Vai trò ý thức pháp luật xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam - Lê Hoàng Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TR ONG ĐẠI HỌC KHOA HOC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LÊ HOÀNG NAM VAI TRÒ CỦA Ý THỨC PHÁP LUẬT TRONG VIỆC XÂY DỰNG VAN HOA D0ANH NGHIỆP LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI- 2014 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TR- ỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LÊ HOÀNG NAM Chuyên ngành : Chu nghĩa duy vat biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Mã số : 62 22 80 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Ng ờih ớng dan khoa học: PGS.TS Hồ Trọng Hoài HÀ NỘI - 2014 LỜI CAM ĐOAN Toi xin cam đoan đáy là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bé trong bat kỳ công trình nào khác. TÁC GIA LUẬN ÁN Lê Hoàng Nam MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU Chương 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐÉN ĐÈ TÀI 1.

Tình hình nghiên cứu về ý thức pháp luật và một số đánh giá chung 1. Tình hình nghiên cứu về ý thức pháp luật 1. Một số đánh giá chung 1. Tình hình nghiên cứu về văn hóa doanh nghiệp và một số đánh giá 10 chung 1.

Tình hình nghiên cứu về văn hóa doanh nghiệp 10 1. Một số đánh giá chung 16 1. Tình hình nghiên cứu về mối quan hệ giữa ý thức pháp luật với đời 19 sống văn hóa và với văn hoá doanh nghiệp - một số đánh giá chung 1. Tình hình nghiên cứu về mối quan hệ giữa ý thức pháp luật với 19 đời sống văn hóa và với văn hóa doanh nghiệp 1.

Một số đánh giá chung 21 Chương 2: VAI TRÒ CỦA Ý THỨC PHÁP LUẬT TRONG VIỆC XÂY 23 DỰNG VĂN HÓA DOANH NGHIỆP - MOT SO VAN ĐÈ LÝ LUẬN 2. Văn hóa doanh nghiệp và xây dựng văn hóa doanh nghiệp 23 2. Xây dựng văn hóa doanh nghiệp 32 2. Ý thức pháp luật 36 2.

Khái niệm, cau trúc ý thức pháp luật 36 2. Những đặc trưng cơ bản của ý thức pháp luật trong hoạt động 39 của doanh nghiệp hiện nay 2. Vai trò của ý thức pháp luật trong việc xây dựng văn hóa doanh 41 nghiệp - một số biểu hiện chủ yếu 2. Ý thức pháp luật xây dựng văn hóa pháp luật cho các chủ thé 42 doanh nghiệp 2.

Ý thức pháp luật xây dựng môi trường kinh doanh và điều chỉnh 46 các mối quan hệ cơ bản của doanh nghiệp nhằm hướng tới những giá trị văn hóa doanh nghiệp 2. Ý thức pháp luật thúc day các chủ thé doanh nghiệp sáng tao sản 51 phẩm mang ý nghĩa văn hóa 2. Ý thức pháp luật tham gia xây dựng triết lý kinh doanh và các 56 giá trị văn hóa của doanh nghiệp Chương 3: VAI TRÒ CỦA Ý THỨC PHÁP LUẬT TRONG VIỆC XÂY 63 DỰNG VĂN HÓA DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY - THUC TRẠNG VÀ NHỮNG VAN DE DAT RA 3. Thực trạng vai trò của ý thức pháp luật trong việc xây dựng văn 64 hóa doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay 3.

Vai trò của ý thức pháp luật trong việc xây dựng văn hóa pháp 64 luật cho các chủ thé doanh nghiệp 3. Vai trò của ý thức pháp luật trong việc xây dựng môi trường 71 kinh doanh và các mối quan hệ cơ bản của doanh nghiệp 3. Vai trò của ý thức pháp luật trong quá trình sản xuất sản phẩm 84 của doanh nghiệp 3. Vai trò của ý thức pháp luật trong việc sang tạo các giá tri văn 87 hóa, triết lý kinh doanh và hệ thống giá trị của doanh nghiệp 3.

