Luận án nghiên cứu đọc thẩm mĩ trong dạy học thơ trữ tình ở trường THPT

Giáo dục hiện đại ưu tiên phát triển năng lực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức. Học sinh cần biết cách học, cách vận dụng. Năng lực tự chủ, tự học được coi trọng. Giáo viên chuyển vai trò từ người truyền đạt sang người hướng dẫn. Điều này giúp học sinh chủ động. Học sinh có thể khám phá tri thức mới. Học sinh tự giải thích các hiện tượng. Giáo dục thẩm mĩ cũng nằm trong xu thế này. Luận án nhấn mạnh vai trò của tiếp nhận thẩm mĩ. Tiếp nhận thẩm mĩ giúp học sinh phát triển toàn diện. Học sinh thích ứng với thế giới đầy biến động. Cách tiếp cận này tạo tiền đề cho đổi mới dạy học Ngữ văn. Luận án đề xuất phương pháp dạy thơ trữ tình hiệu quả. Phương pháp này phù hợp với định hướng phát triển năng lực.

Chương trình Ngữ văn 2018 đặt ra mục tiêu rõ ràng. Mục tiêu hình thành phẩm chất chủ yếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm. Chương trình bồi dưỡng tâm hồn. Chương trình hình thành nhân cách. Chương trình phát triển cá tính. Môn Ngữ văn giúp học sinh khám phá bản thân. Môn Ngữ văn giúp học sinh thấu hiểu con người. Học sinh có đời sống tâm hồn phong phú. Học sinh có quan niệm sống nhân văn. Học sinh yêu tiếng Việt và văn học. Học sinh có ý thức về cội nguồn dân tộc. Học sinh góp phần giữ gìn văn hóa Việt Nam. Chương trình giúp phát triển năng lực chung: tự chủ, tự học, giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề, sáng tạo. Đặc biệt, chương trình phát triển năng lực ngôn ngữ, năng lực văn học. Rèn luyện kĩ năng đọc, viết, nói, nghe. Hình thành học vấn căn bản của người có văn hóa. Luận án đi sâu vào phát triển năng lực cảm thụ văn học. Đọc thẩm mĩ là chìa khóa. Phương pháp dạy thơ trữ tình được xây dựng theo định hướng này. Nó đáp ứng yêu cầu của chương trình mới.

Đọc và hiểu là khâu "đột phá" trong dạy học Ngữ văn. Đọc hiểu là "khởi điểm" của môn Ngữ văn. Môn Ngữ văn dạy học sinh đọc hiểu trực tiếp văn bản. Đọc hiểu giữ vai trò quan trọng. Nó hình thành năng lực giao tiếp cho học sinh. Môn Ngữ văn phát triển năng lực giao tiếp bằng ngôn ngữ. Chủ yếu là năng lực đọc, viết, nói, nghe. Nhiệm vụ chính là dạy đọc hiểu văn bản. Nhiệm vụ chính là dạy làm các kiểu văn bản thông dụng. Điểm mới của Chương trình 2018 là hình thành kĩ năng đọc. Kĩ năng này giúp học sinh đọc hiểu các văn bản cùng loại. Học sinh được bồi dưỡng phẩm chất qua hoạt động đọc. Đặc biệt là đọc hiểu tác phẩm văn học. Những văn bản mang tính thẩm mĩ cao. Hoạt động này giáo dục học sinh về cái đẹp. Giáo dục về lòng trắc ẩn. Giáo dục về các giá trị nhân văn. Đây là thế mạnh đặc trưng của môn học Ngữ văn. Đọc hiểu văn bản văn học giúp học sinh hiểu nội dung. Học sinh hiểu hình thức nghệ thuật. Học sinh nhận ra và hiểu thêm tâm hồn mình. Cả hai yêu cầu bồi dưỡng tâm hồn. Cả hai phát triển phẩm chất, nhân cách người học. Luận án đề xuất cách nâng cao kĩ năng đọc hiểu thơ trữ tình.

Tiếp nhận thẩm mĩ là quá trình phức tạp. Người đọc không chỉ giải mã ngôn ngữ. Người đọc còn cảm nhận giá trị nghệ thuật. Người đọc còn trải nghiệm cảm xúc cá nhân. Đối với thơ trữ tình, yếu tố này càng quan trọng. Thơ trữ tình truyền tải cảm xúc, suy tư. Nó dùng hình ảnh, nhịp điệu, vần điệu. Tiếp nhận thẩm mĩ giúp học sinh thâm nhập vào thế giới tác phẩm. Học sinh đồng cảm với tác giả. Học sinh tự khám phá tâm hồn mình. Đây là nền tảng của cảm thụ văn học. Luận án đi sâu phân tích cơ chế của tiếp nhận thẩm mĩ. Nó đề xuất cách thức khơi gợi quá trình này. Đặc biệt trong môi trường lớp học. Nó giúp giáo viên định hướng. Học sinh đọc thơ không chỉ bằng lý trí. Học sinh đọc thơ bằng cả trái tim. Điều này quan trọng cho sự phát triển toàn diện.

