Luận án: Vai trò Thiền sư Văn hóa Đại Việt thời Lý-Trần và ý nghĩa Việt Nam hiện nay

TĂNG XUÂN DẪN (Thích Quảng Tiếp) VAI TRÒ CỦA CÁC THIÊN SƯ TRONG VĂN HÓA ĐẠI VIỆT THỜI LÝ - TRAN VÀ Ý NGHĨA DOI VỚI VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIEN SĨ TRIET HOC HÀ NỘI - 2015 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TĂNG XUÂN DẪN (Thích Quảng Tiếp) VAI TRÒ CỦA CÁC THIÊN SƯ TRONG VĂN HÓA ĐẠI VIỆT THỜI LÝ - TRAN VÀ Y NGHĨA DOI VỚI VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành :CNDVBC & CNDVLS Mã số : 62 22 80 05 LUẬN ÁN TIEN SĨ TRIET HOC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Anh Tuấn LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các s6 liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Các kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trên bat kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Tăng Xuân Dẫn (Thích Quảng Tiếp) MỤC LỤC MỞ DAU.111 | Chương 1: TONG QUAN TINH HÌNH VÀ NHUNG VAN ĐÈ NGHIÊN CỨU LIEN QUAN DEN LUẬN AN. Nguồn tài liệu phục vụ nghiên cứu. Tài liệu gốc và tài liệu nghiên cứu về lich sử, văn hóa, xã hội thời Lý - Trần. Tài liệu nghiên cứu lịch sử Phật giáo Việt Nam và các Thiền sư thời LY ~.

Các vấn dé và thuật ngữ dùng trong nghiên cứu của luận án. Các van đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu. Một số thuật ngữ và khái niệm dùng trong luận án.------- 24 Chương 2: KHÁI QUAT VE VĂN HÓA ĐẠI VIỆT VÀ PHẬT GIÁO THOT LY - TRẦN. Khái quát về văn hóa Đại Việt thời Lý - Trần.

Điều kiện kinh tế - xã hội cho sự hình thành văn hóa Đại Việt thời Lý - TrẦN. Đặc trưng của văn hóa Đại Việt thời Lý - Trần. Phật giáo Đại Việt thời Lý - Trần. Sự phát triển của Phật giáo thời Lý - Trần.

Đặc điểm cơ bản và một số Thiền sư tiêu biểu của Phật giáo thời Lý - Tran42 Tiểu kết chương 2.--- 2 2¿©2S2S19EE22EE2EE221127112712112711271211211 11.2 cee 54 Chương 3: VAI TRÒ CỦA CÁC THIÊN SƯ TRONG XÂY DỰNG, PHÁT TRIEN VĂN HÓA ĐẠI VIỆT THỜI LÝ - TRẢN. Vai trò của các Thiền sư thời Lý - Trần trong lĩnh vực chính trị - xã hội. Hộ quốc trên tinh thần từ bi hi xả của Phật giáo, hợp lòng dân. Góp phan hình thành ý thức hệ dân tộc, chính sách ngoại giao mềm dẻo, On định xã hội.

Vai trò của các Thiền sư thời Ly - Trần trong phat triển tư tưởng tôn giáo và xây dựng đạo đức xã hội. Phát triển tư tưởng yêu nước, đoàn kết, hoà đồng cùng các tôn giáo. Nêu gương sáng, phát triển nền đạo đức dân tộc nhân bản. Vai trò của các Thiền thời Lý - Trần trong lĩnh vực văn học và nghệ thuật8§I 3.

Thiền sư thời Lý - Trần: lực lượng chủ lực trong sáng tác văn học. Thiền sư thời Ly - Trần bao lưu, tổ chức, thực hiện các lễ hội và hoạt động 01015800070. 90 Tiểu kết chương 3. 102 Chương 4: Ý NGHĨA TỪ VAI TRÒ CỦA CÁC THIÊN SƯ THỜI LÝ - TRÀN DOI VỚI VIỆT NAM HIEN NAY.

