Hiện tượng tôn giáo mới tại Đồng bằng Bắc Bộ - Luận án TS Triết học Vũ Văn Chung

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------- VŨ VĂN CHUNG "HIỆN TƯỢNG TÔN GIÁO MỚI" Ở MỘT SỐ TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ HIỆN NAY Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS Mã số: 62 22 03 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Chủ tịch hội đồng: Người hướng dẫn khoa học: GS. Nguyễn Hữu Vui GS. Đỗ Quang Hưng Hà Nội - 2016 1 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Các kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trên bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Vũ Văn Chung 2 MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu về “hiện tượng tôn giáo mới” trên thế giới và Việt Nam.

Nghiên cứu về “hiện tượng tôn giáo mới” trên thế giới. Nghiên cứu về “hiện tượng tôn giáo mới” ở Việt Nam. Nghiên cứu về “hiện tượng tôn giáo mới” ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Các đề tài, công trình nghiên cứu các cấp.

Tài liệu điền dã khảo sát về “hiện tượng tôn giáo mới” ở đồng bằng Bắc Bộ. Nghiên cứu về thái độ, cách thức ứng xử đối với hiện tượng tôn giáo mới ở trong và ngoài nước. Các vấn đề nghiên cứu đặt ra, khung lý thuyết và một số khái niệm công cụ nghiên cứu. Các vấn đề nghiên cứu đặt ra.

Khung lý thuyết nghiên cứu. Một số khái niệm công cụ của luận án. 28 Chương 2: “HIỆN TƯỢNG TÔN GIÁO MỚI” TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM. “Hiện tượng tôn giáo mới” trên thế giới.

Sự ra đời và phát triển của “hiện tượng tôn giáo mới” trên thế giới. Sự phân loại, đặc trưng của “hiện tượng tôn giáo mới” trên thế giới. Một số “hiện tượng tôn giáo mới” trên thế giới. “Hiện tượng tôn giáo mới” ở Việt Nam.

Sự ra đời và phát triển của “hiện tượng tôn giáo mới” ở Việt Nam. Phân loại và đặc trưng của “hiện tượng tôn giáo mới” ở Việt Nam. 64 Tiểu kết chương 2:. 72 Chương 3: THỰC TRẠNG VÀ TÁC ĐỘNG CỦA “HIỆN TƯỢNG TÔN GIÁO MỚI” Ở ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ HIỆN NAY.

Điều kiện ra đời và phát triển của “hiện tượng tôn giáo mới” ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay. Đồng bằng Bắc Bộ tồn tại nhiều hình thức tín ngưỡng thờ cúng dân gian, đặc biệt là tín ngưỡng thờ Mẫu. Đồng bằng Bắc Bộ là nơi tồn tại nhiều tôn giáo đặc biệt là Phật giáo. Tâm thức của cư dân đồng bằng Bắc Bộ nói riêng và cư dân Việt nói chung với tín ngưỡng, tôn giáo là đa phức, nên một bộ phận dễ tiếp nhận hiện tượng tôn giáo mới.

Thực trạng “hiện tượng tôn giáo mới” ở một số tỉnh thành đồng Bằng Bắc Bộ hiện nay. Thực trạng “hiện tượng tôn giáo mới” nội sinh. Thực trạng “hiện tượng tôn giáo mới” ngoại nhập. Tác động của “hiện tượng tôn giáo mới” tới đời sống ở một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ hiện nay.

Tác động tới đời sống chính trị - xã hội. Tác động tới đời sống kinh tế. Tác động tới đời sống văn hóa, đạo đức. 123 Tiểu kết chương 3:.

135 Chương 4: DỰ BÁO XU HƯỚNG CỦA “HIỆN TƯỢNG TÔN GIÁO MỚI” Ở ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ HIỆN NAY VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ. Cơ sở dự báo xu hướng biến đổi “hiện tượng tôn giáo mới” ở một số tỉnh thành đồng bằng Bắc Bộ hiện nay. Xu hướng biến đổi của “hiện tượng tôn giáo mới” ở một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ hiện nay. Tính tất yếu của sự đa dạng hóa “hiện tượng tôn giáo mới”.

Cải biến những yếu tố cực đoan, phản văn hóa, đạo đức để tồn tại. Sự mở rộng địa bàn hoạt động của “hiện tượng tôn giáo mới” ở một số tầng lớp nhân dân. Một số vấn đề đặt ra và khuyến nghị đối với “hiện tượng tôn giáo mới” ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay. Một số vấn đề đặt ra.

Một số khuyến nghị. 163 Tiểu kết chương 4. 168 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 171 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

173 PHỤ LỤC 4 DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3. Nguyên nhân theo đạo của tín đồ Ngọc Phật Hồ Chí Minh và Bà Điền ở một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ. Ý kiến của địa phương về nguyên nhân theo đạo bà Điền và Ngọc Phật Hồ Chí Minh tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ. Ý kiến của địa phương về tác động tiêu cực của đạo bà Điền và Ngọc Phật Hồ Chí Minh tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ.

Ý kiến của địa phương về tác động tích cực của đạo bà Điền và Ngọc Phật Hồ Chí Minh tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ. Ý kiến của tín đồ về tác động tích cực của đạo bà Điền và Ngọc Phật Hồ Chí Minh tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ. Ý kiến của tín đồ về mức tiền đóng góp cho các hoạt động của đạo bà Điền và Ngọc Phật Hồ Chí Minh tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ. Ý kiến của tín đồ về tôn giáo đã tin trước khi theo đạo bà Điền và Ngọc Phật Hồ Chí Minh tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ.