Giáo dục thẩm mĩ qua văn học có vai trò thiết yếu. Môn Ngữ văn là kênh quan trọng. Nó bồi dưỡng tâm hồn, nhân cách học sinh. Đọc thẩm mĩ là công cụ hữu hiệu. Nó nâng cao khả năng cảm thụ văn học. Học sinh học cách nhận diện cái đẹp. Học sinh học cách đánh giá giá trị nghệ thuật. Từ đó, học sinh phát triển sự nhạy cảm. Học sinh phát triển khả năng rung động trước nghệ thuật. Giáo dục thẩm mĩ không chỉ dừng lại ở kiến thức. Nó còn hình thành thái độ sống tích cực. Nó hun đúc tình yêu cái đẹp. Luận án đề xuất phương pháp dạy thơ trữ tình. Phương pháp này tích hợp giáo dục thẩm mĩ. Nó giúp học sinh phát triển toàn diện. Học sinh có thể đọc hiểu sâu sắc hơn. Học sinh có thể cảm nhận tinh tế hơn. Học sinh có thể vận dụng vào cuộc sống. Nó góp phần vào mục tiêu chung của Chương trình Ngữ văn THPT.

Năng lực cảm thụ văn học là một năng lực chuyên biệt. Nó giúp học sinh tiếp nhận, đánh giá văn học. Đặc biệt là thơ trữ tình. Thơ trữ tình đòi hỏi khả năng tưởng tượng. Nó đòi hỏi khả năng đồng cảm. Năng lực này không tự nhiên có. Nó cần được rèn luyện, phát triển. Đọc thẩm mĩ cung cấp nền tảng. Luận án tập trung vào việc phát triển năng lực này. Nó đưa ra các chiến lược cụ thể. Ví dụ: đọc diễn cảm, phân tích hình ảnh, cảm nhận nhịp điệu. Các chiến lược này giúp học sinh đi sâu vào thế giới thơ. Học sinh không chỉ thuộc lòng bài thơ. Học sinh còn hiểu được cảm xúc của tác giả. Học sinh còn kết nối với trải nghiệm cá nhân. Đây là yếu tố quan trọng để đổi mới dạy học Ngữ văn. Nó giúp học sinh thực sự yêu thích thơ ca. Nó giúp học sinh phát triển kĩ năng đọc hiểu thơ một cách toàn diện.

Kĩ năng đọc hiểu thơ trữ tình bao gồm nhiều khía cạnh. Học sinh cần nhận diện thể thơ. Học sinh cần phân tích vần điệu, nhịp điệu. Học sinh cần giải thích các biện pháp tu từ. Học sinh cần cảm nhận hình ảnh, biểu tượng. Luận án đề xuất các hoạt động cụ thể. Hoạt động này giúp rèn luyện kĩ năng. Ví dụ: đọc diễn cảm theo nhóm. Ví dụ: viết cảm nhận cá nhân. Ví dụ: thảo luận về các tầng nghĩa. Giáo viên đóng vai trò định hướng. Giáo viên gợi mở, khơi gợi. Giáo viên khuyến khích học sinh tự tìm tòi. Đây là cách phát triển năng lực đọc hiểu thơ hiệu quả. Kĩ năng này là nền tảng cho tiếp nhận thẩm mĩ. Nó giúp học sinh không chỉ đọc đúng. Học sinh còn đọc hay, đọc có hồn. Nó giúp học sinh hiểu sâu sắc thơ trữ tình.

Để khơi gợi cảm xúc, giáo viên cần áp dụng nhiều chiến lược. Luận án trình bày các chiến lược cụ thể. Ví dụ: sử dụng âm nhạc, hình ảnh minh họa. Ví dụ: hoạt động đóng vai, sáng tác thơ. Ví dụ: liên hệ thực tế cuộc sống. Các chiến lược này tạo không khí học tập cởi mở. Học sinh được tự do thể hiện cảm xúc. Học sinh được chia sẻ những rung động cá nhân. Giáo viên không áp đặt một cách hiểu duy nhất. Giáo viên khuyến khích sự đa dạng trong tiếp nhận. Điều này rất quan trọng trong dạy học thơ trữ tình. Thơ trữ tình là tiếng nói của tâm hồn. Khơi gợi cảm xúc giúp học sinh kết nối với tác phẩm. Học sinh yêu thích môn học hơn. Học sinh phát triển năng lực cảm thụ văn học một cách tự nhiên. Đây là yếu tố cốt lõi của giáo dục thẩm mĩ.

