Ảnh hưởng của tâm lý tiểu nông đến nhà nước pháp quyền XHCN tại Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN CAO THỊ SÍNH ẢNH HƯỞNG CỦA TÂM LÝ TIỂU NÔNG ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SỸ TRIẾT HỌC HÀ NỘI - 2012 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN CAO THỊ SÍNH ẢNH HƯỞNG CỦA TÂM LÝ TIỂU NÔNG ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY CHUYÊN NGÀNH: CNDVBC& CNDVLS MÃ SỐ : 62 22 80 05 LUẬN ÁN TIẾN SỸ TRIẾT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN THỊ THUÝ VÂN 2. LƯU MINH VĂN HÀ NỘI - 2012 MỤC LỤC MỞ ĐẦU…………………………………………………………………………. 1 CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÂM LÝ TIỂU NÔNG 16 VÀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM……………………………………………………………………… 1.

Cơ sở hình thành, tồn tại và đặc điểm cơ bản của tâm lý tiểu nông 16 Việt Nam…………………………………………………………………… 1. Khái niệm nhà nước pháp quyền, đặc điểm và nội dung xây dựng 62 Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở ViệtNam………………. CHƯƠNG 2: ẢNH HƯỞNG CỦA TÂM LÝ TIỂU NÔNG ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở 78 VIỆT NAM HIỆN NAY TRÊN MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN CƠ BẢN 2. Ảnh h-ëng cña t©m lý tiÓu n«ng ®Õn kinh tÕ, x· héi - c¬ së, nÒn t¶ng cña viÖcx©y dùng Nhµ 78 n-íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa ë ViÖtNam…………………………………………………………………….

Ảnh hưởng của tâm lý tiểu nông đến xây dựng ý thức pháp luật 88 trong nhândân……………………………………………………………. Ảnh h-ëng cña t©m lý tiÓu n«ng ®Õn ho¹t ®éng 103 x©y dùng ph¸p luËt, thùc hiÖn ph¸p luËt vµ b¶o vÖ ph¸p luËt (c«ng lý cña x· héi)……. Ảnh h-ëng cña t©m lý tiÓu n«ng ®èi víi x©y dùng ®éi ngò c¸n bé, c«ng chøc 110 …………………………………………………………………. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM KHẮC PHỤC ẢNH HƯỞNG TIÊU CỰC CỦA TÂM LÝ TIỂU NÔNG ĐẾN VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN Xà HỘI CHỦ NGHĨA Ở 129 VIỆT NAM HIỆN NAY………….

Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước - cơ sở, tiền đề để khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của tâm lý tiểu 129 nông…………………………………………………………………………. Phát huy vai trò lãnh đạo của các tổ chức cơ sở Đảng và đẩy mạnh 140 thực hiện dân chủ ở nông thôn…………………………………………. Nâng cao đời sống văn hoá đi đôi với cải biến phong tục, tập quán 150 lạc hậu……………………………………………………………………… 3. Nâng cao ý thức pháp luật cho nhân dân với việc khắc phục ảnh 160 hưởng tiêu cực của tâm lý tiểu nông…………………………………… 3.

Tiếp tục đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công 168 chức…………………………………………………………………………. CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬNÁN………………………………………………………. 187 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……………. 188 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN CNXH CHỦ NGHĨA XÃ HỘI CNTB Chủ nghĩa tư bản CNH, HĐH Công nghiệp hoá, hiện đại hoá CTQG CHÍNH TRỊ QUỐC GIA GS Giáo sư HTX Hợp tác xã LLSX Lực lượng sản xuất NNPQ Nhà nước pháp quyền NXB Nhà xuất bản PGS Phó giáo sư PTS Phó tiến sỹ QHSX Quan hệ sản xuất TLSX Tư liệu sản xuất TS Tiến sỹ XHCN Xã hội chủ nghĩa YTPL Ý thøc ph¸p luËt MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Nhà nước là vấn đề trung tâm của đời sống chính trị trong xã hội có giai cấp. Trên thế giới hiện nay, nhà nước đang là vấn đề được đặc biệt quan tâm, xem xét, nghiên cứu. Những biến đổi to lớn của nền kinh tế thế giới đang đòi hỏi mọi nhà nước cần phải nhìn lại những vấn đề căn bản về tổ chức quyền lực nhà nước, về mối quan hệ giữa quyền lực nhà nước và xã hội, về vai trò của nhà nước trong phát triển nền kinh tế thị trường v. nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.

Xây dựng nhà nước pháp quyền được coi là giải pháp tốt để giải quyết có hiệu quả nhiều vấn đề cốt yếu liên quan đến đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội… của mọi quốc gia, dân tộc. Chính vì vậy, xây dựng nhà nước pháp quyền có ý nghĩa và vai trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội hiện đại. Ở Việt Nam, xây dựng nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân là đòi hỏi khách quan của sự phát triển đất nước theo định hướng XHCN. Công cuộc đổi mới đất nước ta đang diễn ra một cách sâu rộng, đồng bộ và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực.

