Luận án tiến sĩ: Tư tưởng Hồ Chí Minh về động lực tinh thần xã hội

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------***------------ NGUYỄN THỊ THÚY THANH TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỘNG LỰC TINH THẦN TRONG SỰ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Hà Nội, năm 2014 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------***--------- NGUYỄN THỊ THÚY THANH TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỘNG LỰC TINH THẦN TRONG SỰ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI VIỆT NAM Chuyên ngành : CNDVBC - CNDVLS Mã số : 62 22 80 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Hồ Trọng Hoài 2. Đoàn Thị Minh Oanh Hà Nội, năm 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS. Hồ Trọng Hoài và PGS.

Đoàn Thị Minh Oanh. Các số liệu, tài liệu nêu ra trong luận án là trung thực, đảm bảo tính khách quan, khoa học. Các tài liệu có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Hà Nội, ngày 06 tháng 04 năm 2014 Tác giả luận án Nguyễn Thị Thúy Thanh MỤC LỤC MỞ ĐẦU.32 ĐỘNG LỰC TINH THẦN VÀ QUAN NIỆM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỘNG LỰC TINH THẦN TRONG SỰ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI.

Động lực tinh thần trong sự phát triển xã hội. Khái niệm phát triển xã hội. Khái niệm động lực trong sự phát triển xã hội. Khái niệm động lực tinh thần .Vai trò và cơ chế tác động của động lực tinh thần trong sự phát triển xã hội.

Vai trò của động lực tinh thần trong sự phát triển xã hội. Cơ chế tác động của động lực tinh thần. Quan niệm của Hồ Chí Minh về động lực tinh thần trong sự phát triển xã hội. Quan niệm của Hồ Chí Minh về phát triển xã hội .Quan niệm của Hồ Chí Minh về động lực và động lực tinh thần trong sự phát triển xã hội .77 MỘT SỐ ĐỘNG LỰC TINH THẦN CHỦ YẾU VÀ PHƢƠNG THỨC PHÁT HUY ĐỘNG LỰC TINH THẦN THEO TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH.

Một số động lực tinh thần chủ yếu trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh 77 2.1 Yêu nước và yêu chủ nghĩa xã hội. Tư tưởng đại đoàn kết. Tư tưởng dân chủ. Các giá trị đạo đức của người cách mạng.

Tư tưởng khoan dung. Phƣơng thức phát huy động lực tinh thần theo tƣ tƣởng Hồ Chí Minh. Phát huy động lực tinh thần thông qua hoạt động của các chủ thể cách mạng. Phát huy động lực tinh thần thông qua việc xây dựng và hoàn thiện thể chế xã hội.

Phát huy động lực tinh thần thông qua việc nêu gương người cán bộ cách mạng và vai trò tiền phong của Đảng. Đẩy mạnh các phong trào thi đua yêu nước, khơi dậy lòng tự hào, tự tôn dân tộc, danh dự, tính tích cực của công dân. Phát huy động lực tinh thần thông qua phương thức tự phê bình và phê bình .140 PHÁT HUY ĐỘNG LỰC TINH THẦN THEO TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY - VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP. Vấn đề phát huy động lực tinh thần ở Việt Nam hiện nay.

Về chủ nghĩa yêu nước. Về vấn đề đại đoàn kết. Về vấn đề dân chủ. Về vấn đề đạo đức.

Về vấn đề khoan dung. Giải pháp cơ bản nhằm phát huy động lực tinh thần theo tƣ tƣởng Hồ Chí Minh ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay .Nâng cao nhận thức cho nhân dân về vai trò của động lực tinh thần trong sự phát triển xã hội .Hoàn thiện thể chế xã hội nhằm phát huy vai trò các động lực tinh thần. Nâng cao năng lực, sức chiến đấu của Đảng trong việc phát huy động lực tinh thần. Nêu gương người tốt, việc tốt.

Đấu tranh chống âm mưu diễn biến tư tưởng của các thế lực thù địch .192 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .195 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài Sự phát triển của xã hội luôn được thúc đẩy bởi nhiều hệ động lực. Xét đến cùng, một xã hội phát triển hay tụt hậu đều do nguyên nhân sâu xa từ hoạt động của con người. Xuất phát từ con người hiện thực, C.Ăngghen cho rằng, trong tính hiện thực của nó, bản chất của con người là tổng hòa của những quan hệ xã hội.

Chính hoạt động của con người đã tạo nên nguồn lực và sinh lực cho xã hội. Những hoạt động đó vừa là nguồn lực, vừa là yếu tố thúc đẩy các hoạt động khác trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, tạo nên những chuyển biến liên tục trong suốt lịch sử tiến hóa của xã hội loài người. Động lực phát triển xã hội là những yếu tố, những nhân tố có khả năng kích thích, thúc đẩy sự vận động và phát triển xã hội. Động lực có nhiều loại khác nhau, trong đó bao gồm hai động lực cơ bản: Động lực vật chất và động lực tinh thần.

