Luận án tiến sĩ quan niệm của c mác về tha hóa và ý nghĩa của nó đối với phát tr

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------- NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN QUAN NIỆM CỦA C. MÁC VỀ THA HOÁ VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN CON NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành : CNDVBC & CNDVLS Mã số : 62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PGS,TS Hồ Sĩ Quý 2. TS Nguyễn Anh Tuấn HÀ NỘI - 2008 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CHO SỰ HÌNH THÀNH QUAN NIỆM CỦA C. MÁC VỀ THA HOÁ. Cơ sở lý luận của quan niệm về tha hoá của C. Tính hai mặt của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa - cơ sở thực tiễn cho nghiên cứu của C.

Mác về tha hoá. 35 CHƯƠNG 2: SỰ PHÂN TÍCH CỦA C. MÁC VỀ CÁC HÌNH THỨC THA HOÁ VÀ CON ĐƯỜNG KHẮC PHỤC THA HOÁ ĐỂ PHÁT TRIỂN CON NGƯỜI. Những quan niệm chủ yếu của C.

Mác về tha hoá. Các hình thức tha hoá chủ yếu. Bản chất và nguyên nhân của tha hoá. Quan niệm của C.

Mác về con đường khắc phục tha hoá để phát triển toàn diện con người. VẬN DỤNG QUAN NIỆM CỦA C. MÁC VỀ CON ĐƯỜNG KHẮC PHỤC THA HOÁ ĐỂ PHÁT TRIỂN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Hiện tượng tha hoá ở Việt Nam nhìn từ lý luận của C.

Mác về tha hoá. Một số giải pháp chủ yếu nhằm khắc phục tha hoá để phát triển con người Việt Nam hiện nay. 171 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài 1.

Trong thế kỷ XX, nhờ tận dụng được những ảnh hưởng của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ và lợi dụng được những lợi thế trong tương quan với hệ thống xã hội chủ nghĩa mà chủ nghĩa tư bản hiện đại đã có những thay đổi to lớn và không kém phần bất ngờ. Thế giới tư bản chủ nghĩa đã tạo ra điều kiện góp phần phát triển xã hội và giải quyết các mâu thuẫn vốn có của nó. Sự phát triển mới của chủ nghĩa tư bản đã làm xuất hiện ý kiến cho rằng, liệu xã hội tư bản chủ nghĩa có phải là xã hội làm tha hoá con người hay chính những điều kiện vật chất trong xã hội tư bản hiện đại lại giúp cho con người được tự do phát triển hơn. Trong khi đó, sau hơn 70 năm tồn tại, phát triển, bên cạnh những thành tựu đạt được, chủ nghĩa xã hội lại bộc lộ những mặt trái với mong đợi và trái với mô hình lý thuyết của Mác.

Một trong những mặt trái đó là sự tồn tại của hiện tượng tha hoá. Tha hoá không chỉ là sản phẩm tàn dư của xã hội cũ, mà còn là những hiện tượng nảy sinh từ cơ sở kinh tế – xã hội ngay trong lòng xã hội mới. Chính sự quan liêu, yếu kém của bộ máy nhà nước là một trong những nguyên nhân tạo ra tha hoá, cuối cùng dẫn đến sự khủng hoảng của cả hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước Đông Âu. Vấn đề là ở chỗ, học thuyết Mác về xã hội nói chung, quan niệm của Mác về tha hoá nói riêng đúng hay không đúng và có giá trị như thế nào trong điều kiện hiện tại.

Để có cái nhìn khách quan về vấn đề này, việc trở lại nghiên cứu một cách có hệ thống quan niệm của các nhà kinh điển mácxít về vấn đề tha hoá là một yêu cầu bức thiết hiện nay. Điều đó, một mặt góp phần làm rõ giá trị khoa học và giá trị thực tiễn của học thuyết Mác trong bối cảnh lịch sử hiện nay, mặt khác góp phần lý giải tính khách quan của con đường 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com xây dựng một xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn. Việt Nam đang thực hiện công cuộc đổi mới nhằm thực hiện mục tiêu xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội. Sau hơn hai mươi năm thực hiện đường lối đổi mới do Đảng khởi xướng, chúng ta đã đạt được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa quan trọng.

Nhờ đổi mới, Việt Nam đã vượt qua khủng hoảng, bước vào thời kỳ ổn định và phát triển mới. Cùng với những thành tựu trên lĩnh vực kinh tế, diện mạo đất nước đã có nhiều thay đổi tích cực trên các lĩnh vực khác, tạo nên bước phát triển vượt bậc được cộng đồng thế giới ghi nhận. Tuy nhiên, nền kinh tế thị trường, trong khi có tác dụng thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của đất nước, thì những mặt trái của nó trong đời sống xã hội như phân hoá giàu nghèo, quan liêu, tham nhũng, tha hoá đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên… cũng trở thành những vấn nạn nổi cộm thu hút sự quan tâm, lo lắng của toàn xã hội. Trên thực tế, thực tiễn xây dựng đất nước đang đặt ra rất nhiều vấn đề mà lý luận cần phải giải đáp: Nhận thức và đánh giá sự tha hoá trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay nghiêm trọng đến mức nào, để có thái độ và phương pháp đối xử đúng với bản chất của nó trong xã hội Việt Nam; bằng cách nào để hạn chế, loại bỏ những hiện tượng tiêu cực và tha hoá trong đời sống xã hội, loại bỏ tình trạng quan liêu, biến chất trong một bộ phận công chức bộ máy Đảng và Nhà nước.

