Luận án: Ứng dụng sức khỏe sinh thái phòng chống sốt xuất huyết Dengue tại Cát Bà

i MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1 TỔNG QUAN. Tình hình dịch bệnh sốt xuất huyết Dengue. Sốt xuất huyết Dengue trên thế giới và khu vực Đông Nam Á.

Tình hình sốt xuất huyết Dengue tại Việt Nam. Tình hình sốt xuất huyết Dengue tại thành phố Hải Phòng và huyện Cát Hải. Véc tơ trung gian và đường lây truyền vi rút Dengue. Hình thái của muỗi Aedes aegypti.

Sinh học của Aedes. Sinh thái của muỗi Aedes. Cơ thể cảm thụ. Mối liên quan giữa yếu tố khí hậu và bệnh sốt xuất huyết Dengue.

Các biện pháp phòng chống bệnh sốt xuất huyết dengue. Biện pháp cơ học. Biện pháp hóa học. Biện pháp sinh học và sinh thái học.

Biện pháp kết hợp phòng trừ Aedes aegypti. Mô hình cộng đồng sử dụng Mesocyclops phòng chống véc tơ gây bệnh. Mô hình phòng chống véc tơ sốt xuất huyết Dengue dựa vào cộng đồng tại huyện Cái Bè tỉnh Tiền Giang. Mô hình phòng chống SXHD tại đảo Trí Nguyên, Nha Trang.

Sức khỏe sinh thái trong phòng chống bệnh truyền nhiễm. Giới thiệu chung và lịch sử phát triển của Một sức khỏe (One Health) và Sức khỏe Sinh thái (Ecohealth). Các nguyên tắc cơ bản trong cách tiếp cận sức khoẻ sinh thái. Lý thuyết sức khỏe sinh thái trong tăng cường kiểm soát bệnh truyền nhiễm và chính sách y tế công cộng.

Tình hình ứng dụng tiếp cận sức khỏe sinh thái trong phòng chống véc tơ truyền bệnh SXHD trên thế giới. Tình hình ứng dụng tiếp cận sức khỏe sinh thái trong phòng chống véc tơ truyền bệnh SXHD tại Việt Nam. 39 Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Địa điểm nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu mục tiêu 1. Địa điểm nghiên cứu mục tiêu 2. Thời gian nghiên cứu: từ tháng 9/2012-8/2015. Đối tượng nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu của mục tiêu 1. Thiết kế nghiên cứu của mục tiêu 2. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu.

Cỡ mẫu và cách chọn mẫu của mục tiêu 1: Mô tả thực trạng tình hình SXHD và phân tích các yếu tố sinh học, sinh thái, xã hội và sự phát triển du lịch liên quan ở đảo Cát Bà, Hải Phòng từ năm 2000-2013. Cơ mẫu và cách chọn mẫu điều tra véc tơ SXHD. Ảnh hưởng kinh tế của vụ dịch SXHD. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu của mục tiêu 2.

Nghiên cứu can thiệp. Đánh giá mô hình can thiệp. Đánh giá quần thể véc tơ SXHD. Điều tra sự thay đổi về kiến thức, thái độ và hành vi (KAP) của cộng đồng, và sự chấp nhận của cộng đồng.

Phương pháp tiến hành nghiên cứu. Nội dung can thiệp:. Biến số và chỉ số trong nghiên cứu.9 Sai số trong nghiên cứu và cách khắc phục. Cách khắc phục sai số.

Nhập liệu và phân tích số liệu. Phân tích số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu. 62 Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Mô tả một số đặc điểm dịch tễ, yếu tố sinh học, sinh thái, xã hội của bệnh SXHD ở khu du lịch Cát Bà, giai đoạn 2000-2013. Thông tin chung về khu vực nghiên cứu. Một số đặc điểm dịch tễ học và gánh nặng bệnh tật của SXHD tại thị trấn Cát Bà năm 2000-2013. Một số đặc điểm dịch tễ học bệnh SXHD.

Ảnh hưởng kinh tế của SXHD tại thị trấn Cát Bà trong vụ dịch 2013. Thu thập số liệu sinh học. Thành phần loài, các chỉ số véc tơ tại Cát Bà, năm 2012-2013 .2 Ổ bọ gậy nguồn. Số liệu về sinh thái học.

Thay đổi mục đích sử dụng đất. Mối tương quan giữa tỷ lệ mắc SXHD với nhiệt độ, lượng mưa và độ ẩm tại Cát Bà theo tháng, giai đoạn 2000-2012. Số liệu về xã hội học. Cơ cấu lao động.

