Luận án tiến sĩ về tư tưởng Hồ Chí Minh và chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN nee LAI QUOC KHANH CHUYÊN NGÀNH: CNDVBC&CNDVLS MÃ SỐ: 62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Hướng dân khoa học: PGS. Lê Mậu Hãn PGS. Phạm Ngọc Thanh HÀ NỘI - 2008 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tư liệu được sử dụng trong luận án là hoàn toàn trung thực.

Kết quả nghiên cứu của luận án chưa từng được công bố ở bất kỳ tài liệu của tác giả nào khác. LẠI QUỐC KHÁNH MỤC LỤC Trang MỤC LUC 9527. Tính cấp thiết của đề tài. Tình hình nghiên cứu đề tai.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cỨU. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Cơ sở ly luận và phương pháp nghiên cỨu. Cái mới về mặt khoa học của Luận án.-- 2-22 s+©xt£+szE+xtzxrzrxerrerrszrs § 7.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận án.--- 5-5 ce re cEEExrrkrrrrrrcee 9 8. 'Kết cấu của Luận án. rxe 9 NOD DUNG6001101557. CƠ SỞ HÌNH THÀNH BIEN CHUNG CUA TƯ TƯỞNG HO CHIÍ MINH VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIET NAM.

Tiếp thu, vận dụng các phương pháp tư duy biện chứng. Kế thừa một cách biện chứng các giá trị tư tưởng, văn hóa của dân tộc và nhân Oa 2:2. Cuộc đời cách mạng của Hồ Chí Minh. BIEN CHUNG CUA TƯ TƯỞNG HO CHÍ MINH VE GIẢI PH(ONG DAN TỘC THEO CON DUONG CÁCH MẠNG VÔ SAN Ở VIỆT TAAL se dựa.

SRD i KR ANNE A Tapa 66 2. Hồ Chí Minh tiếp thu Luận cương của Lénin, lựa chọn con đường cách mạng VÔ sản. cu HH HH HH0 000 084030808090750480009 008066 2. Quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản ở Việt Nam.

Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản ở Việt Nam. Ăn 98 * KGt ludin ChUON 2 nh. BIEN CHUNG CUA TƯ TƯỞNG HO CHÍ MINH VE XÂY [LUNG CHE ĐỘ DÂN CHU NHÂN DAN DE TIEN LÊN CHỦ NGHĨA XA HHIOI © VIET NAM 0001257. Quá trình hình thành và nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về chế độ dân chủ nhân dân ở Việt Nam.

Quan điểm của Hồ Chí Minh về tính tất yếu của việc xây dựng chế độ dân chủ nhân dân ở Việt Nam. Quan điểm của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. 145 * Két ludin ChuONg 6h.--22 2© 2® SEv+ SE 11 13E21111111121177110111011e71E7Ee2121errrkee 172 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC Đà CÔNG BÓ CỦA TÁC GIIÁ LIEN QUAN DEN LUẬN ÁN. 179 DANH MỤC TAI LIEU THAM KHẢO.- 2 2° ®£+S££ E££k££E££kerxetrzervee 180 ii MO DAU 1.

Tinh cấp thiết của đề tài “Biện chứng của tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” là một đề tài nghiên cứu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp bách hiện nay. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Dang lấy chủ nghĩa Mác - Lénin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động”{34, tr. Dai hội [IX của Dang tiếp tục khang định: “Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng đất nước Việt Nam theo con đường xã hội chủ nghĩa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh”, “tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Dang và dân tộc ta”[35, tr. Đại hội X của Dang đã tổng kết những bài học lớn từ thực tiễn 20 năm Đổi mới, trong đó, bài học đầu tiên là: “trong quá trình đổi mới phải kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lénin và tư tưởng Hồ Chi Minh”[36, tr.

Những quan điểm trên của Đảng ta không chỉ là sự ghi nhận, đánh giá cao giá trị và vai trò của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta, mà đồng thời còn đặt ra yêu cầu vừa cơ bản, vừa cấp bách đối với giới khoa học trong việc đi sâu nghiên cứu, làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh. Kết quả nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh trong những năm qua đã khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” là một trong những bộ phận quan trọng cấu thành hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc của Hồ Chí Minh về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam. Hồ Chí Minh là người yêu Tổ quốc, yêu nhân dân một cách vô cùng sâu sắc. Trong bối cảnh đất nước bị ngoại xâm, tư tưởng và tình cảm yêu Tổ quốc, yêu nhân dân thể hiện thành tư tưởng và quyết tâm giải phóng dân tộc.

