Nghiên cứu nhóm Hàn Thuyên trong văn học Việt Nam giai đoạn 1940-1945

ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Hoàng Thị Hiền Lê LUẬN ÁN TIEN SĨ VĂN HOC Hà Nội - 2022 ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Hoàng Thị Hiền Lê Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 62 22 01 21 LUẬN ÁN TIỀN SĨ VĂN HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. PHAM XUAN THẠCH Hà Nội - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kêt quả được nêu trong luận án là trung thực và chưa được ai công bô trong bât ky công trình khoa học nào. Nêu sai, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Hà Nội, tháng 08 năm 2022 Tác giả luận án Hoàng Thị Hiền Lê LOI CAM ON Tôi xin bay tỏ long biết on sâu sắc toi PGS. Pham Xuân Thạch - người thầy đã tận tinh hướng dẫn va động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Trường Dai Khoa học xã hội va Nhân văn — Đại học Quốc gia Hà Nội, quý thầy cô là giảng viên của Tổ Văn học Việt Nam - Khoa Văn học đã tạo điều kiện để tôi hoàn thành khoá học và thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Khoa Việt Nam học, Dai học Sư phạm Hà Nội — đơn vi công tac đã tao điều kiện để tôi được tham gia học tập, nghiên cứu, hoàn thành luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng 08 năm 2022 Tác giả luận án Hoàng Thị Hiền Lê MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN ¡10/900 0. Lý do chọn đề tài. Muc dich nghién UU. Đối tượng và phạm vi nghiên CU.

Phương pháp nghiÊn CỨU. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của dé tài nghiên cứu. Cấu trúc của luận án. - c-S: St St E1 SESE9E111215111115111111151111111111111111111111 E11.

ceE 7 Chương 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU. Bối cảnh ra đời nhóm Han Thuyén oo. Bối cảnh lich sử, xã hội, văn hoá Việt Nam những năm 1940 đến trước Cách mạng tháng Tlắm. - --- 6 1k9 vn HT nh nh TH Hà HT ch HH Hành 8 1.

Bối cảnh văn hoc những năm 1940.-- 2-2 +£+E£EE£EE+E2EeEEeEEeExrErrvees 16 1. Nhóm Han Thuyên từ những mảnh vụn văn học Sử. Tính chất nhóm của Hàn Thuyên.---2- 2 2 £+E+EE+EE+E++E££EeEEeEEzExzrrree 20 1. Các hoạt động của nhóm từ 1940 — 19445.

Van đề Hàn Thuyên trong lịch sử nghiên cứu văn học. Nghiên cứu về Hàn Thuyên trước Cách mang Tháng Tám 1945. Nghiên cứu về Hàn Thuyên từ 1945 — 1946. Nhìn nhận Hàn Thuyên từ 1954-1985.

Những đánh giá về Hàn Thuyên từ Đổi mới — nay.--22 2 s2 s2 42 Tiểu kết Chương Ì. - 2-52 2+SE92EE2EEEEE2E1212112112712111121121121111 111111. 54 Chương 2: TƯ TƯỞNG VĂN HOA - XÃ HỘI CUA NHÓM HAN THUYEN. Những quan điểm tư tưởng về văn hoá, văn minh.

Sự hình thành va phát triển của văn minh.- - 2 2 2 +Ee£x+£xz£+zxszxez 56 2. Những tư tưởng của Hàn Thuyén về các van đề văn hoá. Hình dung về xã hội, con người va van dé tiến hoá xã hội. Mỗi quan hệ giữa con người và xã hội.

Vấn đề tiền hoá xã hội. Những van dé bản sắc Việt Nam. 74 Tiểu kết Chương 2.- - 2-52 SE E9 1911211212111112112111111111111111 1111 ye 79 Chương 3: THỰC TIEN LÝ LUẬN, PHÊ BÌNH NGHIÊN CỨU VĂN HỌC CUA NHOM HAN THUYEN2. Diện mao lý luận, phê bình nghiên cứu văn học của Han Thuyên.

Ly Wain Van HOC. Từ phê bình đến nghiên cứu văn học .-- 2-22 s+++£x+tx+zx+zE+rszrxered 82 3. Những đặc điểm chung về hệ thống tư tưởng lý luận, phê bình nghiên cứu của Han THuyén 0077. Quan điểm văn học phan ánh hiện thực.

