Phát triển bền vững ngành thủy sản đồng bằng sông cửu long đến năm 2015 luận án

BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TP.HCM ---------------------------- LAÂM VAÊN MAÃN PHAÙT TRIEÅN BEÀN VÖÕNG NGAØNH THUÛY SAÛN ÑOÀNG BAÈNG SOÂNG CÖÛU LONG ÑEÁN NAÊM 2015 LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ KINH TEÁ Thaønh phoá Hoà Chí Minh - Naêm 2006 2 BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TP.HCM ---------------------------- LAÂM VAÊN MAÃN PHAÙT TRIEÅN BEÀN VÖÕNG NGAØNH THUÛY SAÛN ÑOÀNG BAÈNG SOÂNG CÖÛU LONG ÑEÁN NAÊM 2015 Chuyeân ngaønh: Kinh teá, quaûn lyù vaø keá hoaïch hoaù KTQD Maõ soá: 5.05 LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ KINH TEÁ Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc: 1.TS Nguyeãn Quoác Teá 2.TS Phöôùc Minh Hieäp Thaønh phoá Hoà Chí Minh - Naêm 2006 3 MUÏC LUÏC Trang phuï bìa Lôøi cam ñoan Muïc luïc Danh muïc caùc kyù hieäu, caùc chöõ vieát taét Danh muïc caùc baûng Danh muïc caùc hình veõ, ñoà thò Phaàn môû ñaàu trang 01 Chöông 1 - Cô sôû lyù luaän cuûa phaùt trieån beàn vöõng ngaønh Thuûy saûn 1.1 Lyù luaän cô baûn veà phaùt trieån beàn vöõng kinh teá – xaõ hoäi 1.1 Nhöõng tö töôûng cô baûn veà phaùt trieån beàn vöõng kinh teá – xaõ hoäi 10 1.2 Phaùt trieån beàn vöõng kinh teá – xaõ hoäi laø taát yeáu khaùch quan 15 1.3 Moät soá tieâu chí veà tính beàn vöõng kinh teá – xaõ hoäi vaø caùc phöông thöùc phaùt trieån 20 1.2 Cô sôû khoa hoïc cuûa phaùt trieån beàn vöõng ngaønh thuûy saûn 1.1 Moät soá quan nieäm veà phaùt trieån beàn vöõng ngaønh thuûy saûn 27 1.2 Moät soá chæ tieâu ñaùnh giaù tính beàn vöõng trong phaùt trieån thuûy saûn 29 1.3 Caùc lyù thuyeát kinh teá lieân quan phaùt trieån beàn vöõng ngaønh thuûy saûn 31 1.3 Khaùi quaùt tình hình saûn xuaát vaø tieâu thuï thuûy saûn treân theá giôùi 1.1Ñieåm qua tình hình saûn xuaát vaø tieâu thuï thuûy saûn treân theá giôùi 36 1.2Moät soá thò tröôøng tieâu thuï thuûy saûn lôùn treân theá giôùi 38 1.3Hieän traïng nguoàn lôïi thuûy saûn vaø nhöõng nguy cô ngheà caù theá giôùi 40 1.4 Kinh nghieäm moät soá nöôùc veà phaùt trieån beàn vöõng ngaønh thuûy saûn vaø vaän duïng ôû Vieät Nam 41 1.1 Caùc nguyeân taéc chung ñeå baûo veä nguoàn lôïi thuûy saûn 42 4 1.2 Moät soá giaûi phaùp phaùt trieån thuûy saûn beàn vöõng cuûa caùc nöôùc treân theá giôùi42 1.5 Ngaønh thuûy saûn ñoàng baèng soâng Cöûu Long trong chieán löôïc phaùt trieån kinh teá – xaõ hoäi ôû Vieät Nam vaø vuøng ñoàng baèng soâng Cöûu Long 1.1 Khaùi quaùt quaù trình phaùt trieån ngaønh thuûy saûn ôû Vieät Nam 47 1.2 Ngaønh thuûy saûn ñoàng baèng soâng Cöûu Long trong chieán löôïc phaùt trieån kinh teá – xaõ hoäi ôû Vieät Nam vaø vuøng