Kỹ năng quản lý cảm xúc của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội QĐNDVN

BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ VŨ VĂN LONG KỸ NĂNG QUẢN LÝ CẢM XÚC CỦA HỌC VIÊN ĐÀO TẠO SĨ QUAN CẤP PHÂN ĐỘI Ở CÁC TRƯỜNG SĨ QUAN TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC HÀ NỘI - 2019 BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ VŨ VĂN LONG KỸ NĂNG QUẢN LÝ CẢM XÚC CỦA HỌC VIÊN ĐÀO TẠO SĨ QUAN CẤP PHÂN ĐỘI Ở CÁC TRƯỜNG SĨ QUAN TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM Chuyên ngành: Tâm lý học Mã số : 931 04 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS Phan Trọng Ngọ 2.TS Nguyễn Văn Tuân HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tác giả. Các số liệu, trích dẫn trong luận án là trung thực và có xuất xứ rõ ràng không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố. Tác giả luận án Vũ Văn Long 3 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt 1 Cán bộ, giảng viên CB,GV 2 Quân đội nhân dân Việt Nam QĐNDVN 3 Sĩ quan cấp phân đội SQCPĐ 4 MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ MỞ ĐẦU 7 Chuong 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 15 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến đề tài luận án 15 1.

Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam có liên quan đến đề tài luận án 23 1. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề luận án tập trung giải quyết 35 Chương 2 LÝ LUẬN KỸ NĂNG QUẢN LÝ CẢM XÚC CỦA HỌC VIÊN ĐÀO TẠO SĨ QUAN CẤP PHÂN ĐỘI Ở CÁC TRƯỜNG SĨ QUAN TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM 39 2. Kỹ năng quản lý cảm xúc 39 2. Kỹ năng quản lý cảm xúc của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các trường sĩ quan 52 2.

Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng quản lý cảm xúc của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các trường sĩ quan 73 Chương 3 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 88 3. Tổ chức nghiên cứu 88 3. Tiêu chí đánh giá mức độ kỹ năng quản lý cảm xúc của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các trường sĩ quan 92 3. Phương pháp nghiên cứu 94 Chương 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN KỸ NĂNG QUẢN LÝ CẢM XÚC CỦA HỌC VIÊN ĐÀO TẠO SĨ QUAN CẤP PHÂN ĐỘI Ở CÁC TRƯỜNG SĨ QUAN TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM 106 4.

Thực trạng kỹ năng quản lý cảm xúc của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các trường sĩ quan 106 4. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng quản lý cảm xúc cuả học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các trường sĩ quan 143 4. Biện pháp tâm lý - sư phạm phát triển kỹ năng quản lý cảm xúc cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các trường sĩ quan 150 4. Phân tích kết quả thực nghiệm 162 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 172 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 174 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 175 PHỤ LỤC 185 5 DANH MỤC CÁC BẢNG TT TÊN BẢNG Trang 3.1 Phân bố khách thể nghiên cứu (%) 89 4.1 Kỹ năng quản lý cảm xúc của học viên 106 Mối quan hệ giữa các nhóm khách thể về kỹ năng quản lý cảm 4.2 xúc của học viên 108 Tương quan chéo giữa mức độ kỹ năng quản lý cảm xúc và kết 4.3 quả học tập, rèn luyện của học viên 110 4.4 Kỹ năng nhận diện các loại cảm xúc của học viên 114 4.5 Kỹ năng nhận diện cảm xúc của học viên thông qua tự đánh giá 115 Đánh giá giữa cán bộ, giảng viên và các nhóm học viên về kỹ 4.6 năng nhận diện cảm xúc của họ 118 Mối quan hệ giữa các nhóm học viên các khóa về kỹ năng nhận 4.8 Các biểu hiện kiểm soát cảm xúc của học viên qua 6 tình huống 123 4.9 Kỹ năng kiểm soát cảm xúc tiêu cực thể hiện qua các item 125 4.10 Kỹ năng kiểm soát cảm xúc tích cực thể hiện qua các item 126 4.11 Kỹ năng kiểm soát cảm xúc của học viên thông qua tự đánh giá 127 Kỹ năng điều khiển cảm xúc của học viên thông qua các tình 4.12 huống cụ thể 131 4.13 Kỹ năng điều khiển cảm xúc của học viên thông qua tự đánh giá 133 4.14 Kỹ năng điều khiển cảm xúc của học viên các khóa học 135 Kỹ năng sử dụng cảm xúc của học viên thông qua tình huống 4.16 Kỹ năng sử dụng cảm xúc của học viên thông qua tự đánh giá 139 Nhóm yếu tố khách quan ảnh hưởng tới kỹ năng quản lý cảm 4.17 xúc của học viên 144 Nhóm yếu tố chủ quan ảnh hưởng tới kỹ năng quản lý cảm xúc 4.18 của học viên 147 6 Điểm trung bình của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng về 4.19 kỹ năng quản lý cảm xúc của học viên 163 4.20 Số liệu của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng trước tác động 164 Mức độ kỹ năng quản lý cảm xúc của học viên ở nhóm thực 4.21 nghiệm và nhóm đối chứng sau tác động 169 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ TT TÊN BIỂU ĐỒ Trang Kỹ năng nhận diện cảm xúc của học viên thông qua giải quyết 4.1 112 tình huống Kỹ năng nhận diện cảm xúc của các nhóm học viên các năm học 4.3 Tỷ lệ các mức độ các phản ứng bột phát khi xuất hiện cảm xúc 128 4.4 Kỹ năng kiểm soát cảm xúc của học viên các năm học khác nhau 130 Học viên luôn tìm các cảm xúc phù hợp để thay thế các cảm xúc 4.5 141 tạm thời của bản thân Kỹ năng quản lý cảm xúc của học viên ở nhóm thực nghiệm 4.6 166 trước và sau tác động Kỹ năng quản lý cảm xúc của học viên nhóm đối chứng với hai 4.7 167 lần đo (trước và sau thực nghiệm) DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ TT TÊN SƠ ĐỒ Trang 2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng quản lý cảm xúc của học viên 86 Tương quan giữa các kỹ năng thành phần và kỹ năng quản lý 4.1 107 cảm xúc 7 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài luận án Cảm xúc đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần và tác động mạnh mẽ đến hiệu quả công việc, học tập, khả năng sáng tạo của con người. Khi con người vui vẻ, hạnh phúc, họ thường hoạt động năng nổ, nhiệt tình và cũng thường thực hiện những hành vi tích cực hơn. Khi con người buồn chán, lo âu, thất vọng, họ thường có xu hướng tỏ ra uể oải, thu mình lại, nếu cảm xúc kéo dài quá lâu, như lo âu quá mức có thể dẫn đến tâm lý bị ảnh hưởng nghiêm trọng, không muốn hoạt động hoặc hoạt động không hiệu quả. Khi con người căm ghét, hận thù, họ có thể có xu hướng thực hiện những hành động gây hại cho bản thân và người khác.

