong khói lửa đạn bom hay trong hoà bình xây dựng, lúc nào cũng thống nhất ở một cách nhìn, cách cảm của riêng chị. Dù ở bước thăng trầm nào của cuộc đời, thơ vẫn là nơi để chị trang trải lòng mình, là chốn đi về sau những nhọc nhằn, vất vả của đời thường, để từ đó chị lại đến với đời thiết tha hơn.

Nguyễn Thị Kim Định 3 N CHAT LUONG download : add luanvanchat@a Phong cách thơ Xuân Quỳnh Xuân Quỳnh bước vào làng thơ rất sớm và ra đi cũng vội vã bất ngờ, để lại những hẫng hụt, mất mát cho những người vêu thơ. Tuy thời gian ngắn ngúi nhưng chị đã kịp để lại một gia tài mang một giá trị, một ý nghĩa nhất định, là một đóng góp cho nền vãn học Việt Nam hiện đại: “Từ khi xuất hiện cho đến khi vĩnh biệt cuõc đời, quá trình sáng tác của thơ Xuân Quỳnh là một chặng đường đi lên không t)Ị đứt đoạn. Hổn thơ của chị ngày một đa dạng và không ngừng được thử thách qua thời gian, với nhiều loại chủ đề khác nhau. Trong đó có những bài thơ tình yêu đã đạt đến đỉnh cao” [25;9] Đến với thơ một cách hồn nhiên như để ca hát về đời mình, thơ Xuân Quỳnh đã thể hiện rõ nét phong cách, bản sác riêng của chị.

Chị là người đã “đem chính mình, chính cuộc đời mình ra làm thơ” [ 108; 122], “ .chị trở thành nhân vật văn học của chính thơ chị” [45; 143]. Chính vì vậy mà thơ chị hấp dẫn bao bạn đọc - bởi cái vẻ phong phú và chân thực của những trạng thái xúc cảm, những tình cảm được khơi nguổn từ những mối quan hệ trong cuộc sống. Cũng vì điều khác lạ này. mà khi nói về Xuân Quỳnh, Vương Trí Nhàn nhận xét: “Xuân Quỳnh đã có được điều cần thiết nhất đối với một tác giả thơ: một cách nghĩ và một cách nói của riêng mình”.

(Vương Trí Nhàn - Bước đầu đến với văn học - NXB Tác phẩm mới H. Nhiều ý kiến thống nhất cho rằng Xuân Quỳnh là “gương mặt nhà thơ tiêu biểu của nền th« Việt Nam hiện đại” [45; 138]. Lại Nguyên Ân có một nhận xét xác đáng: “Có lẽ là từ thời Hổ Xuân Hương, qua các chặng phát triển, phải đến Xuân Quỳnh, nền thơ ấy mới thấy lại một nữ thi sĩ mà tài năng và sự đa dạng của tâm hổn được thể hiện ở một tầm cỡ đáng kể như vậy, dồi dào phong phú như vậy” [45; 138]. Bằng sự nổ lực, nghiêm túc của bản thân trong lao động nghệ thuật, tài năng của chị đã được ghi nhận, đó là: - Giải thướng văn học nãm 1982 - 1983 của Hội nhà văn Việt Nam (Tập thơ thiếu nhi Bầu trời trong quá trứng).

- Giải thướng văn học năm 1989 - 1990 của Hội nhà văn Việt Nam (Tập thơ Hoa cỏ may). - Giải thưởng của T.Ư Đoàn TNCS Hồ Chí Minh - Giai Ihưởng Nhà nước về văn học Nghệ thuật năm 2001. Với những đóng góp lớn lao cho nền văn học Việt Nam hiện đại cả về nội dung và nghệ thuật, thơ Xuân Quỳnh đã và đang là đối tượng nghiên cứu phê bình văn học nói chung và công chúng yêu thơ nói riêng. Lý do thứ ba là từ thực tế giảng dạy: Xuân Quỳnh là một tác giả được lựa chọn giảng dạy trong chương trình THCS và THPT.

Chính vì vậy, việc nghiên cứu phong cách thơ Xuân Quỳnh có ý nghĩa thiết thực cả về mặt lý luận và thực tiễn.