Luận án nghiên cứu văn bản Kham dư Hán Nôm Việt Nam tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm

KÍ HIỆU VIẾT TẮT CNKBVN : Các nhà khoa bảng Việt Nam TMĐY : Di sản Hán Nôm Việt Nam - Thư mục đề yếu KHXH : Khoa học xã hội NCS : Nghiên cứu sinh Nxb. : Nhà xuất bản t. : tờ TNHH : Trách nhiệm hữu hạn tr. : trang VNCHN : Viện Nghiên cứu Hán Nôm MỤC LỤC MỞ ĐẦU……………….1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU.

Nguồn gốc, khái niệm Kham dư. Nguồn gốc của Kham dư. Khái niệm Kham dư. Khái lược quá trình du nhập và phát triển của Kham dư Việt Nam.

Quá trình du nhập của Kham dư vào Việt Nam. Tình hình phát triển của Kham dư ở Việt Nam. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Tình hình nghiên cứu Kham dư ở Trung Quốc.

Tình hình nghiên cứu Kham dư ở Việt Nam. Những công trình sưu tập và biên dịch từ ngôn ngữ nước ngoài. Những công trình dịch thuật, biên soạn, nghiên cứu Kham dư Hán Nôm Việt Nam 22 1. Một số nhận xét về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài.

Định hướng những vấn đề cần nghiên cứu tiếp theo trong luận án .31 Tiểu kết chương 1 .31 Chương 2: KHẢO SÁT VĂN BẢN KHAM DƯ HÁN NÔM VIỆT NAM TẠI VIỆN NGHIÊN CỨU HÁN NÔM. Mô tả văn bản Kham dư Hán Nôm Việt Nam tại VNCHN. Đặc điểm văn bản Kham dư Hán Nôm Việt Nam. Những nội dung cơ bản của tác phẩm Kham dư Hán Nôm Việt Nam.

Nội dung về Âm Dương - Ngũ hành. Nội dung về la bàn. Nội dung về long mạch. Nội dung về huyệt.

Nội dung về Dương trạch. Nội dung về Âm trạch .77 Tiểu kết chương 2 .85 Chương 3: NGHIÊN CỨU MỘT SỐ TÁC GIA KHAM DƯ HÁN NÔM VIỆT NAM. Tác giả Chu Văn An. Thân thế và sự nghiệp.

Trước tác về Kham dư. Tác giả Nguyễn Đức Huyên. Hoàn cảnh xuất thân. Trước tác về Kham dư.

Tác giả Lê Hoàng. Hoàn cảnh xuất thân. Trước tác về Kham dư. Tác giả Trịnh Tùng.

Thân thế và sự nghiệp. Luận bàn về Kham dư .114 Tiểu kết chương 3 .115 Chương 4: NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ NỘI DUNG CỦA TÁC PHẨM KHAM DƯ HÁN NÔM VIỆT NAM. Giá trị nội dung của tác phẩm. Tinh thần hòa đồng tư tưởng Nho, Phật, Đạo.

Văn hóa tín ngưỡng bản địa. Tinh thần đạo hiếu của Nho gia. Những mạch đất phát về khoa cử. Con người hòa hợp với cảnh quan môi trường.

Ứng dụng một số nội dung Kham dư trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt Nam. Quan niệm cát hung trong Dương trạch. Quan niệm cát hung trong Âm trạch .140 Tiểu kết chương 4 .143 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN CÓ LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .147 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Kham dư 堪輿 (còn gọi Phong thủy 風水), là một bộ môn văn hóa quan trọng về môi trường và kiến trúc xuất phát từ nền văn hóa Trung Quốc cổ đại.

