Luận án TS: Nghiên cứu văn chương Nôm các tác giả họ Nguyễn ở Tiên Điền, Hà Tĩnh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Nguyễn Thị Hoa Lê LUẬN ÁN TIEN SĨ HÁN NOM HÀ NỘI - 2021 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Nguyễn Thị Hoa Lê Chuyên ngành: Hán Nom Mã số: 62 22 01 04 LUẬN ÁN TIEN SĨ HÁN NOM NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Hoang Thị Ngo 2. Trần Trọng Dương XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYÉT NGHỊ CUA HOI DONG ĐÁNH GIÁ LUẬN AN Chủ tịch hội đồng đánh gia Người hướng dẫn khoa học Luận án Tiên sĩ PGS. Phạm Văn Khoái PGS.

Hoàng Thị Ngọ HÀ NỘI - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án Tiến sĩ “Nghiên cứu văn chương Nôm của các tác giả họ Nguyễn ở Tiên Điển Hà Tinh” là kết quả làm việc, nghiên cứu của riêng tôi. Tôi xin cam đoan luận án đã được tiễn hành một cách nghiêm túc theo tỉnh thần khoa học. Tôi xin cam đoan kết quả của các nhà nghiên cứu đi trước đã được tiếp thu một cách chân thực, cân trọng, có trích nguôn dẫn cụ thể trong luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 NGHIÊN CỨU SINH Nguyễn Thị Hoa Lê LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đối với PGS.

Hoàng Thị Ngọ và PGS. Trần Trọng Dương đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn các thành viên trong các Hội đồng đánh giá luận án đã góp ý, giúp tôi có thé hoàn thiện luận án tốt hơn. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Bộ môn Hán Nôm, Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội là cơ sở đào tạo tôi qua các cấp và đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn đồng nghiệp, bạn bè và vô cùng biết ơn gia đình, những người thân của tôi đã luôn ở bên động viên, giúp đỡ đề tôi vững tâm học tập và hoàn thành luận án. NGHIÊN CỨU SINH Nguyễn Thị Hoa Lê MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN 10)08H0 0Ô 1 BANG QUY UOC VIET TẮTT.2-s- 5< << s£©s£ESsESsEsseEssEsstssesserserssrse 4 DANH MỤC CAC BẢNG.-- 2s s2 css©Exse©vssErssevxsevvseersetrsseorssorssere 5 MỞ ĐẦUU. Lý do chọn đề tài. - -- ¿52 Ss sex 2 1EE1E2121121121171171111 111121111110.

Mục đích nghiên CỨU. --- «1n ng TT TH Hà HH HH giàn 9 3. Đối tượng nghiên cứu của luận án. Phạm vi tư liệu nghiên cứu của luận án.

Phương pháp nghiên CỨU.- -- 6 25 +11 ng nh nh ngưng 10 6. Dong SOp MOI CUA LUAN AN 8. Cấu trúc của luận AD oo. seeessseeecsssecsssnecesssecessnseecsseeeessneeessneceesneeeesuneeessnseenneees 12 Chương 1.

TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN DEN DE TÀI LUẬN ÁN .-es° se ©css©essSsseEsstrsetrserksersstrsesrsersssrsssree 13 1. Khảo về một số khái niệm then chốt sử dụng trong đề tài.--------- 13 LLL, Khái niệm Văn phải (3 3X ). Khái niệm “đÒng VĂN ””. St TH HH HH TH 20 1.

Nguồn cội và pha hệ dòng họ Nguyễn Tiên Điền. Nguồn cội dòng họ Nguyễn Tiên ĐiỂH. Phả hệ dòng họ Nguyễn Tiên ĐiỂM,. Lược thuật nghiên cứu về văn chương Nôm của họ Nguyễn Tiên Điền.

Nghiên cứu theo đÒng VĂH. Nghiên cứu từ góc độ từng tác giả riêng Ì. Nhận xét chung về tình hình nghién CỨI.---- 5c s+cs+ce+czcezeercee 42 1. Hướng triển khai đề tài luận án.

-- 2-2-2 S£+S£+EE+EE£EEEEE+EESEEerkerkerrerrkee 43 Tiểu kết Chuang 1 cssessessessecssessessesssessessesssessessessessscssessesssssscsscsssssessesscssesacsssesseeseeaees 45 Chương 2. DONG HỌ NGUYEN TIEN DIEN TRONG BOI CANH LICH SỬ XÃ HỘI DUONG THHỜI. Tiên Điền văn phái trong bối cảnh lịch sử và hoàn cảnh địa lý đương thời. Bối cảnh lịch sứ và tình hình Chính fTỊ.

----««««sss xxx sseeeeeeeees 46 2. Hoàn cảnh dia lý: từ Hong Sơn đến Thăng Long. Những đóng góp của dòng họ Nguyễn Tiên Điền ngoài văn học Nôm. Đóng góp về văn hoc chữ Hán.

