Luận án TS: Tranh chấp chủ quyền Trường Sa (1988-nay) - Học viện Ngoại giao

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NGOẠI GIAO HỌC VIỆN NGOẠI GIAO ………………. BÙI ĐỨC AN QUÁ TRÌNH TRANH CHẤP CHỦ QUYỀN GIỮA CÁC BÊN Ở QUẦN ĐẢO TRƯỜNG SA TỪ NĂM 1988 ĐẾN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH QUAN HỆ QUỐC TẾ MÃ SỐ: 9 31 02 06 HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NGOẠI GIAO HỌC VIỆN NGOẠI GIAO ………………. BÙI ĐỨC AN QUÁ TRÌNH TRANH CHẤP CHỦ QUYỀN GIỮA CÁC BÊN Ở QUẦN ĐẢO TRƯỜNG SA TỪ NĂM 1988 ĐẾN NAY Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế Mã số: 9 31 02 06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Thị Quế 2.

Nguyễn Thái Yên Huơng HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: Luận án tiến sĩ với tiêu đề: “Quá trình tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở Quần đảo Trường Sa từ năm 1988 đến nay” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi. Các kết quả nghiên cứu, thông tin và số liệu được nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính trung thực và các kết quả nghiên cứu của Luận án.

Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh Bùi Đức An LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc Học viện Ngoại giao và Phòng Đào tạo sau đại học, Ban Đào tạo, Học viện Ngoại giao đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện Luận án tiến sĩ này. Tôi xin chân thành cảm ơn PGS. Nguyễn Thị Quế - Viện quan hệ Quốc tế/Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và GS. Nguyễn Thái Yên Hương nguyên Phó giám đốc Học viện Ngoại giao đã tạo điều kiện, tận tình hướng dẫn và định hướng giúp tôi trong suốt quá trình thực hiện Luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã không ngừng động viên, giúp đỡ, quan tâm, chăm sóc tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án này. Nghiên cứu sinh Bùi Đức An MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU.1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TRANH CHẤP CHỦ QUYỀN GIỮA CÁC BÊN Ở QUẦN ĐẢO TRƯỜNG SA TỪ NĂM 1988 ĐẾN NAY. Một số khái niệm. Đảo, đảo đá, bãi cạn lúc nổi lúc chìm.

Quần đảo, Quần đảo Trường Sa. Tranh chấp, tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở Quần đảo Trường Sa. Tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở Quần đảo Trường Sa dưới góc độ tiếp cận của một số trường phái lý thuyết quan hệ quốc tế. Chủ nghĩa hiện thực.

Chủ nghĩa tự do. Chủ nghĩa kiến tạo. Cơ sở thực tiễn. Nguồn gốc tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở Quần đảo Trường Sa27 1.

Vai trò chiến lược của biển và đại dương. Tầm quan trọng của Quần đảo Trường Sa đối với các nước trong và ngoài khu vực. Sự lợi dụng các kẽ hở của luật biển quốc tế. Khái quát về tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở Quần đảo Trường Sa trước năm 1988.

Quá trình xác lập chủ quyền của Việt Nam ở Quần đảo Trường Sa. Yêu sách và hoạt động chiếm đóng của các bên. Những nhân tố tác động đến tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở Quần đảo Trường Sa (1988 - 2020). Tình hình thế giới, khu vực .Tình hình các bên có tranh chấp chủ quyền.

Sự can dự của các nước lớn về tranh chấp chủ quyền ở Quần đảo Trường Sa. 58 Tiểu kết Chương 1. 60 Chương 2: THỰC TRẠNG TRANH CHẤP CHỦ QUYỀN GIỮA CÁC BÊN Ở QUẦN ĐẢO TRƯỜNG SA (1988 - 2020). Quan điểm của Việt Nam và yêu sách chủ quyền của các bên.

Quan điểm của Việt Nam. Yêu sách của Trung Quốc và Đài Loan. Yêu sách của Philippines. Yêu sách của Malaysia.

Yêu sách của Brunei. Tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở Quần đảo Trường Sa (1988 - 2020). 90 Tiểu kết Chương 2.104 Chương 3 : TÁC ĐỘNG, DỰ BÁO TRANH CHẤP CHỦ QUYỀN GIỮA CÁC BÊN Ở QUẦN ĐẢO TRƯỜNG SA ĐẾN NĂM 2028 VÀ KHUYẾN NGHỊ. Tác động của tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở Quần đảo Trường Sa đối với khu vực và Việt Nam.

Đối với khu vực. Đối với Việt Nam. Dự báo tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở Quần đào Trường Sa đến năm 2028. Dự báo các nhân tố tác động đến tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở quần đảo Trường Sa.

Tình hình thế giới. Tình hình khu vực. Tình hình các bên có tranh chấp chủ quyền ở Quần đảo Trường Sa. Sự tác động của các nước lớn.