Nội hàm của khái niệm này là sự kết hợp với quan điểm triết học duy vật chất phác, dựa trên cơ sở lý thuyết âm dương ngũ hành để phát triển thành một hệ thống tư tưởng độc đáo về mối quan hệ hài hòa giữa con người với tự nhiên. Trong luận án, chúng tôi thống nhất viết hoa danh từ Kham dư, để mang tính khu biệt và nhấn mạnh. Về nguồn gốc của Kham dư, có thể truy ngược đến thời kỳ nguyên thủy khi con người đang sống theo phương thức săn bắt và hái lượm. Người viễn cổ đã biết lựa chọn những hang động hướng về phía mặt trời tại những sườn núi khuất gió để làm nơi cư trú, giúp có thể giữ ấm, chống ẩm thấp, đề phòng thú dữ và hỏa hoạn.

Sang giai đoạn văn minh nông nghiệp, con người đã bắt đầu định cư, dần dần có nhiều nhu cầu hơn đối với môi trường sống, như nhà ở phải tọa Bắc hướng Nam, dựa núi nhìn sông và có thiết kế, bố cục hợp lý. Từ xưa đến nay, mỗi khi xây nhà ở, con người đều chú trọng tìm địa điểm thuận lợi để nhà ở có được điều kiện môi trường tốt nhất, chan hòa với tự nhiên. Quan điểm chọn nơi cư trú chính là một cách biểu hiện cụ thể của Kham dư. Trong Quản Tử - Thừa mã 管子-乘馬 có viết: “Phàm là xây dựng kinh đô, không phải là dưới chân núi lớn cũng là bên bờ sông lớn, cao nhưng không quá gần chỗ khô khan khiến nước không đủ; thấp nhưng không quá gần nước thì không mất công phòng lụt” 1 [225, tr.

Quản Tử - Đạc địa 管子-度地 lại viết: “Thánh nhân khi tìm nơi đặt quốc đô ắt không ở nơi nghiêng dốc mà chọn nơi đất phì nhiêu” 2 [228, tr. Nhân sĩ thời xưa rất chú trọng đến việc chọn đất làm nhà, coi trọng môi trường nơi ở, dần dần đưa tư tưởng “trời người hợp nhất” phát triển thành một dòng mạch quan trọng trong văn hóa truyền thống, đó chính là văn hóa Kham dư hay văn hóa phong thủy. 1 凡立國都非於大山之下必於廣川之上高毋近旱而水用足下毋近水而溝防省 2 聖人之處 國者必于不傾之地而擇地形之肥饒者 1 Trong quá trình phát triển lâu dài của mình, Kham dư học đã tiếp nhận nhiều nội dung mang sắc thái thần bí siêu hình, nhưng nếu như đi sâu vào tìm hiểu một cách kỹ lưỡng trên tinh thần khoa học thì sẽ thấy những nét văn hóa tinh hoa ẩn tàng ở trong đó, có thể kể đến như: Địa lý học, Kiến trúc học, Môi trường học, Tâm lý học, v.v… Có thể nói, đó là những kết quả tinh hoa được chắt lọc qua rất nhiều thế hệ, trải mấy nghìn năm lịch sử để lại cho đến tận ngày nay. Do đó, việc tìm hiểu, nghiên cứu chuyên sâu một cách có hệ thống về Kham dư nói chung và của Việt Nam nói riêng; không chỉ giúp các nhà quản lý qui hoạch môi trường mà còn có ý nghĩa to lớn trong việc khai thác, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa.