Mỗi loại động lực có vai trò khác nhau đối với xã hội. Động lực vật chất là toàn bộ những điều kiện vật chất cho sự tồn tại và phát triển của xã hội, tác động đến quá trình sản xuất vật chất, đem lại lợi ích trực tiếp cho con người. Động lực tinh thần là những nhân tố, những giá trị tinh thần kích thích sự hoạt động của các chủ thể xã hội theo hướng tích cực, góp phần thúc đẩy sự phát triển xã hội. Thực tiễn phát triển xã hội Việt Nam những năm trước đổi mới cho thấy, với kinh nghiệm thành công của kháng chiến, đã có giai đoạn, chúng ta quá đề cao yếu tố tinh thần mà chưa quan tâm đúng mức đến yếu tố vật chất.

Việc kích thích tính tích cực của người lao động chỉ bằng sự động viên tinh thần, bằng lời kêu gọi lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội. Động lực tinh thần luôn giữ vị trí quan trọng trong sự phát triển xã hội. Tuy nhiên, động lực tinh thần chỉ phát huy tác dụng trong điều kiện gắn với vật chất. Nếu tách khỏi đời sống hiện thực, bản thân tinh thần chưa thể trở thành động lực thúc đẩy xã hội phát triển.

1 Ở Việt Nam những năm trước đổi mới, chúng ta đã tuyệt đối hóa yếu tố tinh thần mà không đặt trong mối quan hệ với vật chất. Mặt khác, do tư tưởng nóng vội, chủ quan muốn tiến nhanh đến chủ nghĩa xã hội, chúng ta đã vận dụng chưa đúng những quy luật phát triển xã hội, điều đó làm cho nền kinh tế chậm phát triển, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn. Khi đời sống người lao động chưa được đảm bảo, khi người lao động không còn tha thiết với công việc của mình thì đó là dấu hiệu của sự khủng hoảng. Chính thái độ thiếu hăng hái của người lao động là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến tình trạng trì trệ, sa sút trong sự phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam những năm cuối thập kỷ 70 đầu thập kỷ 80 của thế kỷ XX.

Sau gần 30 năm đổi mới, đất nước ta có những biến đổi sâu sắc về nhiều mặt. Xã hội đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế và đang có những bước phát triển mạnh mẽ. Văn hoá cũng có những tiến bộ đáng kể, đời sống của nhân dân tiếp tục được nâng cao. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, sự phát triển của kinh tế thị trường trong điều kiện hội nhập quốc tế đã gây nên nhiều tác động tiêu cực đối với đời sống xã hội.

Nếu như trước thời kỳ đổi mới chúng ta quá chú trọng đến các yếu tố tinh thần thì sau đổi mới lại xuất hiện một xu hướng ngược lại, đó là quá coi trọng những giá trị vật chất, xem nhẹ yếu tố tinh thần. Những mặt trái của kinh tế thị trường đã làm bùng phát lối sống thực dụng, chạy theo danh lợi, bất chấp đạo lý. Tình trạng suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên diễn ra nghiêm trọng; một bộ phận người dân, trong đó có bộ phận thế hệ trẻ, phai nhạt niềm tin, lý tưởng, mất phương hướng phấn đấu, chạy theo lối sống thực dụng, xa rời truyền thống dân tộc. Các thế lực thù địch không ngừng thực hiện âm mưu “diễn biến hoà bình” nhằm chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, làm mất ổn định chính trị ở Việt Nam.

Đó chính là những yếu tố phản giá trị tinh thần. Nếu như giá trị tinh thần là những nhân tố kích thích, thúc đẩy sự phát triển, thì phản giá trị tinh thần là những yếu tố cản trở, kìm hãm quá trình phát triển xã hội. 2 Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta thấy Người đã có những kiến giải sâu sắc về các động lực đối với sự phát triển xã hội Việt Nam mà động lực tinh thần là một bộ phận. Người xem đó là những động lực quan trọng giúp chúng ta chiến thắng kẻ thù và xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Trong kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, Người đã tận lực phát huy các động lực tinh thần như chủ nghĩa yêu nước, lòng tự hào dân tộc, sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân… để chiến thắng kẻ thù. Trong xây dựng chủ nghĩa xã hội, Người đã xây dựng và khéo léo phát huy dân chủ, tôn trọng tự do, phẩm giá, quan tâm tới đời sống tinh thần của người lao động, v. Nhờ vậy, tuy là một nước nhỏ nhưng Việt Nam đã chiến thắng được những thế lực ngoại xâm hùng mạnh và phát triển đất nước ngày càng giàu mạnh. Hồ Chí Minh không chỉ đề cập đến các nhân tố tinh thần tác động tới sự phát triển xã hội Việt Nam về phương diện lý luận mà bản thân Người đã hiện thực hóa các quan niệm đó trong toàn bộ hoạt động của mình và trong quá trình lãnh đạo đất nước.

Việc phát huy động lực tinh thần ở Hồ Chí Minh luôn đặt trong mối quan hệ với động lực vật chất. Trong kháng chiến, Người đã tận lực phát huy sức mạnh tinh thần của cả cộng đồng dân tộc như: chủ nghĩa yêu nước, sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân… đồng thời cũng đem lại lợi ích vật chất như: ruộng đất, cơm áo… cho nhân dân. Theo Hồ Chí Minh, để xã hội phát triển cần có sự nhận thức, tính toán, cân đối, bố trí, sử dụng các nguồn lực vốn có của đất nước, của xã hội, của nhân dân một cách hợp lý nhằm đem lại hiệu quả cao nhất, nhằm duy trì sự phát triển liên tục và bền vững của xã hội Việt Nam.