Ý nghĩa từ vai trò “Hộ quốc an dân” của các Thiền sư thời Lý - Trần đối với lĩnh vực chính trị - xã hội Việt Nam hiện nay. Phật giáo Việt Nam phát huy tinh thần "hộ quốc an dân" trong thời đại i28) 07. Hoạt động đồng hành cùng dân tộc, góp phần ổn định xã hội của Giáo 008308510. Phật giáo góp phần xây dựng nền đạo đức hướng thiện trong xã hội Việt luyện óip¡) ccCciaiÝ.

Ý nghĩa từ vai trò của các Thiền sư thời Lý - Trần đối với phát triển van học và nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc Phật giáo Việt Nam hiện nay. Văn học Phật giáo ở Việt Nam kế thừa và tiếp thu tinh thần nhập thế của các Thiền sư Phật giáo thời Lý - Trần. Kiến trúc, điêu khắc Phật giáo thời Lý - Trần khăng định giá trị vô giá đối với nghệ thuật tạo hình Việt Nam hiện nay .---- 2-55 ©52+cs=s+ 136 Tiểu kết chương 4 .--- 2-52 SE St SE EEEEE121121121111111 111111111111 re. 5c Ss SE 1E 112112111111 011 01111111111 1111 11x Erreo 151 DANH MUC CONG TRINH KHOA HOC CUA TAC GIA CO LIEN QUAN DEN LUẬN AN oooieocccececcescsscssessessscsvessessesstssessessssessessessessteseeaees 153 TÀI LIEU THAM KHẢO.----2252+S<+EE‡EE£EESEEEEEEEEEEEEEerkerkervees 154 PHỤ LỤC MỞ ĐÀU 1.

Lý do chọn đề tài Phật giáo thời Lý - Trần đánh dấu mốc son chói ngời trong lịch sử dân tộc, mở ra thời kỳ hưng thịnh của Phật giáo Việt Nam. Phật giáo thời Lý - Trần với tinh thần tùy tục, tùy duyên, hòa quang đồng trần, cư trần lạc đạo, nhập thế hành đạo nên đã sản sinh ra những Thiền sư luôn luôn hướng về cuộc sống, hòa nhập với thời cuộc. Các Thiền sư luôn tận tụy hy sinh cho đất nước, cho dân tộc, luôn quan tâm tới vận mệnh của quốc gia, dân tộc, ra sức đóng góp tài đức xây dựng và phát triển đất nước. Nhà nước phong kiến Đại Việt đã sớm nhận thấy vai trò quan trọng của các Thiền sư đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trên mọi lĩnh vực: kinh tế, chính trị, xã hội và đặc biệt là văn hóa.

Dưới thời Lý - Trần, Phật giáo có điều kiện phát triển mạnh mẽ. Một mặt, vì đương thời, các Thiền sư đều là những người vừa giỏi Phật học lại vừa biết Nho học, họ đã trở thành những trí thức hữu ích cần thiết cho vương triều. Mặt khác, ở những thế kỷ đầu độc lập, nhà nước phong kiến trung ương tập quyền mới thành lập chưa lựa chọn được ngay hệ tư tưởng của mình, nên Phật giáo lúc bấy giờ dé dàng được thu nhận dé làm công cụ định hướng tinh thần cho vương triều và dân tộc. Với sự cố vấn của các Thiền sư, nhà nước phong kiến Đại Việt thời Lý - Trần đã sớm tìm ra phương sách quản lý đất nước, cai trị muôn dân, lập pháp và hành pháp xuất phát từ chữ “nhân”, theo quan điểm “từ bị, hỷ xả”, “cứu nhân, độ thế” của nhà Phật.