Ý kiến của tín đồ về mức độ tham gia sinh hoạt thờ cúng đạo bà Điền và Ngọc Phật Hồ Chí Minh tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ. Ý kiến của tín đồ về tổ chức hoạt động của đạo bà Điền và Ngọc Phật Hồ Chí Minh tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ. Ý kiến của tín đồ đạo bà Điền và Ngọc Phật Hồ Chí Minh về đời sống kinh tế - xã hội tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ. Ý kiến của tín đồ đạo bà Điền và Ngọc Phật Hồ Chí Minh về điều kiện để nhà nước thừa nhận hoạt động tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ.

Ý kiến của tín đồ đạo bà Điền và Ngọc Phật Hồ Chí Minh về nhận thức trách nhiệm công dân của mình tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ. 134 Biểu đồ 1: Nguyên nhân theo đạo. Yếu tố để được Nhà nước thừa nhận tư cách pháp nhân. Lý do chọn đề tài “Hiện tượng tôn giáo mới” xuất hiện từ nửa cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX ở nhiều nước trên thế giới.

Ở Việt Nam, từ thập niên 90 của thế kỷ XX đến nay cũng đã có hơn 70 – 80 hiện tượng tôn giáo mới, chúng hiện hữu trong đời sống tín ngưỡng, tôn giáo nước ta. Hiện nay, các hiện tượng tôn giáo mới rất đa dạng, với những hoạt động hết sức phức tạp gây ảnh hưởng xấu không chỉ đến đời sống tín ngưỡng, tôn giáo mà còn tạo nên những hệ lụy về kinh tế-xã hội và chính trị. Tất cả những hiện tượng tôn giáo mới xuất hiện ở nước ta đều chưa được thừa nhận tư cách pháp nhân hoạt động, việc nhận diện hoạt động của chúng còn rất khó khăn. Đồng bằng Bắc Bộ là vùng kinh tế trọng điểm lớn của cả nước có điều kiện địa lí, tự nhiên, kinh tế xã hội khá thuận lợi.

Khu vực này gồm 11 tỉnh thành với thủ đô Hà Nội là trái tim của cả nước, trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị, khoa học kỹ thuật và công nghệ. Thời gian qua, ở nhiều tỉnh thành trong vùng cũng xuất hiện các hiện tượng tôn giáo mới như: Long Hoa Di Lặc, Ngọc Phật Hồ Chí Minh, Thanh Hải Vô Thượng Sư, Chân Không, đạo Mẫu Lạc Hồng Âu Cơ, đạo Hoàng Thiên Long, Pháp Luân Công. Các “hiện tượng tôn giáo mới” phát triển nơi đây cho thấy rằng: trào lưu tôn giáo mới gắn với những biến động của thế giới cũng đã xuất hiện ở nước ta nói chung và đồng bằng Bắc Bộ nói riêng. Mặc dù mới chớm nở, nhưng số các “hiện tượng tôn giáo mới” có tới vài chục tên gọi khác nhau, biểu hiện hỗn tạp.

Cho đến nay, chưa có sự thống kê đầy đủ nào về các đạo lạ và số l- ượng người tin theo. Tên gọi của từng “hiện tượng tôn giáo mới” ở mỗi địa bàn lại khác nhau dù chúng chỉ là một, gây ra những nhầm lẫn trong thống kê số lượng các đạo lạ từ các địa phương, cơ sở. Các đạo lạ này đều không được chính quyền các cấp công nhận, do tính chất và tiêu chí hoạt động tôn giáo không rõ ràng, thường lén lút tụ tập sinh hoạt bất hợp pháp, trong đó, có một số “hiện tượng tôn giáo mới” có thể coi là tà đạo. Đặc biệt, ở khu vực đồng bằng Bắc Bộ, các “hiện tượng tôn giáo mới” xuất hiện đều có những đặc trưng riêng so với các khu vực miền Trung và miền Nam.

Miền Bắc có rất nhiều “hiện tượng tôn giáo mới” có nguồn gốc từ tín ngưỡng dân gian, đặc biệt là từ các hình thức của Đạo Mẫu. 1 Sự xuất hiện của “hiện tượng tôn giáo mới” ở khu vực đồng bằng Bắc Bộ trong những năm gần đây, phần nào cũng là liều thuốc tinh thần cho một số người, nhóm người có hoàn cảnh khó khăn, éo le, rủi ro tìm được bệ đỡ về niềm tin, an ủi trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, những tác động tiêu cực của “hiện tượng tôn giáo mới” tới đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, trật tự an toàn xã hội là rất đáng kể. Đặc biệt là, hiện nay, cùng với việc cả nước đang bước vào thời kỳ mở cửa, hội nhập vào thế giới với sự chi phối của kinh tế thị trường, xu hướng biến đổi của các “hiện tượng tôn giáo mới” trong cả nước nói chung và khu vực đồng bằng Bắc Bộ là rất khó đoán định, đặt ra nhiều vấn đề khó khăn cho công tác quản lý và hoạch định chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta.

Vì vậy, việc nghiên cứu, tìm hiểu tôn giáo mới về lý luận và thực tiễn là rất cần thiết, hữu ích. Chính vì những lý do nêu trên, bằng phương pháp tiếp cận từ chuyên ngành CNDVBC & CNDVLS, chúng tôi chọn vấn đề: “Hiện tượng tôn giáo mới” ở một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ hiện nay làm đề tài nghiên cứu cho luận án của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.