ñoàng baèng soâng Cöûu Long 49 Keát luaän chöông 1 51 Chöông 2 - Ñaùnh giaù thöïc traïng phaùt trieån beàn vöõng ngaønh Thuûy saûn ñoàng baèng soâng Cöûu Long nhöõng naêm qua 2.1 Toång quan veà vuøng ÑBSCL vaø tieàm naêng phaùt trieån thuûy saûn 2.1 Ñaëc ñieåm töï nhieân, taøi nguyeân vaø moâi tröôøng ñbscl 52 2.2 Tình hình phaùt trieån kinh teá - xaõ hoäi vuøng ñbscl 56 2.3 Ñaùnh giaù tieàm naêng phaùt trieån ngaønh thuûy saûn ñbscl 59 2.2 Thöïc traïng phaùt trieån beàn vöõng ngaønh thuûy saûn ñoàng baèng soâng cöûu long nhöõng naêm qua 61 2.1 Thöïc traïng khai thaùc, ñaùnh baét thuûy saûn ÑBSCL 63 2.2 Thöïc traïng nuoâi troàng thuûy saûn ÑBSCL 76 2.3 Thöïc traïng cheá bieán vaø tieâu thuï thuûy saûn ÑBSCL 97 2.4 thöïc traïng phaùt trieån beàn vöõng ngaønh thuyû saûn ñoàng baèng soâng cöûu long veà taøi nguyeân vaø moâi tröôøng 113 2.5 Thöïc traïng phaùt trieån beàn vöõng ngaønh thuyû saûn ñoàng baèng soâng Cöûu Long veà xaõ hoäi 119 2.3 Moät soá vaán ñeà ruùt ra töø phaân tích thöïc traïng phaùt trieån beàn vöõng ngaønh thuûy saûn ÑBSCL nhöõng naêm qua 2.1 Veà kinh teá 127 2.2 Veà xaõ hoäi 130 2.3 Veà moâi tröôøng 131 2.4 Veà quy hoaïch vaø toå chöùc quaûn lyù 132 5 Keát luaän chöông 2 Chöông 3 – Moät soá giaûi phaùp phaùt trieån beàn vöõng ngaønh Thuûy saûn ñoàng baèng soâng Cöûu Long ñeán naêm 2015 3.1 Döï baùo tình hình saûn xuaát, tieâu thuï thuûy saûn vaø nhöõng thaùch thöùc ñoái vôùi phaùt trieån beàn vöõng ngaønh thuûy saûn trong boái caûnh toaøn caàu hoaù 3.1 Toaøn caàu hoaù kinh teá vaø nhöõng taùc ñoäng ñeán phaùt trieån beàn vöõng kinh teá – xaõ hoäi nöôùc ta 137 3.2 Moät soá döï baùo veà saûn xuaát vaø tieâu thuï thuyû saûn theá giôùi 140 3.3 Xu höôùng tieâu duøng saûn phaåm thuyû saûn thôøi gian tôùi (2006-2015) 142 3.4 Trieån voïng tieâu thuï moät soá saûn phaåm thuûy saûn chuû löïc ÑBSCL 143 3.5 Cô hoäi vaø thaùch thöùc ñoái vôùi phaùt trieån beàn vöõng thuyû saûn ÑBSCL 144 3.2 Phöông höôùng vaø muïc tieâu phaùt trieån ngaønh thuûy saûn ñoàng baèng soâng Cöûu Long ñeán naêm 2015 3.1 Moät soá chuû tröông, chính saùch cuûa Ñaûng vaø Nhaø nöôùc veà phaùt trieån ngaønh thuûy saûn ñoàng baèng soâng Cöûu Long 148 3.2 Phöông höôùng vaø muïc tieâu phaùt trieån ngaønh thuûy saûn ñoàng baèng soâng Cöûu Long ñeán naêm 2015 149 3.3 Moät soá giaûi phaùp phaùt trieån beàn vöõng ngaønh thuûy saûn ÑBSCL ñeán 2015 3.1 Caùc giaûi phaùp phaùt trieån beàn vöõng khai thaùc thuûy saûn 152 3.2 Caùc giaûi phaùp phaùt trieån beàn vöõng nuoâi troàng thuûy saûn 159 3.3 Caùc giaûi phaùp phaùt trieån beàn vöõng cheá bieán, tieâu thuï thuûy saûn 170 3.4 Caùc giaûi phaùp hoã trôï phaùt trieån beàn vöõng ngaønh thuûy saûn ÑBSCL 179 