Vì thế, giành độc lập, tự do cho dân tộc là vấn đề đầu tiên, cơ bản, xuyên suốt và chỉ phối mọi van dé khác trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh: “Không có gì quý hơn độc lập tự do”[115, tr. Đồng thời, cũng chính vì lòng yêu Tổ quốc, yêu nhân dân tha thiết, nên ngay từ đầu, suy tư của người cách mạng không dừng lại ở vấn đề giải phóng dân tộc, mà đã hướng tới vấn đề xây dựng một chế độ xã hội tốt đẹp sau khi dân tộc đã được giải phóng. Hồ Chí Minh quan niệm “nếu nước được độc lập mà dân không được hưởng hạnh phúc, tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gi”[107, tr. Định hướng xã hội đáp ứng được yêu cầu đó, theo Hồ Chí Minh, chính là chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.

Hồ Chí Minh quan niệm: “yêu Tổ quốc, yêu nhân dân phải gắn liền với yêu chủ nghĩa xã hội, vì có tiến lên chủ nghĩa xã hội thì nhân dân mình mỗi ngày một no âm thêm, Tô quốc mỗi ngày một giàu mạnh thêm”[1 12, tr. Như vậy, nếu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh - “tài sản tỉnh thần vô giá” của dân tộc ta - là một nhiệm vụ lý luận quan trọng và cấp bách, thì trong đó không thể không đi sâu nghiên cứu tư tưởng của Người về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Tuy nhiên, chính tính chất khó khăn, phức tạp, lâu dài, gian khổ của thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội đã làm cho lý luận về chủ nghĩa xã hội trở thành một vấn đề phức tạp, bao quát nhiều tầng bậc, cấp độ nội dung, ý nghĩa. Theo cách tiếp cận của triết học Mác, bản thân những suy tư về chủ nghĩa xã hội không thé chỉ đừng lại ở những van đề kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội thuần tuý, mà phải đi tới những vấn đề triết học, phải được triển khai trên lập trường, quan điểm và phương pháp triết học.

Với Hồ Chí Minh cũng vậy. Trong tư tưởng của Người, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một “cuộc chiến đấu không 18”, và vì thế, muốn giành được thắng lợi, không thé không suy tư đến tận góc rễ, ngọn nguôn của mọi van dé. Việc xử lý những vấn dé như: ở Việt Nam, giải phóng dân tộc và phát triển xã hội có mối quan hệ như thế nào, con đường phát triển xã hội vận động qua những giai đoạn nào, đâu là động lực của sự phát triển xã hội, đâu là căn cứ để xác định những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội, quần chúng nhân dân có vai trò gì trong sự nghiệp cách mang vì giải phóng va phát triển, v., đều đòi hỏi Hồ Chí Minh phải tư duy ở đâm triết học, trên cơ sở nên tảng triết học và theo phương pháp triết học. Đặc điểm trên của đối tượng nghiên cứu cho thấy, vận dụng cách tiếp cận triết học để làm rõ tính chất triết học của tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội là việc làm cần thiết và sẽ giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn, đầy đủ hơn tư tưởng của Người về vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng này.

Việt Nam luôn kiên định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, trong bối cảnh hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp dé, mô hình chủ nghĩa xã hội được triển khai trong hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa trước đây đã bộc lộ nhiều hạn chế. Những nước kiên định đi theo con đường xã hội chủ nghĩa buộc phải tiến hành cải cách, đổi mới, cả về nhận thức lý luận và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội. Công cuộc đỗi mới toàn diện đất nước do Dang Cộng sản Việt Nam lãnh đạo đã đạt được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử.

Nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội phù hợp với điều kiện nước ta ngày càng rõ hơn. Tuy nhiên, sự chuyển đổi trong cách thức xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam như phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân, v., - những vấn dé vốn rất mới so với nhận thức trước Đổi mới về chủ nghĩa xã hội - đã khiến không ít người băn khoăn, lo ngại về khả năng chệch hướng xã hội chủ nghĩa. Bên cạnh đó, trong thực tiễn công cuộc Đỗi mới, cùng với những thuận lợi và những thành tựu, còn có những khó khăn, thách thức và cả những sai lầm khó tránh khỏi khiến chúng ta nếu không kịp thời nhận thức và giải quyết thì kha nang chệch hướng xã hội sẽ trở thành hién thực. Trong bối cảnh ấy, nghiên cứu và làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, đặc biệt là từ góc tiếp cận triết học, sẽ góp phần khẳng định tính đúng đắn của mục tiêu đi lên chủ nghĩa xã hội, đồng thời góp phần làm rõ con đường thực hiện mục tiêu này.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp khẳng định: “việc tiếp tục nghiên cứu, vận dụng, phát triển tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong sự nghiệp déi mới hiện nay là vấn dé rất thiết thực, vừa cơ bản, vừa cấp bách”[42, tr. Với mong muốn góp phần nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam từ góc tiếp cận triết học, chúng tôi lựa chọn đề tài “Biện chứng của tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” cho Luận án tiến sĩ triết học, chuyên ngành chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của mình.