Những bước tiến về đổi mới kinh tế, xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đẩy mạnh hơn nữa sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, cũng như yêu cầu phát huy hơn nữa nền dân chủ XHCN… đang đòi hỏi những đổi mới tương ứng về hệ thống pháp luật, chức năng, phương thức hoạt động và quản lý của nhà nước. Sự thay đổi to lớn về nhiều mặt của đất nước ta trong những năm đổi mới vừa qua đang làm thay đổi nhanh chóng cơ sở hạ tầng của xã hội và đòi hỏi sự thay đổi tương ứng trong kiến trúc thượng tầng, trước hết là Nhà nước. Vì vậy, xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN trở thành một nhiệm vụ cần thiết khách quan nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước ta hiện nay. 1 Mặc dù, ở nước ta đã có rất nhiều công trình nghiên cứu chuyên khảo về Nhà nước pháp quyền, tuy vậy, việc nghiên cứu để tìm ra các giải pháp xây dựng NNPQ XHCN ở Việt Nam - một nhà nước chưa có tiền lệ trong lịch sử, với những đặc thù về truyền thống, văn hoá, tâm lý dân tộc… vừa là nhiệm vụ cấp bách, vừa là nhiệm vụ lâu dài, khó khăn, phức tạp nhằm hướng tới mục tiêu xây dựng một xã hội: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, tiến bộ và văn minh.

Từ xu thế chung của thời đại và thực tiễn của đất nước ta, xây dựng NNPQ XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân được coi là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của cách mạng Việt Nam như Đảng ta đã khẳng định: “Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN”, “Xây dựng cơ chế vận hành của nhà nước pháp quyền XHCN, bảo đảm nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân…” [25, tr. Nhưng, việc thực hiện nhiệm vụ này đang gặp phải những khó khăn lớn. Một trong những khó khăn đó là sự tồn tại tâm lý tiểu nông - loại hình tâm lý xã hội nẩy sinh từ nền kinh tế nông nghiệp sản xuất nhỏ, manh mún, lạc hậu, tồn tại hàng nghìn năm, lực lượng lao động chủ yếu trong xã hội là người nông dân. Nền sản xuất đó hiện vẫn chưa được xoá bỏ hoàn toàn.

Tâm lý tiểu nông vẫn đang tồn tại đậm nét, hiện diện trong các tầng lớp dân cư, nhất là ở người nông dân nước ta. Tâm lý này, bên cạnh những mặt tích cực, còn có những mặt tiêu cực, ảnh hưởng không nhỏ tới việc thiết định trong thực tế nguyên tắc sống và làm việc theo pháp luật - một chuẩn mực của xã hội dân chủ, văn minh, hiện đại; là một trở lực lớn trong việc xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam hiện nay. Chính vì vậy, tìm hiểu những đặc trưng và ảnh hưởng của tâm lý tiểu nông đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam để từ đó tìm ra giải pháp nhằm phát huy ảnh hưởng tích cực và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của tâm lý tiểu nông trong việc xây dựng NNPQ XHCN Việt Nam hiện nay có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. 2 Với những lý do trên, tôi đã lựa chọn vấn đề: Ảnh hưởng của tâm lý tiểu nông đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam hiện nay làm đề tài nghiên cứu luận án của mình.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Liên quan đến đề tài nghiên cứu có hai mảng tài liệu lớn: 1/ Những công trình nghiên cứu về tâm lý tiểu nông Việt Nam. 2/ Những công trình nghiên cứu liên quan đến xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam. Sau đây, chúng tôi khảo sát riêng từng mảng tài liệu trên. Một là, Những công trình nghiên cứu về tâm lý tiểu nông Việt Nam.

Trong lịch sử nền kinh tế nước ta chủ yếu là nền kinh tế nông nghiệp, sản xuất nhỏ, lạc hậu, tự cung, tự cấp và tương ứng với nó là sự tồn tại của tâm lý tiểu nông nhưng những công trình nghiên cứu chuyên biệt, trực tiếp về tâm lý tiểu nông cũng như sự tác động của nó đến các lĩnh vực trong đời sống xã hội lại không nhiều và hầu như chỉ dừng ở mức độ các bài viết riêng lẻ trong các sách và tạp chí. Trước đây, tâm lý tiểu nông đã được đề cập gián tiếp trong các công trình nghiên cứu về nông dân, nông nghiệp và nông thôn Việt Nam của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Ở nước ngoài, trong các công trình nghiên cứu của mình, nhiều học giả phương Tây đã đề cập đến vấn đề này. Đó là những tác giả tiêu biểu như: Pierre Gorou với “Người nông dân châu thổ Bắc kỳ”,(1936), Nxb Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, tái bản năm 2003.

Tiếp theo là Gerald C.Hickey với “Nghiên cứu một cộng đồng thôn xã Việt Nam - Xã hội học”, Jams B. Hendry với “Cuộc nghiên cứu một cộng đồng thôn xã Việt Nam - phần hoạt động kinh tế ”, Lloyd Woodruff với “Nghiên cứu một cộng đồng thôn xã Việt Nam - phần hoạt động hành chính ”v. Các tác giả này đã ít nhiều đề cập đến tâm lý cộng đồng của người nông dân Việt Nam nói chung, người nông dân ở đồng bằng Bắc bộ nói riêng. Ở trong nước, ngay từ trước cách mạng tháng Tám đã có nhiều công trình nghiên cứu về nông dân, nông nghiệp, nông thôn Việt Nam của các tác 3 giả như: Đào Duy Anh, Phan Kế Bính, Nguyễn Văn Huyên., trong đó nổi bật là công trình Vấn đề nông dân Bắc kỳ của Nguyễn Văn Huyên (Trong sách “Góp phần nghiên cứu văn hoá Việt Nam”, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1990).

Ở đây, tác giả đã vừa nêu lên những đức tính tốt của người nông dân, đồng thời cũng nhấn mạnh những nhược điểm điển hình của họ như: tính hay tự ái, tính sỹ diện, tính bảo thủ, ít suy nghĩ độc lập.