Sự gặp gỡ rất gần gũi giữa những tư tưởng cao đẹp của đạo Phật với tư tưởng “thương dân như con”, “lấy dân làm gốc” của các vua Lý - Trần không chỉ góp phần to lớn tạo nên sức mạnh "cả nước đồng lòng" trong chiến thắng quân Tống (1075 - 1077) và ba lần chiến thắng quân Nguyên Mông (1258; 1285; 1288), mà còn xây dựng được một nền văn hóa Đại Việt khở sắc rực rỡ trên mọi mặt: giáo dục và đạo đức, tôn giáo và tư tưởng, văn học và nghệ thuật biểu diễn, tạo hình. Trong cuốn Tiểu sử danh tăng Việt Nam thế kỷ XX, tập 2, cư sỹ Võ Dinh Cường - Trưởng ban văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam viết lời giới thiệu: “Phật giáo Việt Nam cùng với vận mệnh đất nước đã trải qua bao hưng suy thăng trầm của lịch sử. Nếu như nước nhà thời nào cũng có anh hùng thì Phật giáo giai đoạn nào cũng có danh tăng dựng đạo giúp nước. Đó là những tam gương san g góp phan tạo nên lịch sử.

Công lao các bậc cao Tăng tiền bối, các vị sứ giả Như Lai, những danh Tăng hộ quốc kiên trì giữ đạo, tịnh tiến tu hành. là những nhân cách, chí hướng, tư tưởng có giá trị cho chúng ta học hỏi noi gương” [xem 3, tr. Thật vậy, trong mỗi giai đoạn lịch sử đất nước Phật giáo luôn đồng hành cùng dân tộc, vai trò của các danh tăng rất to lớn trên mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội. Có thê thấy, so với các thời đại khác, vai trò của các danh tăng thời Lý - Tran là quan trọng hơn cả và được thê hiện rất rõ trong việc cô vấn về chính trị, quân sự, chính sách đối nội , đối ngoại.

Họ tham gia vào các công việc triều chính giúp các vua thời Lý - Trần và đã đạt được nhiều thành tựu rực rỡ. Không chỉ trong thời Lý - Trần, mà trong mọi thời đại, với sự phát triển của Phật giáo, các Thiền sư đều có những đóng góp đáng kể cho sự nghiệp xây dựng văn hóa, kinh tế, xã hội, phát triển đất nước. Các Thiền sư với vị thế là những nhà tu hành, chức sắc tôn giáo, đã luôn là những người chăm lo cho nhân dân trong cả việc “đạo” và việc “đời”. Vừa hướng đạo nhưng đồng thời cũng giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống văn hóa và đạo đức, lối sống cho quần chúng nhân dân.

Nhận thức được tầm quan trọng của hàng ngũ chức sắc, các nhà tu hành tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng, Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, chương I điều 2 đã ghi rõ: “Chức sac, nha tu hành va công dân có tín ngưỡng, tôn giáo được hưởng mọi quyền công dân va có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ công dân. Chức sắc, nhà tu hành có trách nhiệm thường xuyên giáo dục cho tín đồ lòng yêu nước, thực hiện quyền nghĩa vụ công dân và ý thức chấp hành pháp luật” [15; tr. Như vậy, Đảng va Nhà nước ta đã sớm nhận thay vai trò to lớn của các nhà tu hành đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước; họ chính là những người góp phần giáo dục lòng yêu nước, truyền thống văn hóa, đạo đức dân tộc trong mọi thời đại. Do vậy, nghiên cứu vấn đề nêu trên không chỉ có ý nghĩa nền tảng nhằm khẳng định những đóng góp của các Thiền sư, các nhà tu hành nói riêng, của Phật giáo Việt Nam nói chung đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam trong quá khứ, mà còn dé hiểu đúng hơn về vai trò, tầm quan trọng của các Thiền sư, của Phat giáo đối với đất nước, khuyến khích ho đóng góp nhiều hơn nữa vào sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc hiện nay.

Chính vì vậy, NCS chọn vấn đề Vai trò của các Thiền sư trong văn hoá Dai Việt thời Lý - Tran và ý nghĩa đối với Việt Nam hiện nay làm đề tài nghiên cứu trong luận án tiến sĩ triết học, chuyên ngành CNDVBC & CNDVLS. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu: - Luận án phân tích vai trò của các Thiền sư trong xây dựng và phát triển văn hóa Đại Việt thời Lý - Trần và rút ra ý nghĩa đối với Việt Nam hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu: Thứ nhát, luận án trình bày khái quát về văn hóa Đại Việt và Phật giáo thời Lý - Trần, các Thiền sư tiêu biểu thời Lý - Trần.