Luận án tiến sĩ triết học Ấn Độ cổ đại: Nội dung, đặc điểm và ý nghĩa lịch sử - Trịnh Thanh Tùng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---o0o--- TRỊNH THANH TÙNG TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ CỔ ĐẠI - NỘI DUNG, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2019 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---o0o--- TRỊNH THANH TÙNG TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ CỔ ĐẠI - NỘI DUNG, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ Chuyên ngành: TRIẾT HỌC Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. LƢƠNG MINH CỪ 2. PHẠM LÊ QUANG Cán bộ phản biện độc lập: 1. ĐẶNG HỮU TOÀN 2.

VŨ ĐỨC KHIỂN Cán bộ phản biện: 1. ĐINH NGỌC THẠCH 2. NGUYỄN THANH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2019 LỜI CÁM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ hết sức quý báu của các tập thể và cá nhân. Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn PGS, TS.

Lương Minh Cừ và TS. Phạm Lê Quang đã tận tâm hướng dẫn tôi nghiên cứu, thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cám ơn tập thể quý thầy cô trong Khoa Triết học, Phòng Sau đại học Trường Đại học khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã tận tình giúp đỡ, tạo mọi điều kiện cho tôi trong qúa trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án. Cuối cùng, tôi xin được tỏ lòng biết ơn sâu sắc gia đình, những người thân, bạn bè đồng nghiệp đã luôn là điểm tựa và là nguồn động viên to lớn về mọi mặt để tôi hoàn thành luận án này.

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS,TS. Lương Minh Cừ và TS. Phạm Lê Quang. Tư liệu tham khảo, trích dẫn trong nội dung của luận án là từ chính các văn bản gốc và hoàn toàn trung thực.

Tác giả TRỊNH THANH TÙNG MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án. Cái mới của luận án. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận án.

Kết cấu cơ bản của luận án. 15 PHẦN NỘI DUNG.16 Chƣơng 1: KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CỦA TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ CỔ ĐẠI. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ ĐIỀU KIỆN LỊCH SỬ - XÃ HỘI VỚI QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CỦA TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ CỔ ĐẠI. Điều kiện tự nhiên của Ấn Độ cổ với quá trình hình thành và phát triển của triết học Ấn Độ cổ đại.

Điều kiện lịch sử - xã hội Ấn Độ cổ với quá trình hình thành, phát triển của triết học Ấn Độ cổ đại. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NỀN VĂN MINH VÀ CÁC THÀNH TỰU VỀ VĂN H A, KHOA HỌC CỔ ẤN ĐỘ VỚI QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CỦA TRIỀT HỌC ẤN ĐỘ CỔ ĐẠI. Sự phát triển của nền văn minh cổ Ấn Độ với qúa trình hình thành và phát triển của triết học Ấn Độ cổ đại. Những thành tựu về văn hóa và khoa học cổ Ấn Độ với quá trình hình thành, phát triển của triết học Ấn Độ cổ đại.

50 Kết luận chƣơng 1. 62 Chƣơng 2: NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƢ TƢỞNG TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ CỔ ĐẠI. TƢ TƢỞNG TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ THỜI K VEDA - SỬ THI (khoảng từ thế kỷ XV trƣớc Công nguyên đến thế kỷ VI trƣớc Công nguyên). Tư tưởng triết học trong kinh Veda.

Tư tưởng triết học trong kinh Upanishad. Tư tưởng triết học trong Ràmàyana và Mahàbhàrata. TƢ TƢỞNG TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ THỜI K PHẬT GIÁO - BÀ LA M N GIÁO (từ thế kỷ VI trƣớc Công nguyên đến thế kỷ III sau Công nguyên). Hệ thống triết học chính thống (The Orthodox Systems).

Hệ thống triết học không chính thống (The Heterodox Systems).117 Kết luận chƣơng 2. 133 Chƣơng 3: ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ CỔ ĐẠI. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CHỦ YẾU CỦA TRIẾT HỌC ẮN ĐỘ CỔ ĐẠI. Tính thống nhất và đa dạng - đặc điểm nổi bật của triết học Ấn Độ cổ đại.

Sự đấu tranh và kế thừa - đặc điểm xuyên suốt trong triết học Ấn Độ cổ đại. Triết lý đạo đức nhân sinh với tư tưởng giải thoát - một trong những vấn đề trung tâm của triết học Ấn Độ cổ đại. Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ CỔ ĐẠI. Ý nghĩa về mặt tư tưởng của triết học Ấn Độ cổ đại.

Ý nghĩa về mặt tôn giáo của triết học Ấn Độ cổ đại. Ý nghĩa về mặt đạo đức của triết học Ấn Độ cổ đại. 176 Kết luận chƣơng 3. 181 PHẦN KẾT LUẬN CHUNG.

185 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 192 CÁC C NG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ C NG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.198 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với Ai Cập, Babilon và Trung Hoa, Ấn Độ cổ đại là một trong những cái nôi văn hóa lâu đời, rực rỡ, phong phú, thâm trầm, có sức quyến rũ kỳ diệu của văn minh nhân loại. Trong nền văn hóa cổ xưa ấy của Ấn Độ, triết học là một trong những lĩnh vực đặc sắc, phát triển không thua k m bất kỳ một nền triết học nào trên thế giới.