Đổi mới dạy học Ngữ văn không chỉ thay đổi nội dung. Nó còn thay đổi phương pháp, định hướng. Định hướng thẩm mĩ là trọng tâm. Luận án góp phần vào sự đổi mới này. Nó nhấn mạnh vai trò của đọc thẩm mĩ. Nó đề xuất các phương pháp dạy thơ trữ tình. Các phương pháp này tập trung vào trải nghiệm thẩm mĩ của học sinh. Giáo viên không chỉ dạy kiến thức. Giáo viên còn bồi dưỡng tâm hồn. Giáo viên còn hình thành nhân cách. Học sinh không chỉ học thuộc lòng. Học sinh còn biết cảm nhận, đánh giá. Học sinh còn biết sáng tạo. Đây là cách nâng cao chất lượng giáo dục. Nó phù hợp với xu thế phát triển năng lực. Luận án cung cấp một khung lý thuyết. Nó cung cấp các giải pháp thực tiễn. Giải pháp này giúp giáo viên thực hiện đổi mới hiệu quả. Nó góp phần vào sự phát triển bền vững của giáo dục.

Cảm thụ văn học giúp học sinh phát triển đời sống nội tâm. Học sinh biết suy tư, chiêm nghiệm. Học sinh biết nhìn nhận vấn đề sâu sắc hơn. Đọc thẩm mĩ là con đường dẫn đến điều đó. Nó khuyến khích học sinh lắng nghe tiếng nói bên trong. Học sinh kết nối với cảm xúc của nhân vật. Học sinh kết nối với thông điệp của tác giả. Thơ trữ tình đặc biệt hiệu quả trong việc này. Nó chạm đến những rung cảm tinh tế nhất. Nó giúp học sinh xây dựng thế giới quan riêng. Học sinh phát triển sự đồng cảm. Học sinh phát triển lòng trắc ẩn. Đây là những phẩm chất cần thiết. Nó giúp học sinh trở thành người có chiều sâu. Luận án nhấn mạnh vai trò của việc tạo không gian. Không gian cho học sinh trải nghiệm cảm xúc cá nhân. Nó giúp đời sống nội tâm của học sinh thêm phong phú.

Văn học luôn chứa đựng giá trị nhân văn sâu sắc. Đọc thẩm mĩ giúp học sinh tiếp nhận những giá trị này. Học sinh hiểu về tình yêu thương. Học sinh hiểu về sự sẻ chia. Học sinh hiểu về lòng dũng cảm. Học sinh hiểu về cái đẹp trong cuộc sống. Thơ trữ tình thường truyền tải thông điệp ý nghĩa. Nó giúp học sinh hình thành quan niệm sống đúng đắn. Quan niệm sống nhân văn, tích cực. Học sinh biết trân trọng giá trị con người. Học sinh có trách nhiệm với cộng đồng. Giáo dục thẩm mĩ thông qua đọc thơ không chỉ là học thuật. Nó còn là giáo dục đạo đức. Nó là giáo dục lối sống. Luận án đề xuất cách lồng ghép. Lồng ghép giá trị nhân văn vào mỗi bài giảng. Nó giúp học sinh không chỉ giỏi văn. Học sinh còn trở thành người tốt.

Môn Ngữ văn không chỉ giúp học sinh hiểu văn hóa dân tộc. Nó còn mở ra cánh cửa đến với tinh hoa văn hóa nhân loại. Chương trình Ngữ văn THPT có mục tiêu rõ ràng. Mục tiêu là giúp học sinh có khả năng hội nhập quốc tế. Đọc thẩm mĩ là một công cụ quan trọng. Nó giúp học sinh tiếp cận văn học nước ngoài. Học sinh có thể cảm nhận tác phẩm đa văn hóa. Học sinh hiểu được sự đa dạng của tư duy. Học sinh hiểu được sự đa dạng của cảm xúc con người. Điều này rất cần thiết trong thời đại toàn cầu hóa. Luận án không trực tiếp đề cập. Tuy nhiên, khả năng cảm thụ sâu sắc. Khả năng tiếp nhận cái đẹp. Điều này là nền tảng cho việc mở rộng tầm nhìn. Nó giúp học sinh trở thành công dân toàn cầu. Có trách nhiệm, có hiểu biết, có lòng nhân ái. Luận án góp phần vào mục tiêu lớn này.