Những vấn đề đặt ra từ thực trạng vai trò của ý thức pháp luật 95 trong việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay 3. Một bộ phận chủ thé doanh nghiệp chưa nhận thức day đủ về 95 tầm quan trọng của ý thức pháp luật trong xây dựng văn hóa doanh nghiệp 3. Ý thức pháp luật chưa phát huy đầy đủ vai trò tích cực trong quá 98 trình tạo lập các giá trị văn hóa doanh nghiệp 3. Thể chế thiếu và yếu, vai trò của Nhà nước trong xây dựng văn 100 hóa doanh nghiệp còn mo nhạt Chương 4: QUAN DIEM VÀ GIẢI PHÁP NHAM PHÁT HUY VAI TRO 105 CỦA Ý THỨC PHÁP LUẬT TRONG VIỆC XÂY DỰNG VĂN HÓA DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 4.

Phát huy vai trò của ý thức pháp luật trong việc xây dựng văn 105 hóa doanh nghiệp phải thông qua quá trình hoàn thiện thé chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và lành mạnh hóa đời sống xã hội 4. Phát huy vai trò của ý thức pháp luật trong việc xây dựng văn 107 hóa doanh nghiệp là trách nhiệm của toàn xã hội mà trước hết là trách nhiệm của bản thân doanh nghiệp và cần được các chủ thể doanh nghiệp tiến hành thường xuyên, liên tục 4. Giải pháp cơ ban nhằm phát huy vai trò của ý thức pháp luật 109 trong việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay 4. Nhóm giải pháp thứ nhất: Nâng cao nhận thức của các chủ thê 109 doanh nghiệp và toàn xã hội về tầm quan trọng của ý thức pháp luật trong việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp hiện nay 4.

Nhóm giải pháp thứ hai: Đổi mới, hoàn thiện hệ thống pháp luật 120 dé tạo khuôn khổ pháp lý cho các doanh nghiệp tiếp tục xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp 4. Nhóm giải pháp thứ ba: Xử lý nghiêm minh những hành vi vi 130 phạm pháp luật của doanh nghiệp, khuyến khích những doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và biết theo đuôi các giá trị văn hóa doanh nghiệp KÉT LUẬN 138 DANH MỤC CONG TRÌNH KHOA HỌC CUA TÁC GIA LIEN QUAN DEN 141 LUAN AN DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO 142 PHU LUC DANH MỤC CÁC TỪ VIET TAT DNNN : Doanh nghiệp nha nước KTTT : Kinh tế thị trường VHDN : Văn hóa doanh nghiệp VHKD : Văn hóa kinh doanh XHCN : Xã hội chủ nghĩa YTPL : Ý thức pháp luật MO DAU 1. Ly do lựa chọn đề tài Doanh nghiệp là nhân tố cau thành quan trọng trong hệ thống hữu cơ nhà nước - doanh nghiệp - thị trường của nền kinh tế thị trường (KTTT). Trong dòng luân chuyền kinh tế vĩ mô, doanh nghiệp với tính cách là chủ thê của hoạt động sản xuất kinh doanh, tao ra giá trị vật chất và tinh thần cho xã hội.

Trong nền KTTT định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) ở nước ta, doanh nghiệp là lực lượng vật chất đặc biệt, thúc đây quá trình hiện thực hóa các mục tiêu kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước. Vì vậy, chăm lo xây dựng, phát triển hệ thống doanh nghiệp là trách nhiệm của toàn xã hội mà trước hết là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và các chủ thể doanh nghiệp. Tuy nhiên, để doanh nghiệp phát triển bền vững, van dé cần đặc biệt quan tâm là xây dựng, phát huy các yếu tố văn hóa của doanh nghiệp, hình thành văn hóa doanh nghiệp (VHDN). Đối với sự vận động phát triển của các doanh nghiệp, VHDN có vai trò nền tang, củng cô sự bền vững, trở thành động lực thúc đây sự phát triển và khăng định vị thế doanh nghiệp trong đời sống kinh tế - xã hội.

