Luận án tiến sĩ: An ninh dầu mỏ trong tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam từ 1995 - Vũ Tiến Đạt

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NGOẠI GIAO HỌC VIỆN NGOẠI GIAO VŨ TIẾN ĐẠT AN NINH DẦU MỎ TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM TỪ NĂM 1995 ĐẾN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH QUAN HỆ QUỐC TẾ MÃ SỐ: 9 31 02 06 Hà Nội - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NGOẠI GIAO HỌC VIỆN NGOẠI GIAO VŨ TIẾN ĐẠT AN NINH DẦU MỎ TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM TỪ NĂM 1995 ĐẾN NAY Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế Mã số : 9 31 02 06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Nguyễn Anh Tuấn Hà Nội - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án tiến sĩ với đề tài “An ninh dầu mỏ trong tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam từ năm 1995 đến nay” là công trình nghiên cứu của tôi. Các nội dung nghiên cứu và kết quả đƣợc trình bày trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc công bố. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Vũ Tiến Đạt LỜI CẢM ƠN Trƣớc hết, tôi xin chân thành cảm ơn các giảng viên và cán bộ Học viện Ngoại giao đã nhiệt tình giảng dạy và giúp đỡ tôi trong thời gian tôi học tập và nghiên cứu tại Học viện.

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới thầy PGS. Đỗ Sơn Hải, Trƣởng khoa Chính trị Quốc tế và Ngoại giao - Học viện Ngoại giao, thầy PGS. Nguyễn Anh Tuấn, Tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế - Học viện Ngoại giao và thầy PGS.TS Dƣơng Văn Quảng, nguyên Giám đốc Học viện Ngoại giao về sự động viên, chỉ bảo và hƣớng dẫn tận tình của các thầy đã dành cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án tiến sĩ này. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới tất cả các thầy, cô trong Ban Giám đốc Học viện Ngoại giao, Lãnh đạo và cán bộ Khoa Đào tạo sau Đại học của Học viện Ngoại giao, cũng nhƣ các đồng nghiệp công tác tại Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong việc tiếp cận với các nguồn tài liệu, số liệu cần thiết, cũng nhƣ có những ý kiến đóng góp quý báu để luận án đƣợc hoàn thiện hơn.

Và cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến những ngƣời thân trong gia đình, đặc biệt là bố mẹ và vợ con tôi, những ngƣời đã luôn ủng hộ, động viên về mặt tinh thần để tôi theo đuổi công tác nghiên cứu trong thời gian tôi vừa học tập, vừa công tác ở cơ quan, cũng nhƣ vào thời điểm khó khăn nhất đối với tôi. Bởi vậy, tôi luôn cố gắng hết sức và muốn dành tất cả những thành quả này cho họ. Với đề tài “An ninh dầu mỏ trong tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam từ năm 1995 đến nay”, đây là một đề tài mới, mang tính thời sự, đòi hỏi học viên cần đi sâu nghiên cứu vấn đề một cách nghiêm túc. Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nỗ lực của bản thân trong việc hoàn thiện luận án, tuy nhiên cũng sẽ không thể tránh khỏi những sơ xuất, thiếu sót.

Vì vậy, tôi rất mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp quý báu của các thầy, cô giáo và các bạn để luận án này đƣợc hoàn thiện hơn. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Nghiên cứu sinh Vũ Tiến Đạt MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU. 1 CHƢƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. Khái niệm về an ninh và an ninh dầu mỏ.

Khái niệm về an ninh. Khái niệm về dầu mỏ và an ninh dầu mỏ. Tình hình an ninh dầu mỏ thế giới trƣớc thập kỷ 1990. Tầm quan trọng của an ninh dầu mỏ trong đời sống quốc tế.

Vấn đề dầu mỏ trên thế giới hiện nay. Sự cạnh tranh về dầu mỏ trong quan hệ quốc tế. An ninh dầu mỏ trong chính sách đối ngoại của các quốc gia. 53 CHƢƠNG 2 : VAI TRÒ VÀ THỰC TRẠNG CỦA AN NINH DẦU MỎ ĐỐI VỚI VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ.

Hội nhập quốc tế và hội nhập quốc tế của ngành công nghiệp dầu mỏ. Những quan điểm cơ bản của Đảng Cộng sản Việt Nam về hội nhập quốc tế. Hội nhập quốc tế của ngành công nghiệp dầu mỏ của Việt Nam. Tác động của hội nhập quốc tế đến an ninh dầu mỏ của Việt Nam.

Vai trò của an ninh dầu mỏ đối với sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nƣớc. An ninh dầu mỏ trong an ninh năng lƣợng quốc gia. Hoạt động thăm dò, khai thác dầu mỏ góp phần bảo vệ chủ quyền quốc gia trên biển. An ninh dầu mỏ đóng vai trò thúc đẩy hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực dầu mỏ của Việt Nam. Sự cần thiết của hợp tác quốc tế về thăm dò khai thác dầu mỏ. Quá trình hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thăm dò, khai thác dầu mỏ. Kết quả của hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thăm dò, khai thác dầu mỏ của Việt Nam trong thời gian qua.

Một số hạn chế và nguyên nhân ảnh hƣởng tới việc đầu tƣ ra nƣớc ngoài trong lĩnh vực thăm dò, khai thác dầu mỏ của Việt Nam. 100 CHƯƠNG 3 : GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO AN NINH DẦU MỎ CỦA VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ TỚI NĂM 2030. Chiến lƣợc hội nhập quốc tế của Việt Nam tới năm 2030. Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam trong việc đảm bảo an ninh dầu mỏ.