3.4 Kieán nghò 191 Keát luaän chöông 3 196 Phaàn Keát luaän 197 Danh muïc coâng trình cuûa taùc giaû Taøi lieäu tham khaûo Phuï luïc 6 DANH SAÙCH CAÙC CUÏM TÖØ VAØ CHÖÕ VIEÁT TAÉT PTBV Phaùt trieån beàn vöõng TNTN Taøi nguyeân thieân nhieân KTTS Khai thaùc thuûy saûn KTHS Khai thaùc haûi saûn NTTS Nuoâi troàng thuûy saûn CB Cheá bieán CBTS Cheá bieán thuûy saûn XK Xuaát khaåu XKTS Xuaát khaåu thuûy saûn CB VAØ XKTS Cheá bieán vaø xuaát khaåu thuûy saûn ATVSTP An toaøn veä sinh thöïc phaåm GTGT Giaù trò gia taêng SXKD Saûn xuaát kinh doanh KT–XH Kinh teá – xaõ hoäi CNH, HÑH Coâng nghieäp hoaù, hieän ñaïi hoaù KH-CN Khoa hoïc - coâng ngheä HTX Hôïp taùc xaõ RNM Röøng ngaäp maën CSVB Cöûa soâng ven bieån CSHT Cô sôû haï taàng UBND Uyû ban nhaân daân ÑBSCL Ñoàng baèng soâng cöûu long ÑBSH Ñoàng baèng soâng hoàng BOÄ KH - ÑT Boä keá hoaïch – ñaàu tö BOÄ KH-CN Boä khoa hoïc - coâng ngheä BOÄ NN&PTNT Boä noâng nghieäp vaø phaùt trieån noâng thoân BOÄ TN-MT Boä taøi nguyeân vaø moâi tröôøng CUÏC BVMT Cuïc baûo veä moâi tröôøng VIEÄN KT&QH Vieän kinh teá vaø qui hoaïch thuûy saûn TCH Toaøn caàu hoaù HNKTQT Hoäi nhaäp kinh teá quoác teá WTO Toå chöùc thöông maïi theá giôùi FAO Toå chöùc noâng löông theá giôùi IUCN Toå chöùc baûo toàn thieân nhieân theá giôùi IMO Toå chöùc bieån quoác teá ADB Ngaân haøng phaùt trieån chaâu aù 7 WB Ngaân haøng theá giôùi ASEAN Hieäp hoäi caùc nöôùc ñoâng nam aù EU Lieân minh chaâu aâu CDS Uyû ban cuûa lieân hôïp quoác veà phaùt trieån beàn vöõng WCED Uyû ban theá giôùi veà moâi tröôøng vaø phaùt trieån VCEP Chöông trình moâi tröôøng vieät nam – canada UNDP Chöông trình phaùt trieån lieân hôïp quoác UNEP Chöông trình moâi tröôøng lieân hôïp quoác DANIDA Quyõ hoã trôï phaùt trieån ñan maïch VEPF Quyõ baûo veä moâi tröôøng vieät nam GEF Quyõ moâi tröôøng toaøn caàu WWF Quõy baûo toàn caùc loaøi ñoäng vaät hoang daõ theá giôùi MARPOL Coâng öôùc veà ngaên ngöøa oâ nhieãm töø daàu RAMSAR Coâng öôùc veà caùc vuøng ñaát ngaäp nöôùc SOLAS Coâng öôùc veà an toaøn tính maïng treân bieån CITES Coâng öôùc veà buoân baùn quoác teá nhöõng loaøi ñoäng thöïc vaät coù nguy cô bò doaï tuyeät chuûng HDI Chæ soá phaùt trieån con ngöôøi GINI Heä soá phaân hoùa thu nhaäp GDP Toång saûn phaåm trong nöôùc ICOR Chæ soá naøy cho bieát ñeå taêng leân moät ñoàng gdp caàn phaûi coù bao nhieâu ñoàng voán ñaàu tö GAP Qui phaïm thöïc haønh nuoâi thuyû saûn toát BMP Thöïc haønh quaûn lyù toát COC Qui taéc nuoâi troàng coù traùch nhieäm COQ Xaùc nhaän chaát löôïng vaø daùn nhaõn maùc saûn phaåm GMP Qui phaïm saun xuaat toat SSOP Qui phaïm veä sinh toat MSY Saûn löôïng toái ña ñöôïc pheùp khai thaùc U Nguoàn lôïi ít ñöôïc khai thaùc