Việt Nam là một trong những nước từng chịu ảnh hưởng sâu sắc nền văn hóa Trung Hoa, trong đó có môn Kham dư. Kham dư thời xưa còn được gọi bằng nhiều tên gọi khác nhau, như: thanh ô thuật, thanh điểu thuật, âm dương, địa lý, phong thủy, v.v… Vai trò của Kham dư là phản ánh năng lực trực giác và khả năng quan sát thấu đáo của con người đối với thiên nhiên, ngoài ra nó còn phản ánh phong tục tập quán, văn hóa truyền thống sống động của dân tộc. Xuất phát từ những lý do nêu trên, vấn đề Nghiên cứu văn bản kham dư Hán Nôm Việt Nam tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm được chọn làm đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Hán nôm, không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn cấp bách góp phần vào việc gìn giữ, khai thác và kế thừa mảng di sản văn hóa thành văn này. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích nghiên cứu Hệ thống hóa văn bản, tác phẩm Kham dư Hán Nôm Việt Nam lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm (VNCHN), khai thác, nghiên cứu và chứng minh giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn được phản ánh trong các tác phẩm Kham dư Hán Nôm Việt Nam. Trên cơ sở đó đề xuất biện pháp bảo tồn và phát huy giá trị tác phẩm Kham dư Hán Nôm - nguồn di sản văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam trong thời đại hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu - Thống kê định lượng và hệ thống hóa văn bản Kham dư Hán Nôm hiện đang lưu trữ tại VNCHN, xác định thiện bản để nghiên cứu. 2 - Giới thiệu thân thế sự nghiệp văn trước tác Kham dư của một số tác giả Kham dư Hán Nôm Việt Nam có tác phẩm lưu giữ tại VNCHN.

Nghiên cứu, khai thác nhằm tìm ra những nét đặc điểm có tính khoa học và thực tiễn về Kham dư trong đời sống văn hóa xã hội Việt Nam đương đại. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là các văn bản Kham dư Hán Nôm Việt Nam hiện đang lưu trữ tại VNCHN thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Ngoài ra, có tham khảo một số tư liệu Kham dư lưu trữ ở một số địa điểm khác để tham chiếu.

Phạm vi nghiên cứu Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu vào các vấn đề văn bản học của các văn bản Kham dư Hán Nôm Việt Nam, giới thiệu một số tác giả Kham dư Hán Nôm Việt Nam hiện còn tác phẩm lưu trữ tại VNCHN, giới thiệu các long mạch và huyệt đạo ghi chép trong tác phẩm và tìm hiểu những giá trị khoa học đang ẩn chứa trong các tác phẩm Kham dư Hán Nôm Việt Nam. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án 4. Phương pháp luận Trên cơ sở quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong việc sưu tầm, bảo tồn, nghiên cứu khai thác và phát huy văn hóa truyền thống, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Những tri thức về ngữ văn Hán Nôm, văn bản học, văn hóa học, văn hiến học, kham dư học, phiên dịch học,.

được vận dụng lý thuyết nghiên cứu theo hướng liên ngành trong từng chương của luận án. Kế thừa thành quả nghiên cứu từ các công trình của giới nghiên cứu trong và ngoài nước được công bố có liên quan đến đề tài, luận án tập trung khai thác sâu về đặc điểm văn bản, tác gia Kham dư Hán Nôm Việt nam, giá trị nội dung tác phẩm Kham dư Hán Nôm Việt Nam; nhằm góp phần vào các kết quả nghiên cứu về giá trị văn hóa của cộng đồng dân tộc Việt Nam. Phương pháp nghiên cứu 3 Luận án sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu tổng hợp khác nhau, trong đó bao gồm một số phương pháp chủ yếu sau: - Phương pháp văn bản học: thống kê, so sánh các văn bản Kham dư Hán Nôm Việt Nam hiện lưu trữ tại VNCHN để đưa ra nhận xét chung về đặc điểm văn bản Kham dư Hán Nôm Việt Nam. Xác định thiện bản, thống kê và đối chiếu số lượng các long mạch và huyệt đạo ghi chép trong văn bản, từ đó làm cơ sở cho việc nghiên cứu các bước tiếp theo.

- Phương pháp thông diễn học (hay còn gọi là thuyên thích học) cũng được sử dụng để giải thích, giải nghĩa, hay phiên dịch các văn bản Kham dư, từ các vấn đề về văn bản, văn tự, hình đồ, v.v… Đây là phương pháp giúp thấu hiểu văn bản và minh giải văn bản sâu hơn.