Luận án tiến sĩ thơ việt nam những năm đầu thế kỷ xxi

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRẦN THỊ MINH TÂM THƠ VIỆT NAM NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XXI Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 62 22 01 21 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. Lê Văn Lân Hà Nội - 2019 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng mình. Các số liệu, dẫn chứng sử dụng trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, đã công bố theo đúng quy định. Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự tìm hiểu một cách trung thực, khách quan, phù hợp với đối tƣợng nghiên cứu.

Các kết quả này chƣa từng đƣợc công bố trong bất kì nghiên cứu nào khác. Nghiên cứu sinh Trần Thị Minh Tâm TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, xin trân trọng cảm ơn GS. Lê Văn Lân đã tận tình hƣớng dẫn, chỉ bảo từ khi ngƣời viết làm luận văn thạc sĩ cho đến bản luận án này. Nếu không có sự hƣớng dẫn tận tâm của thầy, bản luận án này chắc chắn không thể hoàn thành.

Xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo khoa Văn học, Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn đã chỉ bảo, giúp đỡ ngƣời viết trong quá trình hoàn thành luận án. Sau cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn bên cạnh ủng hộ, động viên để ngƣời viết hoàn thành luận án này. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Lời cam đoan. Lý do chọn đề tài.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án.

Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Những đánh giá chung về thơ Việt Nam những năm đầu thế kỷ XXI. Những nhận định về đặc điểm thơ Việt Nam những năm đầu thế kỷ XXI.

Những nhận định về tác giả, tác phẩm tiêu biểu. KHÁI QUÁT THƠ VIỆT NAM NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XXI. Lực lƣợng sáng tác. Các thế hệ nhà thơ.

Các hoạt động thơ của lực lượng sáng tác. Quan niệm thơ những năm đầu thế kỷ XXI. Cách tân là vấn đề cấp thiết của thơ. Sự vận động và đổi mới quan niệm nghệ thuật về thơ.

Các khuynh hƣớng sáng tạo tiêu biểu. Khuynh hướng bảo tồn các giá trị thơ truyền thống. Khuynh hướng cách tân trên cơ sở truyền thống. Khuynh hướng cách tân thơ triệt để.

NHỮNG CHUYỂN ĐỘNG CỦA NỘI DUNG THƠ VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XXI. Cảm hứng dân tộc lịch sử. Biển đảo quê hương, chủ đề nổi bật nhất trong cảm hứng lịch sử dân tộc đầu thế kỉ XXI. Lịch sử và truyền thống dân tộc.

Dòng thơ thế sự ngày càng chiếm vị trí chủ đạo. Thơ phản ánh hiện trạng xã hội trong thời đại kỹ trị và toàn cầu hóa. 92 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Trở về với các giá trị truyền thống như một giải pháp chống lại sự tha hóa.

Niềm tin và hy vọng. Tình yêu và khát khao nhục cảm. Tình yêu - chủ đề vĩnh cửu. Khát khao nhục cảm.

Cái tôi bản thể. Đi vào vùng mờ tâm linh, vô thức, đậm chất siêu thực. ĐA DẠNG HÓA NGHỆ THUẬT BIỂU HIỆN. Mở rộng đƣờng biên thể loại.

Cách tân thể thơ truyền thống. Tự do hóa hình thức thơ. Hệ thống ngôn ngữ. Ngôn ngữ giản dị, trong sáng, hàm súc.

Xu hướng gia tăng ngôn ngữ đời thường, trần tục. Thử nghiệm chất liệu biểu đạt ngoài ngôn ngữ. Hệ thống hình ảnh. Hình ảnh đời thường, trần tục.

Hình ảnh lạ hóa mang màu sắc siêu thực. Hƣớng tới đa giọng điệu. Giọng độc thoại – giãi bày chiếm vị trí chủ đạo. Các giọng điệu khác.

165 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 168 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 181 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Thơ là thể loại có lịch sử lâu dài, trở thành hình thức nghệ thuật hầu nhƣ ai cũng biết đến.

Cho dù những năm gần đây thơ không đạt đƣợc thành tựu nhƣ tiểu thuyết và cũng không đƣợc độc giả chào đón mặn nồng nhƣ trƣớc nhƣng thơ vẫn là phƣơng tiện hữu hiệu nhất bộc lộ đời sống tâm hồn của con ngƣời thời nay, vẫn là một thể loại không thể không quan tâm trong nghiên cứu, phê bình văn học. Những năm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, đất nƣớc mở cửa hòa nhập với thế giới; các lý thuyết, trƣờng phái thơ từ thế giới bên ngoài tràn vào khuấy động nền thơ trong nƣớc tạo tiền đề cho sự phát triển một giai đoạn thơ mới. Bƣớc vào thế kỷ XXI, bắt đầu từ năm bản lề năm 2000, một không gian văn học mới đƣợc mở ra: không gian văn học mạng với nhiều website, blog văn học ra đời, việc truyền bá cũng nhƣ tiếp cận tác phẩm trở nên dễ dàng. Môi trƣờng mạng còn là nơi gặp gỡ giao lƣu giữa văn học trong nƣớc và ngoài nƣớc, là diễn đàn trao đổi học thuật sôi nổi.

Môi trƣờng văn hóa nhƣ vậy làm nảy sinh cách cảm, cách nghĩ, cách thể hiện mới. Nhiều ngƣời làm thơ ấp ủ hoài bão sáng tạo và thử nghiệm những lối thơ khác lạ. Vậy sau gần hai thập kỷ (tính từ năm 2000) thơ Việt đã có bƣớc phát triển nhƣ thế nào, liệu có thể làm nên một cuộc cách mạng thơ nhƣ đầu thế kỉ trƣớc? Đó là câu hỏi cần lời giải đáp. Có một điều không thể phủ nhận: thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI phát triển trong sự đa dạng, phức tạp.