Có nhiều nhân tố dẫn đến sự hình thành và phát triển VHDN, trong đó nhân tố ý thức pháp luật (YTPL) giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Việc nâng cao, phát huy vai trò của YTPL ở các chủ thé doanh nghiệp có thé giải quyết những van đề nảy sinh từ thực tiễn hoạt động kinh doanh, thúc đây sự ra doi và hoàn thiện môi trường VHDN- tạo nên "tinh cách", " bản sắc" độc đáo, hiện đại gắn với "trach nhiệm xã hội" của các doanh nghiệp. Quá trình xây dựng VHDN ở Việt Nam phải phù hợp quy luật khách quan, trên nền tảng KTTT định hướng XHCN. Tuy nhiên, thực tiễn tái cau trúc các doanh nghiệp ở nước ta hiện nay cho thấy tính văn hóa trong các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp chưa cao, xuất phát từ nguyên nhân chủ yếu là ý thức tuân thủ pháp luật trong kinh doanh còn thấp.

Biểu hiện như tư tưởng "phép vua thua lệ làng", tâm lý kinh doanh, buôn bán kiểu tự phát, "chụp giật", "lách luật", “hw vô pháp luật" cùng các vi phạm về môi trường, trốn thuế, mua bán hạn ngạch, chạy dự án, vi phạm luật lao động, làm hàng giả, hàng kém chất lượng, không giữ chữ tín trong kinh doanh, cạnh tranh không lành mạnh, tung tin nói xấu đối thủ, xâm phạm bí mật kinh doanh, bán thông tin cá nhân của khách hàng, bán hàng đa cấp bat chính, "duy oi ich". Những vi phạm pháp luật xảy ra ở các doanh nghiệp trong thời gian gần đây như vụ: Vinashin, Vinalines, "bầu Kiên", Lý Xuân Hải ở ngân hàng ACB.đang cho thấy những hạn chế, yếu kém trong YTPL của các chủ thê doanh nghiệp, dẫn đến kìm hãm sự phát triển của VHDN. Điều này tỷ lệ thuận với sự mờ nhạt của VHDN và văn hóa doanh nhân. YTPL của doanh nhân, doanh nghiệp có mối quan hệ biện chứng với văn hóa kinh doanh (VHKD), VHDN.

Muốn xây dựng các quan hệ văn hóa và các giá trị VHDN, trước hết các doanh nghiệp cần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật bằng cách trau dồi tri thức pháp luật, văn hóa pháp luật.Đồng thời, YTPL là tiền đề cho sự ra đời các quan hệ văn hóa và các nhân tố của VHDN. Các yếu tố "hitu hình" và "vô hình" của VHDN ra đời nhanh chóng khi được YTPL "vạch đường di", "tạo luc đẩy". Do đó, lay YTPL làm tiền đề, là điều kiện tối thiểu ban đầu cho mỗi doanh nghiệp nước ta biết điều chỉnh hành vi cho cả quá trình hình thành bản sắc văn hóa riêng biệt đáp ứng yêu cầu phát triển hiện nay có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, việc nghiên cứu van dé này từ góc độ lý luận trong thời gian qua ở nước ta chưa nhiều.

Mặt khác, quá trình hình thành những giá trị văn hóa của doanh nghiệp hiện nay mang tính " phat", chạy theo "phong trào". Đa số các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở nước ta chưa có ý thức về VHDN và xây dựng VHDN; chưa tạo ra được hình ảnh, bản sắc văn hóa riêng. Chúng ta cũng chưa xây dựng được bảng thang giá trị cụ thể làm tiêu chí của VHDN Việt Nam.