Vì vậy, quản lý cảm xúc sao cho hợp lý nhằm giúp cuộc sống của con người cân bằng, hài hòa hơn là điều mọi người quan tâm, mong muốn. Daniel Goleman (2007) cho rằng: “Quản lý cảm xúc thể hiện năng lực làm cho những tình cảm của mình thích nghi với hoàn cảnh… con người tự trấn an tinh thần của mình, thoát ra khỏi sự chi phối của lo âu, buồn rầu và giận dữ như thế nào. Những người không có năng lực tâm lý căn bản này thường xuyên phải đấu tranh chống lại những tình cảm nặng nề…” [16, tr. Do đó, quản lý cảm xúc không có nghĩa chỉ là dừng lại ở kiểm soát hành vi, biểu hiện sinh học của cơ thể hay thái độ bên ngoài mà còn phải có giải pháp điều khiển cảm xúc, giải tỏa dồn nén cảm xúc kịp thời.

Kỹ năng quản lý cảm xúc là một dạng kỹ năng sống, có vai trò hết sức quan trọng hoạt động, giúp con người điều khiển, kiểm soát được cảm xúc, hoàn thiện phẩm chất nhân cách. Học viên đào tạo ở các trường sĩ quan được tuyển chọn qua kỳ thi tuyển sinh, cơ bản các học viên mới tốt nghiệp phổ thông trung học, bước vào môi trường hoàn toàn mới, đào tạo để trở thành người cán bộ, sĩ quan. Quá trình đào tạo, học viên phải thực hiện nhiều nhiệm vụ, giải quyết, xử lý nhiều tình huống phong phú, đa dạng, mối quan hệ giao tiếp phức tạp, nhạy cảm trong một môi trường nghiêm ngặt về điều lệnh, điều 8 lệ và kỷ luật quân đội. Đồng thời, mặt trái của nền kinh tế thị trường, các tệ nạn xã hội, các thói quen, hành vi xấu thường xuyên tác động đến học viên.

Để đáp ứng được mục tiêu, yêu cầu đào tạo, cũng như hình thành, phát triển phẩm chất nhân cách người cán bộ, sĩ quan, học viên phải có kỹ năng sống nói chung, đặc biệt là kỹ năng quản lý cảm xúc để kiểm soát, điều khiển, điều chỉnh cảm xúc; làm chủ được cảm xúc bản thân luôn ở trạng thái cân bằng. Trong những năm qua, Đảng ủy, Ban Giám hiệu, các cơ quan chức năng, đơn vị các trường sĩ quan trong quân đội thường xuyên quan tâm, chỉ đạo, hướng dẫn, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện rèn luyện, phát triển phẩm chất, năng lực, kỹ năng sống nói chung, kỹ năng quản lý cảm xúc nói riêng cho học viên. Học viên có phẩm chất đạo đức tốt, lập trường tư tưởng kiên định, vững vàng, có trình độ năng lực, phương pháp, tác phong công tác cơ bản tốt, kết quả học tập, rèn luyện ở mức cao; học viên đã hình thành, phát triển được một số kỹ năng sống cơ bản, trong đó có kỹ năng quản lý cảm xúc, biết nhận diện, kiểm soát, điều khiển được cảm xúc của bản thân trong những tình huống cơ bản trong hoạt động học tập, rèn luyện, sinh hoạt và các mối quan hệ giao tiếp. Tuy nhiên, trong thực tế ở các trường sĩ quan trong quân đội hiện nay, kỹ năng sống nói chung, kỹ năng quản lý cảm xúc nói riêng của học viên vẫn còn nhiều hạn chế bất cập.

Khả năng kiểm soát, điều khiển cảm xúc của học viên ở mức độ nhất định, đặc biệt trong những tình huống phức tạp, có yếu tố ngoại cảnh tác động học viên lúng túng, chưa thực sự linh hoạt, sáng tạo đưa ra cách thức sử lý phù hợp; sự kìm ném, che dấu cảm xúc của học viên, đặt biệt cảm xúc tiêu cực còn bộc lộ ra bên ngoài.