Quan điểm phê bình duy vật biện chứng. Sự kết hợp chủ nghĩa Mác xit với những khuynh hướng tư tưởng khác. Chủ nghĩa Mác với phương pháp tiểu sử và khuynh hướng phân tâm học. Chủ nghĩa Mác với khuynh hướng xã hội luận.

-- 5-5 5< <<<c++ 110 Chương 4: THUC TIEN SANG TÁC VĂN HOC CUA NHÓM HAN THUYỀN I17 4. Khái quát về bức tranh sáng tác văn xuôi của Hàn Thuyên. Những đề tai Chung oo. Su da dang về hình thức, thé loai.

Tinh thống nhất trong sáng tác của Hàn Thuyên. Tinh thống nhất về tư tưởng, chủ đề.----2- 2¿-+2s++2x+2zx+zx++zxzzseex 122 4. Tính thống nhất trong bút pháp thể hiện.-- ¿2-52 22 2+ £Ee£e£zE+zez 131 4. Tinh da dạng trong sang tác của Hàn Thuyên.

Phong cách văn chương Trương TỬU. Phong cách tiêu thuyết trinh thám của Bùi Huy Phồn. Phong cách tiêu thuyết hiện thực của Nguyễn Đức Quỳnh. Phong cách tả chân của Nguyễn Đình Lap .----- 22 2+s+czzx+£zxscs2 150 Tiểu kết Chương 4.

156 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ LIÊN QUAN DEN LUAN AN. 159 TAI LIEU THAM KHAO. Lý do chọn đề tài 1. Trong dòng chảy của lịch sử dân tộc, những năm đầu thế kỷ XX là thời kỳ nhiều biến động.

Chính vì những biến động đó, nhiều van đề vẫn được lật di lật lại ở thế ki XXI dé thay lich sử trả lời những câu hỏi còn bỏ ngỏ. Hiện tượng hình thành các nhóm phái tư tưởng những năm 1940 — 1945 tiếp nối giai đoạn trước đã góp phần làm phong phú diện mạo của đời sống văn học Việt Nam hiện đại. Trong số đó, sáng tác của nhiều nhóm đã được nghiên cứu và xuất ban day đủ như Tự luc văn đoàn, Tân dân, Nam Phong, Trị Tân, Thanh Nghị. Nhưng Hàn Thuyên là một hiện tượng đặc biệt.

Những tác giả nổi bật tham gia va cộng tác với nhóm là Trương Tửu, Lương Đức Thiệp, Bùi Huy Phén, Đặng Thai Mai, Nguyễn Tuân, Nguyễn Đồng Chi, Bùi Huy Phén. Đến nay chúng tôi vẫn chưa tìm thấy công trình văn học sử nào đề cập đến nhóm dù khang định hay phê phán. Việc đánh giá Hàn Thuyên chưa được thống nhất, ngay cả sự tồn tại tính chất “nhóm” của nó vẫn còn những ý kiến tranh luận. Hàn Thuyên trước tiên được xây dựng là một nhà xuất bản với Trương Tửu làm chủ bút, còn ông Nguyễn Xuân Lương phụ trách việc kinh doanh.

Ban đầu, Han Thuyén xuất bản cục chủ trương nhận in những an phẩm có giá trị ở nhiều lĩnh vực khác nhau từ nghệ thuật, xã hội đến khoa học, tự nhiên. Chỉ sau một thời gian ngắn, Han Thuyén phát trién thành một nhóm tư tưởng với nhiều khuynh hướng, kêu gọi sự tự do trong văn học nghệ thuật, kiến thiết một nền “tân văn hoá”. Trong giới hạn cho phép, chúng tôi cô gắng thu thập đầy đủ nhất có thé các ấn phẩm in ở nhà xuất bản, đồng thời phân tích những tư tưởng chủ đạo mà các tác giả Hàn Thuyên theo đuôi và chỉ phối trong sự nghiệp cầm bút của mình. Không những thế, chúng tôi cũng cô gắng đặt Hàn Thuyền trong môi quan hệ với các nhóm tư tưởng thời kì này đê có cái nhìn tông quan, đa dạng và thực tê.