coøn nhieàu khaû naêng taêng saûn löôïng M Nguoàn lôïi ñöôïc khai thaùc ôû möùc ñoä vöøa phaûi coøn khaû naêng duy trì vaø taêng saûn löôïng F Nguoàn lôïi ñaõ ñöôïc khai thaùc hoaøn toaøn O Nguoàn lôïi ñaõ bò khai thaùc vöôït qua giôùi haïn cho pheùp vaø ñaõ caïn kieät D Nguoàn lôïi bò hoaøn toaøn caïn kieät, khoù khaû naêng töï taùi taïo, phaûi ñöôïc khoâi phuïc R Nguoàn lôïi ñaõ ñöôïc taùi taïo vaø khoâi phuïc laïi 8 Danh muïc caùc baûng Trang Baûng 1.1 Tình hình saûn löôïng vaø xuaát nhaäp khaåu thuûy saûn theá giôùi 36 Baûng 2.1 GDP chia theo khu vöïc vuøng ÑBSCL qua caùc naêm 57 Baûng 2.2 Saûn löôïng khai thaùc thuyû saûn vuøng ÑBSCL 64 Baûng 2.3 Cô caáu saûn löôïng khai thaùc thuyû saûn ÑBSCL theo saûn phaåm 65 Baûng 2.4 Taøu thuyeàn ñaùnh baét xa bôø vuøng ÑBSCL 71 Baûng 2.5 Dieän tích, saûn löôïng NTTS cuûa Vieät Nam naêm 2004 77 Baûng 2.6 Dieän tích, saûn löôïng nuoâi troàng thuûy saûn vuøng ÑBSCL 78 Baûng 2.7 Phaân tích kinh teá moät soá moâ hình saûn xuaát vuøng Baùn ñaûo Caø Mau 94 Baûng 2.8 Naêng suaát vaø hieäu quaû kinh teá cuûa moät soá moâ hình nuoâi thuûy saûn vuøng ñaát ngaäp luõ ñang hieâïn höõu ôû ÑBSCL 96 Baûng 2.9 Tình hình chaát löôïng vaø ATVSTP thuyû saûn ôû ÑBSCL 99 Baûng 2.12 Lôïi theá so saùnh haøng thuyû saûn xuaát khaåu Vieät Nam 1997-2002 107 Baûng 3.1 Caùc muïc tieâu cuûa ngaønh thuyû saûn ÑBSCL ñeán 2015 152 Baûng 3.2 Muïc tieâu khai thaùc thuûy saûn vuøng ÑBSCL ñeán 2015 153 Baûng 3.3 Muïc tieâu phaùt trieån nuoâi troàng thuyû saûn ÑBSCL ñeán 2015 161 Danh muïc caùc hình veõ, ñoà thò Trang Bieåu ñoà 2.1 Saûn löôïng thuûy saûn ÑBSCL thôøi kyø 2000-2004 61 Bieåu ñoà 2.2 Giaù trò saûn xuaát thuûy saûn ÑBSCL thôøi kyø 2000-2004 62 Bieåu ñoà 2.3 Kim ngaïch xuaát khaåu thuûy saûn vuøng ÑBSCL 101 Bieåu ñoà 3.1 Döï baùo nhu caàu tieâu thuï thuûy saûn theá giôùi nhöõng naêm tôùi 141 Sô ñoà 2.1 Caùc hình thöùc vaø ñoái töôïng nuoâi troàng thuûy saûn vuøng ÑBSCL 80 9 MÔÛ ÑAÀU 1. Lyù do choïn ñeà taøi Vieät nam laø quoác gia ven bieån ôû Ñoâng Nam aù, naèm trong vuøng khí haäu nhieät ñôùi vaø caän nhieät ñôùi, neân coù tieàm naêng thuûy saûn to lôùn, phong phuù vaø coù giaù trò cao. Ñoàng baèng soâng cöûu long (ñbscl) coù bôø bieån daøi vaø giaøu ñaát ngaäp nöôùc, laø nhöõng heä sinh thaùi thuûy sinh quan troïng, laø nôi cung caáp nguoàn taøi nguyeân ña daïng sinh hoïc ñeå phaùt trieån laâu daøi ngaønh thuûy saûn. Tieàm naêng tuy lôùn nhöng ngaønh thuûy saûn vieät nam vaø vuøng ñbscl noùi rieâng tröôùc ñaây raát thoâ sô laïc haäu, mang tính töï cung töï caáp cao, thuûy saûn chöa giaûi quyeát ñöôïc vaán ñeà cô baûn laø cung caáp ñaày ñuû cho xaõ hoäi nhöõng nhu caàu thieát yeáu veà thöïc phaåm.