Dự báo về thị trƣờng dầu mỏ thế giới và Việt Nam đến năm 2030. Cơ hội, thuận lợi. Nguy cơ, thách thức. Kinh nghiệm của một số quốc gia về đảm bảo an ninh dầu mỏ và bài học rút ra đối với Việt Nam.

Giải pháp và khuyến nghị nhằm đảm bảo an ninh dầu mỏ của Việt Nam đến năm 2030. Giải pháp bảo đảm an ninh dầu mỏ trong tiến trình hội nhập quốc tế. Một số khuyến nghị nhằm đảm bảo an ninh dầu mỏ của Việt Nam trong thời gian tới. 141 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.

143 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 161 Phụ lục 1: Nghị quyết của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế. 161 Phụ lục 2: Bản đồ phân Lô dầu mỏ trên lãnh thổ Việt Nam. 171 Phụ lục 3: Đóng góp của Petrovietnam trong nền kinh tế trong những năm qua.

172 Phụ lục 4: Sản lượng khai thác dầu mỏ hàng năm giai đoạn 1986-2015.173 Phụ lục 5: Các dự án TDKT dầu mỏ mà Việt Nam triển khai hợp tác tại một số quốc gia trên thế giới. 174 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt 1 ADB Asian Development Bank Ngân hàng phát triển châu Á 2 ANTT Traditional Security An ninh truyền thống 3 ANPTT Non-Traditional Security An ninh phi truyền thống Asia-Pacific Economic Diễn đàn hợp tác kinh tế 4 APEC Cooperation Châu Á – Thái Bình Dƣơng Association of South East Hiệp hội các quốc gia Đông 5 ASEAN Asian Nations Nam Á Industrialization - Công nghiệp hóa - Hiện đại 6 CNH-HĐH Modernization hóa Business Cooperation Hợp đồng hợp tác kinh 7 BCC Contract doanh China National Offshore Tổng Công ty Dầu khí Hải 8 CNOOC Oil Corporation Dƣơng Trung Quốc Code of Conduct for the Bộ Quy tắc ứng xử các Bên 9 COC Parties in the South ở Biển Đông China Sea Declaration on Conduct of Tuyên bố về ứng xử của các 10 DOC the Parties in the South Bên ở Biển Đông China Sea 11 EU European Union Liên minh Châu Âu Vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc 12 FDI Foreign Direct Investment ngoài 13 FTA Free Trade Agreement Hiệp định Mậu dịch tự do International Energy Cơ quan Năng lƣợng Quốc 14 IEA Agency tế International Monetary 15 IMF Quỹ Tiền tệ quốc tế Fund Official Development 16 ODA Hỗ trợ phát triển chính thức Assistance Organization for Tổ chức Hợp tác và Phát 17 OECD Economic Co-operation triển Kinh tế and Development Oil and Natural Gas Công ty Dầu khí Quốc gia 18 ONGC Corporation Limited Ấn Độ Organization of the Tổ chức các nƣớc xuất khẩu 19 OPEC Petroleum Exporting dầu mỏ Countries Petrovietnam Exploration Tổng Công ty Thăm dò khai 20 PVEP Production Corporation thác Dầu khí Việt Nam Vietnam Oil and Gas 21 PETROVIETNAM Tập đoàn Dầu khí Việt Nam Group Petroleum Sharing Hợp đồng chia sản phẩm 22 PSC Contract Dầu khí Commonwealth of Cộng đồng các Quốc gia 23 SNG (CIS) Independent States Độc lập Exploration and 24 TDKT Thăm dò Khai thác Production 25 TOE Ton of Oil Equivalent Tấn dầu tƣơng đƣơng 26 WB World Bank Ngân hàng Thế giới Tổ chức Thƣơng mại Thế 27 WTO World Trade Organization giới 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày nay, dầu mỏ đã trở thành một loại năng lƣợng mang tính chiến lƣợc, là “nguồn máu” nuôi sống ngành công nghiệp, an ninh dầu mỏ gắn liền với cuộc sống và sự an toàn của mỗi quốc gia. Trên thực tế, dầu mỏ đã trở thành một “thƣơng phẩm mang tính chính trị chiến lƣợc”, các quốc gia đang cố gắng tranh giành nguồn tài nguyên này để bảo đảm an ninh quốc gia, thậm chí một số chính trị gia đã tuyên bố “ai chiếm đƣợc dầu mỏ cũng có nghĩa là đƣợc cả thế giới”.

Đối với các nƣớc lớn trên thế giới nhƣ Mỹ, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Nhật Bản và EU đều tìm mọi cách gây ảnh hƣởng hoặc liên doanh hợp tác trên lĩnh vực năng lƣợng với những khu vực có trữ lƣợng dầu mỏ lớn nhƣ Trung Đông, Trung Á, Bắc Phi, Mỹ La-tinh. Dầu mỏ đƣợc phát hiện từ lâu nhƣng mới bắt đầu đƣợc khai thác mang tính công nghiệp rộng rãi từ nửa cuối thế kỷ XIX, dầu mỏ là một bộ phận cấu thành của vấn đề an ninh năng lƣợng quốc gia, ứng dụng của dầu mỏ đã tạo nền tảng cho sự phát triển của nền kinh tế thế giới. Một mặt, dầu mỏ làm cho cuộc sống của nhân loại ngày càng thay đổi, mặt khác con ngƣời cũng ngày càng phụ thuộc và trở nên không thể tách rời khỏi dầu mỏ. Trong các mối quan hệ quốc tế hiện đại, dầu mỏ trở thành nguyên nhân của những cuộc đối kháng, xung đột, thậm chí cả chiến tranh để tranh giành ảnh hƣởng và khống chế nguồn dầu mỏ.

Trên thực tế, nhiều cuộc chiến tranh đã xảy ra trên thế giới mà nguyên nhân sâu xa cũng bắt nguồn từ dầu mỏ.