Nguyễn Thu Hằng - Giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường không chuyên luật

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYỄN THU HẰNG GIÁO DỤC QUYỀN CON NGƯỜI CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG KHÔNG CHUYÊN LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYỄN THU HẰNG GIÁO DỤC QUYỀN CON NGƯỜI CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG KHÔNG CHUYÊN LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật Mã số : 9 38 01 06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Hoàng Thị Kim Quế HÀ NỘI - 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thu Hằng MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 11 1.

Tình hình nghiên cứu đề tài 11 1. Các công trình nghiên cứu về quyền con người 11 1. Các công trình nghiên cứu về giáo dục quyền con người 17 2. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu 24 3.

Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu 26 3. Giả thuyết nghiên cứu 26 3. Câu hỏi nghiên cứu 26 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC QUYỀN CON NGƯỜI CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHÔNG CHUYÊN LUẬT Ở VIỆT NAM 27 1. Khái niệm, đặc điểm của quyền con người 27 1.

Khái niệm quyền con người 27 1. Đặc điểm quyền con người 29 1. Khái niệm, đặc điểm giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam 31 1. Khái niệm giáo dục quyền con người cho sinh viên 31 1.

Đặc điểm giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam 32 1. Sự cần thiết phải giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam 35 1. Các thành tố giáo dục quyền con người cho sinh viên tại các trường đại không chuyên luật ở Việt Nam 43 1.1 Mục tiêu giáo dục quyền con người 43 1. Nguyên tắc giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường không chuyên luật 47 1.

Chủ thể giáo dục quyền con người 49 1.4 Đối tượng của giáo dục quyền con người cho sinh viên 51 1. Nội dung giáo dục quyền con người 52 1. Hình thức và phương pháp giáo dục quyền con người 54 1. Phương tiện giáo dục quyền con người 56 1.

Các yếu tố ảnh hưởng tới giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học tại Việt Nam 59 1. Kế hoạch hành động quốc gia về quyền con người 59 1. Các giá trị lịch sử và tư tưởng văn hóa phương Đông 61 1. Hành động của cộng đồng quốc tế 62 1.

Yếu tố khác 66 Chương 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC QUYỀN CON NGƯỜI CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHÔNG CHUYÊN LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 70 2. Thực trạng nhận thức về giáo dục quyền con người 70 2. Thực trạng nhận thức của giảng viên 70 2. Thực trạng nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục 73 2.

Thực trạng nhận thức của sinh viên 75 2. Thực trạng về chủ thể làm công tác giáo dục quyền con người trong các trường đại học không chuyên luật 80 2. Thực trạng về hình thức và phương pháp giáo dục quyền con người trong các trường đại học không chuyên luật 88 2. Thực trạng về nội dung giáo dục quyền con người trong trong các trường đại học không chuyên luật 99 2.

Thực trạng về giáo trình, học liệu và phương tiện giáo dục quyền con người khác cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật 102 2. Nguyên nhân của các vấn đề còn tồn tại 105 Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM GIÁO DỤC QUYỀN CON NGƯỜI CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHÔNG CHUYÊN LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 114 3. Quan điểm giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam 114 3. Giáo dục quyền con người nhằm trang bị sinh viên hiểu biết pháp luật và kỹ năng bảo vệ quyền 114 3.

Bám sát mục tiêu, định hướng đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo 116 3. Bảo đảm tính tư tưởng, khoa học, liên thông, phù hợp và thực tiễn của việc đưa nội dung quyền con người 117 3. Giáo dục quyền con người là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng 119 3. Các giải pháp bảo đảm giáo dục quyền con người trong các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam 122 3.

Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng giáo dục con người cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, giảng viên và và sinh viên 122 3. Chuẩn hóa đội ngũ giảng viên giảng dạy về quyền con người 127 3. Đổi mới chương trình, giáo trình, tài liệu tham khảo và phương pháp giảng dạy về quyền con người 128 3. Đẩy mạnh nghiên cứu về quyền con người 137 3.