Đề tài mong muốn khôi phục lại diện mao của Han Thuyên thông qua các hoạt động chủ yếu, từ đó phần nào hoàn thiện toan cảnh lịch sử văn học dân tộc thời kỳ 1940 — 1945, đồng thời cung cấp những tư liệu về nhóm cho những nghiên cứu sau. Thông qua các tác phẩm tiêu biểu của Trương Tửu, Lương Đức Thiệp, Nguyễn Đức Quỳnh., chúng tôi khái quát thành hệ thống chủ đề, thi pháp và cau trúc. Đây là những hiện tượng văn học cần được nhìn nhận rõ nét, xuất bản rộng rãi hơn. Bức tranh văn học sử những năm đầu thế kỷ XX nhờ vậy cũng phần nào trọn vẹn hơn.

Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở thu thập, khảo sát các tài liệu có được, chúng tôi đưa ra những nhìn nhận chung về diện mạo và vị trí của nhóm trong thời kỳ văn học 1940- 1945. Thông qua sự nhận diện về chân dung các thành viên, các mối quan hệ, các hoạt động văn hoá xã hội, luận án cung cấp cái nhìn tổng thể về hoạt động của nhóm và các cá nhân trong nhóm. Từ mục tiêu trên, đề tài đặt ra các nhiệm vụ nghiên cứu như sau: Thứ nhất: Tái dựng lại điện mạo nhóm Han Thuyén về tô chức, phân định được thành viên, cộng tác viên. Thứ hai: Khái quát va phân tích những tư tưởng xã hội, văn hoa cua nhóm.

Thứ ba: Hệ thông hoá những quan niệm về văn học, lý tưởng thâm mỹ của nhóm Han Thuyén thông qua hoạt động nghiên cứu, lý luận, phê bình. Thứ tr: Nghiên cứu hoạt động sáng tác dé làm rõ di sản văn học của nhóm. Ở thời kì 1930 — 1945, nếu giai đoạn 1936 — 1939 đã được khang định với sự nở rộ của nhiều công trình phê bình nghiên cứu thi dong chảy văn học 1940 — 1945 vẫn còn nhiều bỏ ngỏ. Đề tài mong muốn góp thêm một tài liệu nghiên cứu các khuynh hướng văn học 1940 — 1945 nói riêng và giai đoạn 1930 — 1945 nói chung.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của dé tài là các tác pham trong phạm vi đã được xuất bản, lưu hành của nhóm Hàn Thuyén, tập trung ở những lĩnh vực: lý luận, nghiên cứu phê bình, khảo cứu văn hoá, xã hội, tác phẩm văn học. Trong phạm vi có thể, chúng tôi tập trung hệ thống hoá những sáng tác đa dạng của Trương Tửu, Lương Đức Thiệp, Nguyễn Đức Quỳnh, Bùi Huy Phôn. vốn được xem là những tác giả chủ yếu của nhóm. Vì một số lý do khách quan nên nhiều tác phẩm hiện nay đã bị mờ và chỉ còn bản lưu trên máy ở Thư viện Quốc gia.

Đó cũng là hạn chế của chúng tôi khi tiếp cận số lượng sách ở Han Thuyén, do vậy một số tác pham chỉ dừng ở mức khảo sát, thống kê, không đi sâu vào nghiên cứu phê bình. Phương pháp nghiên cứu Có thé hiểu, phương pháp luận nghiên cứu văn học là một lĩnh vực khoa học nghiên cứu một cách hệ thong cac nguyén tắc chỉ dao việc thực hành khoa học văn học, cũng như nghiên cứu các phương pháp thực hành khoa học văn học [25, tr. Vì thế luận án nghiên cứu van học sử Nhóm Han Thuyên trong tiến trình lịch sử văn học Việt Nam 1940 — 1945 đã kết hop nhiều lý thuyết tham chiếu dé có cái nhìn toàn diện nhất. Cụ thể, chúng tôi sử dụng phương pháp văn học sử, thi pháp học.

— Phương pháp văn học sử: Đề tài thực hiện sưu tầm, khảo cứu văn bản, từ đó đối chiếu các nguồn khác nhau để xác lập cơ sở dữ liệu đầy đủ về Hàn Thuyên.