Đóng góp về khoa bảng, sĩ hOẠI. Hành trang các tác giả có sáng tac Nôm của Tiên Điền văn phái. Đời thứ 6 ho Nguyễn Tiên Dien ececcccccsscsscssvssvsseesseseessesssssssesnsssesessesees 60 2. Đời thứ 7 ho Nguyễn Tiên Dien vececceccsccscescessessessesesseseesessessessessesseseeseess 61 2.

Đời thứ 8 họ Nguyễn Tiên Dien c. Một số đặc điểm về họ tên, tự hiệu họ Nguyễn Tiên Điền. Mối quan hệ của họ Nguyễn Tiên Điền với các dòng họ đương thời. 74 Tid ket CHUwONg 0089000886866 S.

NGHIÊN CỨU VĂN BAN CÁC TAC PHAM NÔM. Tình hình văn bản tác phẩm Nôm của các tác giả họ Nguyễn Tiên Điễn. Tình hình văn bản các tác phẩm Nôm của Nguyễn Nghiễm (1708-1775) csccssesssesssessesssesssessssssesssesssessssssesssesssessssssesssecsuessssssesssessseseesss 80 3. Tình hình văn ban các tác phẩm của Nguyễn Khan (1734-1786).

Tình hình văn bản các tác phẩm của Nguyễn Du (1765-1820). Tình hình văn bản tác phẩm của Nguyễn Nghỉ (1773-1845). Tình hình văn bản tác phẩm của Nguyễn Thị Đài (1752-1819). Tình hình van bản tác phẩm của Nguyễn Thiện (1763-1818).

Tình hình văn bản tác phẩm Nguyễn Hành (Đàm, Viêm) (1771-1824). Tinh hình văn bản tác phẩm của Nguyễn Cảnh (1784 - 1858). Nhận xét chung về văn bản tác phẩm thơ văn Nôm họ Nguyễn Tiên Điền. 129 Tiểu kết CHWONG 3 vscesecsecssssessessessesvessessessssesssssessessesssssesssssssessssacssessessessssssssssessessees 134 Chuong 4.

NGHIEN CUU SO SANH THO VAN NOM CUA TIEN DIEN VAN PHAL 00. Văn chương Nôm trong tong thé di văn của dòng ho NTĐ. So sánh hai thành phân trước tác Hán và NÔ1m. So sánh VỀ NQON NGBb.

So sánh về hệ thống thé lodicseececcesccscesssssssessessessessesseseesesessessessessessesseaes 142 4. So sánh về chủ để, để tdi. So sánh về nội dung, NGNE tHUẬT. So sánh về độc giả của hai mảng sáng tác Hán Nôm.

So sánh với một số vọng tộc đương thỜI. So sánh với dòng Ngô Thì và Phan Huy Sài SƠI. So sánh với họ Nguyễn Huy Trường LưM.---- 55c 5cccssccccczcrsee 165 Tiểu kết chương 4 csccsecsessessessessesvessessessssssssssssessessessesssssssssssssssacsscssessessssssssesessessees 171 1 ObOOF. 111111111011 eree 172 DANH MUC CONG TRINH KHOA HOC CUA TAC GIA LIEN QUAN DEN LUẬN AN ooi.ccecccescssssesssesseessesssesssessesssesssesssessesssesstesseesseessecs 177 TÀI LIEU THAM KHẢO.---2-2£+2EE2EE£2EEE£EEEtEEESEEEEEEECEEErrrkrrrrrree 178 PHU L ỤC.

-1- Phụ lục 1: So sánh ban VNb.1 và bản Tiên Điền tác phẩm Không tử mộng Chu CONG .- - - 2 2 1332118311 8E33 E91 8111111111 Erkerre -2- Phu lục 2: So sánh ban AB.1: Khổng tử mộng Chu công phú. -6- Phu luc 3: So sánh ban Tiên Điền va AB.184: Khổng tử mộng Chu công phú. - 9 - Phụ lục 4: So sánh bản Tiền Điền với bản Lê Thước: Không tử mộng Chu CONG .- ¿5 2c 332118381113 51 9 11111111 Ekerrkre -12- Phụ lục 5: So sánh văn bản bài Họa đáp chúa Trinh Sâm .-- --‹-- -14- Phu luc 6: So sánh Chinh phụ ngâm diễn nghĩa bản R.1674 với bản HXH. -15- Phụ lục 7: Thuật hoài phú - Quốc âm phú AB.