Tăng cường hợp tác quốc tế về giáo dục quyền con người 139 3. Thiết lập và sử dụng có hiệu quả cơ chế tài chính cho hoạt động giáo dục quyền con người 140 3. Các giải pháp khác 143 KẾT LUẬN 153 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 156 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 157 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Số hiệu Tên biểu đồ Trang biểu đồ 2.1 Mức độ hiểu biết của giảng viên về chính sách pháp luật liên quan tới quyền con người 71 2.2 Mức độ hiểu biết về một số quyền con người của sinh viên 76 2.3 Khả năng nhận biết hành vi xâm phạm quyền con người của sinh viên 77 2.4 Hiểu biết về chủ trương của Đảng về quyền con người của sinh viên 78 2.5 Tầm quan trọng của giáo dục quyền con người 79 2.6 Xử sự của sinh viên khi bị vi phạm quyền 79 2.7 Mức độ hiểu biết về Đề án giáo dục quyền con người của giảng viên (năm 2023 khảo sát) 87 2.8 Mức độ hiểu biết về Đề án giáo dục quyền con người của giảng viên (năm 2024 khảo sát) 87 2.9 Các hình thức giáo dục quyền con người trong các trường không chuyên luật 96 2.10 Số lượng đầu sách, báo, tài liệu, bài nghiên cứu về quyền con người 105 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Quyền con người là sự kết tinh của những giá trị văn hóa của tất cả các dân tộc trên thế giới, là mối quan tâm đặc biệt và là mục tiêu hành động hàng đầu của Liên hợp quốc.

Tôn trọng quyền con người, có cơ chế bảo đảm quyền con người chính là cơ sở vững chắc cho sự phát triển bền vững của xã hội, của đất nước. Đồng thời chỉ khi có sự hiểu biết về quyền con người sẽ mang lại cho con người tự do và hạnh phúc. Khi có sự hiểu biết về quyền con người thì mỗi người mới có khả năng tự thực hiện và bảo vệ những quyền của mình đồng thời có đủ hiểu biết để tôn trọng quyền của người khác. Trong bối cảnh Việt Nam xây dựng nhà nước pháp quyền, quyền con người có một vị trí đặc biệt quan trọng, tạo ra sự khác biệt về bản chất của nhà nước pháp quyền.

Quyền con người là thiết chế quan trọng nhất trong nhà nước pháp quyền. Mặt khác, thực tế hiện nay ở Việt Nam vẫn còn có những phần tử phản động xuyên tạc, phản động cho rằng Việt Nam vi phạm nhân quyền thì việc giáo dục quyền con người càng có tầm quan trọng đặc biệt. Có thể khẳng định, tri thức về quyền con người có ý nghĩa quan trọng cho sự phát triển và tiến bộ của xã hội cũng như là tiền đề cho sự phát triển đầy đủ về nhân cách và năng lực của mỗi cá nhân. Xét ở phạm vi rộng hơn, tri thức về quyền con người là tiền đề cho hòa bình và thịnh vượng của toàn nhân loại.

Jose Ayala Lasso1, Cao ủy đầu tiên về quyền con người của Liên hợp quốc nhấn mạnh: “Việc xây dựng một nền văn hóa nhân quyền trên thế giới là một trong những đóng góp quan trọng nhất cho các thế hệ tương lai. Một nền văn hóa như vậy sẽ khiến quyền con người trở nên quan trọng trong đời sống của các cá nhân giống như là ngôn ngữ, tập quán, nghệ thuật, tín 1. High commissioner for human rights tells commission human rights more than ever central to UN agenda (1996), https://press.html, truy cập ngày 28/02/2023. Trong nền văn hóa này, các quyền con người không chỉ được nhìn như là công việc của người nào khác, mà chính là nghĩa vụ và trách nhiệm của tất cả mọi người”.

Ngày 5/9/2017 Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Đề án đưa nội dung quyền con người vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân” tại Quyết định 1309/QĐ-TTg. Đề án chỉ rõ: “Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục quyền con người nhằm tạo sự chuyển biến trong nhận thức của người học, của đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục về tầm quan trọng, ý thức tự bảo vệ các quyền của bản thân, tôn trọng nhân phẩm, các quyền và tự do của người khác; ý thức về trách nhiệm, nghĩa vụ của công dân đối với nhà nước và xã hội, góp phần phát triển toàn diện con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển bền vững của đất nước”2. Ngày 09/11/2022 Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Nghị quyết cũng đã đưa ra 10 nhiệm vụ, trong đó có nhiệm vụ thứ hai: “Bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân, thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, tôn trọng, bảo đảm và bảo vệ quyền con người, quyền công dân”.

Để thực hiện nhiệm vụ này Nghị quyết cũng chỉ rõ: “Tiếp tục thể chế hóa, cụ thể hóa kịp thời, đầy đủ quan điểm, chủ trương của Ðảng và quy định của Hiến pháp về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân; nội luật hóa các điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam đã tham gia; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân”3. Đây được coi là một trong những nội dung quan trọng để xây dựng nhà nước pháp quyền.