Trên mảnh đất Ấn Độ, với điều kiện thiên nhiên hết sức đa dạng nhưng cũng vô cùng kỳ vĩ và khắc nghiệt; vốn là cái nôi sinh ra và nuôi dưỡng con người, nhưng cũng luôn là những yếu tố chi phối, tác động đến đời sống con người, cùng với chế độ chiếm hữu nô lệ mang tính chất gia trưởng hà khắc, lại bị kìm hãm bởi công xã nông thôn bảo thủ, trì trệ và chế độ phân biệt đẳng cấp xã hội - chế độ varna khắt khe, triết học Ấn Độ đã hình thành và phát triển; với những nhà tư tưởng, những kinh sách, những trường phái triết học, tôn giáo đa dạng và đặc sắc, như kinh Veda, kinh Upanishad, sử thi Ràmàyana và Mahàbhàrata, hagavad - gità, Luận văn kinh tế - chính trị Artha-sàstra; như đạo àlamôn, đạo Phật, đạo Jaina và các trường phái triết học như Sànkhya, Vais’esika, Nyàya, Yoga, Mimàmsà, Vedànta và “Lục sư ngoại đạo” (Sattirthakaràh), trong đó đặc biệt là trường phái Lokàyata hay Càrvàka. Các trường phái triết học Ấn Độ cổ đại như những bông hoa trong vườn hoa muôn hương sắc, nảy sinh trên mảnh đất đặc biệt màu mỡ đó. Nó luôn quan tâm đến số phận con người và luôn trăn trở tìm kiếm lời giải đáp cho hàng loạt câu hỏi liên quan đến vấn đề nhân sinh như: “Con người sinh ra từ đâu? Con người sống như thế nào? Con người trú ngụ ở đâu khi chết đi?” (The Upanishas, vol 2, 1951, p. 71); Ý nghĩa cao đẹp của cuộc đời con người là gì? Vì sao con người lại phải chịu những đau khổ? Làm thế nào để giải phóng con người khỏi nỗi khổ của cuộc đời? Chính cách đặt vấn đề và cách thức đi tìm 2 những phương pháp để giải quyết vấn đề về nhân sinh như thế đã làm cho triết học Ấn Độ cổ đại có sức hấp dẫn kỳ lạ, trở thành đạo lý của người Ấn Độ, mang giá trị nhân văn sâu sắc; do đó, nó thành thứ “triết học trẻ mãi”, bởi vì nó không chỉ thể hiện mong muốn của người Ấn Độ trong quá khứ và hiện tại mà còn thể hiện mơ ước của người Ấn Độ cả ở tương lai.

Nó chính là triết lý sống, nảy sinh từ đời sống và trở về với đời sống sinh động của con người (Doãn Chính - Lương Minh Cừ, 1991, tr. Nó chỉ ra cho mỗi chúng ta bài học về đạo làm người, không chỉ trong quan hệ giữa con người với con người, mà còn cả trong quan hệ giữa con người với chúng sinh và thế giới xung quanh nữa; như Will Durant đã nói trong Our Oriental Heritage do Simon and Schuster, New York, xuất bản năm 1954, rằng văn hóa Ấn Độ nói chung và tư tưởng triết lý nhân sinh trong triết học Ấn Độ cổ đại nói riêng: “sẽ dạy cho chúng ta bài học khoan dung cao thượng, dấu hiệu của một tâm hồn già giặn; dạy cho chúng ta có một tâm hồn thanh thản, dễ tiếp thu những ý mới, có một trí óc bình tĩnh hiểu được hết thảy, tha thứ cho hết thảy, sau cùng có một tấm lòng nhân từ thương yêu mọi sinh vật, chỉ tấm lòng đó mới đoàn kết mọi người với nhau được thôi” (Durant Will, 1954, p. Không những thế, triết học Ấn Độ cổ đại với tính chất nhân văn của nó, đã đem lại cho nhân loại một cách nhìn mới về nhân sinh, đó là quan điểm cho rằng tất cả tiền tài, danh vọng trong cuộc đời con người chỉ như ảo ảnh, phù du; còn những giá trị tốt đẹp về tinh thần, trí tuệ, tâm hồn và đạo đức con người mới là giá trị cao cả và vĩnh hằng; như sử gia người Pháp Jules Michelet (1798 - 1874), đã hết lời ca ngợi rằng: “Người nào đã từng hành động hoặc ham muốn quá nhiều, hãy uống cạn ly rượu đầy sức sống và tươi trẻ này. Ở phương Tây cái gì cũng chật hẹp.

Hy Lạp nhỏ b làm cho tôi ngột ngạt. Xứ Do Thái khô khan làm cho tôi nghẹt thở. Hãy cho tôi hướng về Á châu cao cả và phương Đông thâm 3 trầm trong giây lát. Chính nơi đó đã phát sinh ra bài thơ vĩ đại của tôi, mênh mông như Ấn Độ dương ngập tràn ánh nắng mặt trời rực rỡ, tốt lành… tạo nên không khí thái hòa và tình thương vô bờ bến ngay giữa những cảnh tượng xung đột.” (Jawaharlal Nehru, 1954, vol.

Nền triết học và tôn giáo ấy không chỉ ảnh hưởng sâu đậm đến truyền thống văn hóa, đời sống tinh thần, đạo đức, tâm linh của dân tộc Ần Độ, mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến quan niệm, tư tưởng và triết lý nhân sinh của nhân dân các nước trên thế giới. Việc đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu nội dung, đặc điểm và ý nghĩa lịch sử của triết học Ấn Độ cổ đại không chỉ góp phần giúp chúng ta hiểu rõ truyền thống, bản sắc văn hóa của dân tộc Ấn Độ, mà qua đó còn cho chúng ta thấy sự giao lưu, dung hợp giữa văn hóa Ấn Độ với nền văn hóa của các dân tộc khác, cả phương Đông và phương Tây, trong đó có Việt Nam.