Thực tiễn thế giới và Việt Nam như vừa nêu đòi hỏi phải nhận thức sâu sắc hơn nữa về lý luận tha hoá của các nhà kinh điển mácxít. Trong bối cảnh hiện nay, quan điểm của các nhà kinh điển Mác - Lênin sẽ là căn cứ tin cậy để chúng ta nhận thức và giải quyết các vấn đề về xây dựng chủ nghĩa xã hội và phát triển con người Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Xuất phát từ những lý do đó, chúng tôi chọn “Quan niệm của C. Mác về tha hoá và ý nghĩa của nó đối với phát triển con người Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của luận án này.

Tình hình nghiên cứu Tha hoá là vấn đề được nhiều học giả trong giới nghiên cứu triết học quan tâm. Ngay từ rất sớm, đầu những năm 20 (thế kỷ XX), những công trình nghiên cứu về tha hoá đã xuất hiện. Năm 1923, trong công trình nghiên cứu của G. Lucátsơ (Georg Lukacs): “Vật hoá và ý thức của giai cấp vô sản” (Reification and the Consciousness of Proletariat), quan niệm về tha hoá đã được nghiên cứu.

Trong tác phẩm này Lucátsơ đưa ra quan niệm về “vật hoá”, về ý thức của giai cấp công nhân đối với tha hoá và đấu tranh chống tha hoá. Theo Lucátsơ thì vật hoá là sự tha hoá của lao động phát triển sang bản thân ý thức khiến cho quan hệ giữa người với người chuyển sang quan hệ giữa vật và vật, làm cho giai cấp công nhân không thể đứng lên chống lại tha hoá. Ông cho rằng vật hoá chỉ là một loại ý thức giả, chỉ cần vạch trần ý thức giả này ở góc độ lý luận thì có thể làm thức tỉnh được giai cấp công nhân có ý thức về sứ mệnh lịch sử của mình. Tiếp sau là loạt các công trình nghiên cứu quan niệm của Hêghen và Mác về tha hoá: “Hêghen trẻ” (The Young Hegel) (1938) của Lucátsơ; “Sự vật hoá con người và bái vật giáo hàng hoá” (Reification of People and the Fetishism of commodities) (1943); “Lý thuyết tha hoá: Sự tiếp tục của Mác từ Hêghen” (The Theory of alienation: Marxs debt to Hegel) của Raya Dunayevskaya… Vào cuối những năm 50 đầu những năm 60 của thế kỷ XX, các nhà “Mác học” phương Tây và một số người theo “chủ nghĩa Mác phương Tây” lại dấy lên việc nghiên cứu quan niệm của Mác về tha hoá và vấn đề tha hoá trong chủ nghĩa xã hội.

Mục đích của họ là: thứ nhất, muốn đồng nhất triết 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com học mácxít với lý luận tha hoá; thứ hai, họ thổi phồng hiện tượng “tha hoá”, áp dụng vào cả chủ nghĩa xã hội. Đáng chú ý nhất trong số những công trình nghiên cứu của các nhà triết học phương Tây là những nghiên cứu của các học giả thuộc trường phái Phranphuốc (Frankfurt School) ở Đức. Trường phái này đã tiếp tục mở rộng lý luận “vật hoá” mà Lucatsơ nêu ra trong tác phẩm “vật hoá và ý thức của giai cấp Vô sản” kết hợp với quan điểm thời kỳ đầu của Mác về tha hoá để đưa ra lý luận mới về thống trị. Theo trường phái này thì thống trị có nghĩa là vật hoá đã thẩm thấu vào ngóc ngách của cá tính con người, nó làm cho con người không nhận ra được sự tha hoá của mình mà còn cảm thấy thoả mãn với những điều kiện vật chất mà xã hội tư bản chủ nghĩa đem lại, do đó nó ngăn cản cả hoạt động giải phóng giai cấp và giải phóng cá nhân.

Đại biểu tiêu biểu của trường phái này là H. Ông đã có những nghiên cứu khá sâu quan niệm của Mác về tha hoá qua phần: “Mác bàn về lao động tha hoá” (Marx on Alienated labour), trong tác phẩm “Lý tính và cách mạng” (Reason & Revolution) (1941). Trong đó Mácquidơ phân tích quan niệm của Mác về quá trình lao động, sự tha hoá lao động và sự thủ tiêu lao động tha hoá. Mácquidơ là người phân tích khá sâu phép biện chứng của Mác về sự phát triển xã hội.

Trên cơ sở quan niệm của Mác về tha hóa, Mácquidơ cũng như các nhà lý luận của trường phái Phranphuốc khẳng định, quan niệm của Mác về sự tha hoá con người vẫn đúng trong xã hội tư bản hiện đại. Mácquidơ cho rằng, trong xã hội ngày nay tuy cuộc sống vật chất phong phú nhưng bản chất con người cũng bị tha hoá chưa từng có. Trong hai tác phẩm sau đó: “Con người một chiều”(One – Dimentional Man) (1964) và “Phản cách mạng và khởi nghĩa” (Counterrevolution and revolt) (1972), Mácquidơ đã đưa ra cơ sở lý luận cho việc phê phán chủ nghĩa tư bản cực quyền. Theo ông chủ nghĩa cực quyền hiện đại đã thành công trong việc 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nuôi dưỡng “nhu cầu giả”.