Số lượng khách du lịch và số lượng khách sạn, cơ cở du lịch. Nguồn nước sử dụng tại Cát Bà, 2001-2012.2 Đánh giá hiệu quả can thiệp ứng dụng tiếp cận sức khỏe sinh thái trong phòng chống sốt xuất huyết dengue tại khu du lịch Cát Bà, 2013-2015. Hoạt động Phòng chống sốt xuất huyết dengue. Đánh giá chỉ số véc tơ muỗi truyền bệnh SXHD.

Mật độ véc tơ SXHD trước can thiệp. Mật độ véc tơ SXHD trước và sau can thiệp. Ổ bọ gậy nguồn véc tơ SXHD trước và sau can thiệp. Đánh giá kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống SXHD .4 Giám sát ca bệnh SXHD.

Giám sát ca bệnh. Tỷ lệ SXHD/100.000 dân trước và sau can thiệp. 97 iv Chương 4 BÀN LUẬN .1 Một số đặc điểm dịch tễ học bệnh SXHD tại trị trấn Cát Bà. Một số đặc điểm sinh học tại khu du lịch Cát Bà trong mối liên quan đến SXHD.

Một số đặc điểm sinh thái học và xã hộ tại khu du lịch Cát Bà trong mối liên quan đến SXHD .4 Sốt xuất huyết, các yếu tố xã hội và phát triển du lịch. Đánh giá Hoạt động can thiệp phòng chống SXHD. Đánh giá hiệu quả kiểm soát véc tơ sốt xuất huyết Dengue. Kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống SXHD.

Phương pháp nghiên cứu. Bài học kinh nghiệm. Tính mới và ứng dụng của nghiên cứu. Mô tả một số đặc điểm dịch tễ, yếu tố sinh học, sinh thái, xã hội của bệnh SXHD ở khu du lịch Cát Bà, giai đoạn 2000-2013.

Đánh giá hiệu quả can thiệp ứng dụng tiếp cận sức khỏe sinh thái trong phòng chống sốt xuất huyết dengue tại khu du lịch Cát Bà, 2013-2015. 128 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 129 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 130 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt Ach Acetylcholine Chất acetylcholine BI Breateau Index Chỉ số Breateau BCĐ Ban chỉ đạo CSDCBG Chỉ số dụng cụ chứa nước có bọ gậy CSHQ Chỉ số hiệu quả CSMĐ Chỉ số mật độ CSMĐBG Chỉ số mật độ bọ gậy CSNCM Chỉ số nhà có muỗi CTV Cộng tác viên DCCN Dụng cụ chứa nứớc DEN Dengue Dengue ECOHEALTH Sức khỏe sinh thái HQCT Hiệu quả can thiệp IDRC International Trung tâm phát triển nghiên cứu Development Research quốc tế Centre JH Juvenil Hormone Hóc môn Juvenil IGR insect growth regulator Các chất điều hòa sinh trưởng KAP Knowledge, Attitudes, Kiến thức, thái độ và thực hành Practices SXHD Sốt xuất huyết Dengue VSDTTƯ Vệ sinh Dịch tễ trung ương vi DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH Danh mục bảng Trang Bảng 1.

Tình hình mắc bệnh SXHD tại thành phố Hải Phòng, 10 huyện Cát Hải và thị trấn Cát Bà (2001 –2019) Bảng 1. Đóng góp của các lý thuyết sinh thái để kiểm soát 35 bệnh truyền nhiễm và phòng chống Bảng 2. Kết quả hoạt động của ban chỉ đạo, 9/2013 – 8/2015 55 Bảng 2. Kết quả hoạt động của CTV, 9/2013 – 8/2015 56 Bảng 2.

Bảng biến số và chỉ số nghiên cứu 57 Bảng 3. Khái quát về khu vực nghiên cứu 64 Bảng 3. Số mắc SXHD và tỷ lệ mắc/100000 dân tại Cát Bà, và 64 Hải Phòng, 2000-2013 Bảng 3. Phân bố người bệnh mắc SXHD theo tuổi tại thị trấn 65 Cát Bà 2000-2013 Bảng 3.