Một mặt, lối thơ trữ tình giàu nhạc tính vẫn đƣợc ƣa dùng nhƣ một quán tính, mặt khác là những cách tân thơ quyết liệt từ thể tài đến ngôn ngữ, hình ảnh, giọng điệu. Các cuộc tranh luận thơ cách tân hay không cách tân cũng gay gắt chẳng kém tranh luận thơ cũ, thơ mới ở đầu thế kỷ trƣớc. Ngay cả giới phê bình cũng có những đánh giá trái chiều về sự phát triển của thơ giai đoạn này. Một giai đoạn thơ đa dạng, phức tạp nhƣ vậy đáng đƣợc quan tâm nghiên cứu.

Mỗi chặng đƣờng thơ cần đƣợc tổng kết và đánh giá kịp thời để có cái nhìn toàn cảnh và khách quan những thành tựu và hạn chế của nó. Gần hai thập kỷ của thế kỷ mới đã trôi qua, cần có cái nhìn khái quát sự vận động của thơ giai đoạn này, 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com từ đó có cơ sở so sánh, đánh giá nó với các giai đoạn thơ khác. Tuy nhiên nhận định về một nền thơ đang lƣu chuyển là một việc mạo hiểm và nhiều thử thách. Mạo hiểm là bởi có nhiều thứ chƣa đƣợc định hình, nhiều đặc điểm chƣa đƣợc ổn định và còn tiềm tàng nhiều bất ngờ mà ngƣời nghiên cứu chƣa lƣờng đến.

Thử thách là bởi phạm vi quá rộng, nhất là trong thời kỳ bung nở ồ ạt tác phẩm thơ với rất nhiều khuynh hƣớng, thử nghiệm. Việc đi sâu vào biện giải từng trào lƣu, khuynh hƣớng, đánh giá thành tựu, hạn chế của giai đoạn thơ vẫn còn đang vận động, lƣu chuyển này là việc làm rất khó, cần phải có thêm độ lùi thời gian. Chúng tôi chỉ đặt ra mục tiêu bằng cái nhìn khách quan và bao quát, vẽ lên những nét cơ bản về diện mạo cũng nhƣ khái quát một số đặc điểm về nội dung và nghệ thuật biểu hiện của thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI (tính từ năm 2000 đến năm 2015). Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích nghiên cứu Thơ Việt Nam những năm đầu thế kỷ là một dòng thơ còn đang chuyển động, do đó chƣa có nhiều đánh giá khách quan khái quát cũng nhƣ những nghiên cứu chuyên sâu. Ngƣời viết đã khảo sát và bao quát một thực tiễn sáng tác rộng lớn để phác thảo diện mạo cũng nhƣ đặc điểm của giai đoạn thơ này để bổ sung phần nào vào chỗ trống trong nghiên cứu về thơ đƣơng đại trong tiến trình văn học sử. Qua việc khảo sát, nghiên cứu diện mạo, đặc điểm thơ những năm đầu thế kỷ XXI, chúng tôi có cơ sở so sánh thơ giai đoạn này với thơ các giai đoạn trƣớc đặc biệt là giai đoạn đổi mới thơ cuối thế kỷ XX, để xem thơ những năm đầu thế kỷ XXI chỉ là một vệt kéo dài của thơ cuối thế kỷ XX hay là đã có đƣợc những sự thay đổi đột phá của một nền thơ mới. Nhiệm vụ nghiên cứu Từ mục đích nghiên cứu trên, luận án đặt ra những nhiệm vụ cụ thể nhƣ sau: Khái quát những nét chung của thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI qua việc khảo sát lực lƣợng sáng tác và sự vận động của quan niệm nghệ thuật; tình hình đổi mới thơ và những khuynh hƣớng sáng tạo chính của thơ giai đoạn này.

Tìm hiểu những đặc điểm nổi bật về nội dung cũng nhƣ nghệ thuật của thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Từ đó đƣa ra những đánh giá khách quan những thành tựu cũng nhƣ những hạn chế của thơ giai đoạn này. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng Đối tƣợng nghiên cứu của luận án là phác họa diện mạo, nhận diện đặc điểm thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI nhìn từ nội dung và nghệ thuật.

Phạm vi nghiên cứu Có thể nói chƣa có giai đoạn nào trên thi đàn lại xuất hiện đội ngũ ngƣời làm thơ đông đảo nhƣ bây giờ; cùng với đó là số lƣợng tác phẩm thơ đƣợc in ra cũng không thể thống kê hết, chƣa kể thơ trên báo, thơ trên mạng internet, do đó việc khảo sát tất cả các tác giả, tất cả các tập thơ là điều không thể. Luận án chủ yếu khảo sát các tác giả tiêu biểu và các tác phẩm tiêu biểu trong nƣớc trong khoảng 15 năm đầu thế kỷ XXI. Cụ thể, về tác phẩm luận án chủ yếu khảo sát các tuyển thơ đã đƣợc tuyển chọn nhƣ Thơ trên Sông Hương (tuyển chọn 2003-2013) [133], Thơ mười năm đầu thế kỷ XXI [134], các tập thơ nhận đƣợc các giải thƣởng văn học uy tín, một số hiện tƣợng thơ gây chú ý trên thi đàn đầu thế kỷ. Bên cạnh đó luận án có mở rộng đến tác phẩm không thuộc giai đoạn này để phục vụ cho việc so sánh các giai đoạn thơ với nhau.

Luận án không khảo sát thơ hải ngoại nhƣng tham khảo một số trào lƣu có ảnh hƣởng khá đậm đến thơ trong nƣớc nhƣ thơ Tân hình thức.