Dự báo kịch bản xảy ra. Kịch bản thứ nhất: Tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở QĐTS sẽ “lắng dịu” hơn hiện nay và ít có khả năng xảy ra xung đột. Kịch bản thứ hai: Tình hình tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở QĐTS sẽ “căng thẳng”, phức tạp hơn hiện nay và có nguy cơ xảy ra xung đột lớn hoặc chiến tranh. Kịch bản thứ ba: Tình hình tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở QĐTS tiếp tục diễn biến phức tạp, lúc “lắng dịu”, lúc “căng thẳng” và ít có khả năng xảy ra xung đột lớn hoặc chiến tranh, nhưng không loại trừ xảy ra xung đột nhỏ.

Khuyến nghị các giải pháp giải quyết tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở Quần đảo Trường Sa. Xây dựng lòng tin. Phát huy vai trò của các bên có tranh chấp chủ quyền ở Quần đảo Trường Sa. Phát huy vai trò của ASEAN.

Thông qua cơ chế tài phán quốc tế. Đối với Việt Nam. 142 Tiểu kết Chương 3.146 DANH MỤC TÀI LIỆU ĐÃ CÔNG BỐ .Error! Bookmark not defined. TÀI LIỆU THAM KHẢO .197 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông Asian Nations Nam Á CHND Cộng Hòa nhân dân Trung Hoa CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa CLCS Commission on the Limits shelf Ủy ban Ranh giới thềm lục địa COC Code of Conduct on the Bộ Quy tắc về cách ứng xử của South China Sea các bên ở Biển Đông DOC Declaration of Conduct on Tuyên bố về cách ứng xử của the South China Sea các bên ở Biển Đông EEZ Exclusive Econnomic Zone Vùng đặc quyền kinh tế EU European Union Liên minh châu Âu ICJ International Court of Justice Tòa Công lý quốc tế ITLOS International Tribunal for the Tòa án quốc tế về Luật biển Law of the Sea LHQ Liên hợp quốc Nxb Nhà xuất bản PCA Permanent Court of Arbitration Tòa Trọng tài thường trực QĐTS Quần đảo Trường Sa UNCLOS- United Nations Convention Công ước LHQ về luật biển 1982 on Law of the Sea in1982 năm 1982 WTO The World Trade Tổ chức thương mại thế giới Organization 1 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Quần đảo Trường Sa (QĐTS) nằm trung tâm của Biển Đông, có vị trí địa chính trị đặc biệt quan trọng, án ngữ phần lớn các tuyến giao thông hàng hải quốc tế quan trọng hàng đầu thế giới đi qua Biển Đông. Kiểm soát, khống chế được QĐTS sẽ giành quyền kiểm soát tất cả các tuyến giao thông hàng hải quốc tế đi qua Biển Đông, tác động trực tiếp đến trật tự khu vực châu Á - Thái Bình Dương, thậm chí đến trật tự thế giới. Chính vì vậy, tranh chấp chủ quyền giữa bên ở QĐTS ngày càng phức tạp và trở thành một trong những điểm nóng nhất về an ninh ở khu vực Đông Nam Á. Sau nhiều nỗ lực của các nước liên quan, của ASEAN và cộng đồng quốc tế, tranh chấp chủ quyền ở quần đảo này không những không giải quyết được một cách triệt để mà còn ngày càng trầm trọng hơn, phức tạp hơn, đe dọa phá vỡ môi trường hòa bình, ổn định trong khu vực, cản trở giao thương quốc tế qua Biển Đông.

Tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở QĐTS khiến Việt Nam mất đi một phần lãnh thổ, lãnh hải và nguy cơ mất thêm vẫn còn hiện hữu do tham vọng chủ quyền của các bên và trước những chuyển động mới trong khu vực và trên thế giới. Trên thực tế, trước năm 1988, mặc dù nhiều nước đã tuyên bố chủ quyền, thậm chí đưa lực lượng đến xâm chiếm một số đảo đá, bãi cạn lúc nổi lúc chìm ở QĐTS, nhưng quy mô, tính chất của các tuyên bố và hoạt động xâm chiếm này chưa thực sự gay gắt, phức tạp. Tuy nhiên từ năm 1988 đến nay, tranh chấp chủ quyền giữa các bên ở QĐTS ngày càng diễn biến phức tạp, tác động trực tiếp nhiều mặt đến chủ quyền, lợi ích của Việt Nam, môi trường hòa bình, ổn định trong khu vực. Đặc biệt năm 1988, Trung Quốc sử dụng vũ lực, xâm chiếm một số đảo đá, bãi cạn ở QĐTS (Chữ Thập, Châu Viên, Huy Gơ, Xu Bi, Ga Ven, Gạc Ma) [160, tr.371], khiến 64 chiến sỹ của Quân đội Nhân dân Việt Nam phải hi sinh anh dũng để bảo vệ chủ quyền của Việt Nam ở khu vực này.

Tranh chấp chủ quyền ở QĐTS đã thực sự trở thành “điểm nóng” của khu vực, khiến cộng đồng quốc tế hết sức quan ngại.