Đặc điểm của các ca bệnh được ghi nhận tại Cát Hải, 66 Hải Phòng, 2013 Bảng 3. Chi phí trực tiếp và gián tiếp của người bệnh SXHD 68 chi trả Bảng 3. Tác động của bệnh sốt xuất huyết đến kinh tế gia đình 69 9-15 tháng sau khi nhập viện, 2013 Bảng 3. Chỉ số muỗi và bọ gậy của hai loài Ae.

aegypti và Ae. 70 albopictus tại Cát Bà vào tháng 12/2012 và tháng 7/2013 (N=2) Bảng 3. Chỉ số muỗi và bọ gậy của hai loài Ae. aegypti và Ae.

72 albopictus khu vực dân cư và khu vực khách sạn tại Cát Bà (N=2) Bảng 3. Ổ bọ gậy nguồn khu vực dân cư, 12/2012 và 7/2013 75 (N=2) vii Bảng 3. Ổ bọ gậy nguồn khu vực khách sạn, 12/2012 và 76 7/2013 (N=2) Bảng 3. Phân loại đất đai và sự thay đổi mục đích sử dụng đất 77 tại Huyện Cát Hải Bảng 3.

Mối tương quan giữa nhiệt độ trung bình tháng, độ ẩm 78 trung bình tháng và tổng lượng mưa tháng và tỷ lệ mắc SXHD tại Cát Hải, 2001-2012 Bảng 3. Mật độ muỗi SXHD tại 2 khu vực nghiên cứu trước 84 can thiệp Bảng 3. Một số đặc điểm của người được phỏng vấn 92 Bảng 3. Nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu trước và sau 92 can thiệp Bảng 3.

Kiến thức về dấu hiệu bệnh, tác nhân gây bệnh và 93 trung gian truyền bệnh SXHD sau can thiệp Bảng 3. Thái độ đối với các biện pháp kiểm soát bọ gậy SXHD 94 sau can thiệp Bảng 3. Thực hành phòng chống véc tơ SXHD sau can thiệp 95 Bảng 3. So sánh tỷ lệ người bệnh SXHD trước can thiệp và sau 97 can thiệp Danh mục hình Hình 1.

Bệnh sốt xuất huyết Dengue trên thế giới năm 2010- 4 2016 Hình 1. Bản đồ phân bố ca mắc sốt xuất huyết Dengue trung 6 bình khu vực Đông Nam Á, 2003-2016 Hình 1. Bản đồ phân bố ca tử vong trung bình do sốt xuất huyết 6 Dengue khu vực Đông Nam Á, 2003-2016 viii Hình 1. Bản đồ tình hình SXHD tại Việt Nam, trung bình 2008- 7 2016 Hình 1.

Chu trình truyền bệnh của virus SXHD thông qua các 12 loài Aedes Hình 1. Phân bố muỗi Aedes aegypti trên thế giới 13 Hình 1. Muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus cái hút máu 15 Hình 1. Vòng đời và trứng của muỗi Aedes aegypti 16 Hình 1.

Các ổ bọ gậy của muỗi Aedes aegypti thường gặp trong 18 và ngoài nhà Hình 2. Bản đồ khu vực nghiên cứu 40 Hình 2. Sơ đồ thiết kế nghiên cứu 42 Hình 2. Cấu trúc mô hình phòng chống SXHD tại điểm du lịch 54 Cát Bà, Hải Phòng Hình 3.

Phân bố người bệnh mắc SXHD theo thời gian trong 66 năm 2000-2013 Hình 3. Ổ bọ gậy nguồn của Aedes aegypti và Aedes albopictus 74 tại Cát Bà, 12/2012 và 7/2013 Hình 3. Chỉ số khí hậu theo tháng từ năm 2000 đến năm 2012 73 Hình 3. Cơ cấu nghề nghiệp tại Cát Bà 2000-2012 80 Hình 3.

Số lượng khách du lịch nội địa và quốc tế đến Cát Bà, 81 2005-2012 Hình 3. Tỷ lệ mắc/10000 dân của bệnh SXHD của thị trấn Cát 82 Bà và số khách du lịch, 2005-2013 Hình 3. Tỷ lệ mắc/10000 dân của bệnh SXHD của thị trấn Cát 82 Bà và tổng số cơ sở du lịch, 2005-2013 ix Hình 3. Tỷ lệ sử dụng nước sinh hoạt của thị trấn Cát Bà từ 83 2000-2012 Hình 3.

Mật độ muỗi Ae. aegypti và Ae. albopictus khu vực khách 85 sạn, trước và sau can thiệp Hình 3.