- 23 - Phu lục 8: Ban chit Nom và ban phiên tác pham Đan thy thiết khoán phú. - 29 - Phụ lục 9: Bảng gỗ và bản phiên bài Vinh den Va.ecceccecscecsessssssesstecstesseesseeseess -32- Phụ lục 10: Họa thơ Nguyễn Huy Oánh .--2- 2 252 5x£++z++z+zzezxzxeres -33- Phụ lục 11: Văn bản và bản phiên bài Bát như nhàn.--5275c 5555552 - 34 - Phụ lục 12: Bài Ter mi nhÂn.Q 2S TS HH HH HH HH Hệ -35- Phụ lục 13: Ảnh chụp bài Văn té Trần Bá Trí.---2-©5¿©7s5cc+csscszce - 36 - Phu lục 14: So sánh Té cô hồn văn R.1713 và bản Ứng phó dư biên tổng tập. - 39 - Phu lục 15: So sánh Té cô hồn văn ở bản kí hiệu R.-----2-52 - 48 - Phu lục 16: Ảnh chụp bản phiên bài thơ Nguyễn Du tra lời Nguyễn Huy Quynh (Thác lời trai phường nón Tiên Điễn).------ 2 2+2 +s+c++csscsee -57- Phụ lục 17: So sánh văn ban Tế Trường Luu nhị nữ văn .--5--5-55- 55-52 - 58 - Phu lục 18: Trang Lý triều Quốc su Thánh tổ kệ dẫn va phiên âm. - 75 - Phụ lục 19: Phiên chú một số trang tác phẩm Trung quân đối ca.

- 76 - BANG QUY UOC VIET TAT Từ viết tắt Từ đầy đủ 5TKVNNN Năm thể kỷ văn Nôm người Nghệ Bản HXH Bản phiên của Hoàng Xuân Hãn Bản TC, LT Bản của Trương Chính, Lê Thước Di sản Di sản văn chương Văn Miéu Quốc Tử Giám NC Nhuận chính TD Tién Dién NTD Nguyễn Tiên Điền Nxb Nhà xuất bản NXĐC Nghỉ Xuân địa chí Quốc sử Quốc sử quán triều Nguyễn Sdd Sach da dan So VHTT HSB Sở Van hóa thông tin Ha Sơn Binh TDVP Tién Dién van phai Thé pha Hoan Châu Nghỉ Tiên Nguyễn gia thé pha tr. Trang TrCND Truyện cụ Nguyễn Du TVHN Thu viện Hán N6m TVQG Thu vién quéc gia Viét Nam. UPDB Ung pho du bién VDBG Văn dan bảo giám VN Việt Nam VNCHN Viện nghiên cứu Hán Nôm DANH MỤC CÁC BANG Bảng 1. Cây pha hệ dòng họ Nguyễn Tiên Điền.-- 2-2 2 22 xz+xezzxeẻ 26 Bảng 1.

Tình hình nghiên cứu của học giới về tác phẩm Nguyễn Nghiễm. Tóm tắt tình hình nghiên cứu của học giới về tác pham Nguyễn Khan. Tóm tắt tình hình nghiên cứu học giới về tác phâm Nguyễn Du. Tóm tắt tình hình nghiên cứu của học giới về tác phẩm của Nguyễn Nghi, Nguyễn Thị Đài, Nguyễn Thiện, Nguyễn Hành, Nguyễn Cảnh, Tác phẩm nghi ngờ của Văn phái Hồng Sơn.

Tóm tắt các sự kiện, chức tước, phẩm ham của Nguyễn Khản. Liệt kê những người tên hiệu có yếu tố đứng sau giống nhau. Liệt kê những người tên tự có yếu tố đứng sau giống nhau. Liệt kê tên tự của tác giả họ Nguyễn Huy Trường Lưu có yếu tố đứng sau giống với họ NTTĐ.

Kết quả so sánh dị đồng giữa bản VNb. Kết quả so sánh dị đồng giữa bản VNb.1 với bản AB. Kết quả so sánh di đồng giữa bản TD với bản AB. Kết qua so sánh dị đồng giữa ban TD va bản phiên của Lê Thước.

Kết quả so sánh số câu giống và khác nhau giữa bản R và bản F. So sánh từ ngữ khác nhau giữa một số câu trong bản R và E. So sánh những trường hợp khác nhau giữa bản R va bản E. Những trường hợp bản phiên của Thế Anh phiên nhằm.

Trinh bày số lượng từ cổ trong 3 bản: R.1713 va so sánh với các bản UPDB, bản phiên Lê Thước của tác phẩm Tế cô hôn văn. So sánh những câu thơ trùng ý, trùng lời giữa Té cô hồn văn và Truyện Kiêu của Ñguyễn Du. Kết quả so sánh số lượng từ ngữ khác nhau giữa Bản TD và ban TC, LT; Ban TD và bản HXH; Bản TC,LT và bản HXH. Kết qua so sánh Ban TD và Ban họ NTD của tác phâm Tiểu phú khổ khiẾu 00 ccsecccsecscsscsessesccesscscssesvesesuesessesesseavsssavssvsssssseseaesseavsseaereaneavs 116 Bảng 3.

Tổng hợp một số đặc điểm các bản chữ Nôm và cả bản phiên tác phâm Trung quân đối.----2+©25c©cESE‡EEEEECEEECEEEEEEkrrrkrrrrrkee 121 Bảng 3. Kết quả so sánh từ ngữ khác nhau giữa 3 bản ABD của tác phẩm Trung quân đổi. Thống kê khái quát tinh hình về tác giả, tác pham Nôm của Tiên Điền văn phái sau quá trình nghiên cứu văn bản. Tông hợp lực lượng sáng tác Hán Nôm của họ Nguyễn Tiên Điền.