Luận án: Bài toán Dirichlet cho phương trình kiểu Monge-Ampère elliptic không đối xứng - Thái Thị Kim Chung

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM VIỆN TOÁN HỌC THÁI THỊ KIM CHUNG BÀI TOÁN DIRICHLET CHO PHƯƠNG TRÌNH KIỂU MONGE-AMPÈRE ELLIPTIC KHÔNG ĐỐI XỨNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ TOÁN HỌC HÀ NỘI - 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM VIỆN TOÁN HỌC THÁI THỊ KIM CHUNG BÀI TOÁN DIRICHLET CHO PHƯƠNG TRÌNH KIỂU MONGE-AMPÈRE ELLIPTIC KHÔNG ĐỐI XỨNG Chuyên ngành: Phương trình Vi phân và Tích phân Mã số: 9 46 01 03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TOÁN HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. HÀ TIẾN NGOẠN HÀ NỘI - 2019 i TÓM TẮT Luận án nghiên cứu về tính giải được của bài toán Dirichlet cho phương trình kiểu Monge-Ampère elliptic không đối xứng trong miền giới nội Ω ⊂ Rn. Bài toán này đã được giải quyết trước đây cho trường hợp phương trình kiểu Monge-Ampère đối xứng với số chiều n bất kỳ và cho phương trình không đối xứng khi n = 2 bởi nhóm nghiên cứu của N. Trudinger bằng các công cụ như: tính lõm của hàm log(det ω) trên tập hợp các ma trận đối xứng xác định dương và nguyên lý so sánh đối với các nghiệm elliptic của phương trình kiểu Monge-Ampère đối xứng.

Luận án đã thu hẹp khái niệm nghiệm elliptic bằng cách đưa vào khái niệm nghiệm δ-elliptic với 0 ≤ δ < 1 đối với phương trình kiểu Monge-Ampère không đối xứng và thiết lập tính d-lõm với d ≥ 0 cho hàm log(det R) trên tập lồi không bị chặn Dδ,µ ⊂ Rn×n gồm các ma trận R xác định dương không đối xứng với thành phần phản đối xứng của nó là nhỏ theo nghĩa nào đó. Luận án đã thiết lập nguyên lý so sánh đối với các nghiệm δ-elliptic của phương trình kiểu Monge-Ampère không đối xứng. Bằng việc dựa vào sơ đồ đánh giá được đề xuất bởi N. Trudinger, luận án đã thiết lập được các đánh giá tiên nghiệm trong C 2,α (Ω), với α ∈ (0, 1) nào đó đối với nghiệm δ-elliptic của bài toán Dirichlet và đánh giá này là đều đối với một lớp các ma trận phản đối xứng nhỏ theo nghĩa nào đó.

Luận án đã đưa ra một điều kiện cần đối với ma trận phản đối xứng có mặt trong phương trình cho sự tồn tại nghiệm δ-elliptic. Áp dụng phương pháp liên tục giải phương trình toán tử phi tuyến, luận án đã thiết lập các điều kiện đủ để nghiệm δ-elliptic của bài toán Dirichlet tồn tại và duy nhất trong C 2,α (Ω), với điều kiện ma trận phản đối xứng có mặt trong phương trình là đủ nhỏ theo một nghĩa nào đó. ii ABSTRACT The thesis studies the solvability of the Dirichlet problem for nonsymmetric Monge- Ampère equations of elliptic type in a bounded domain Ω ⊂ Rn. This problem had been solved by N.

Trudinger and his group for any dimension n in the case of symmetric Monge-Ampère type equations and for the dimension n = 2 in the nonsymmetric case by the tools such as: the concavity of the function log(det ω) in the domain of symmetric positive definite matrices ω and the comparison principle for their elliptic solutions. For 0 ≤ δ < 1, the thesis had narrowed the notion of elliptic solution by introducing the notion of δ-elliptic solution for nonsymmetric Monge-Ampère type equations and for d ≥ 0 had established the d-concavity for the function log(det R), defined on the unbounded convex set Dδ,µ ⊂ Rn×n that consists of nonsymmetric positive definite matrices with skewsym- metric parts which are small in some sense. The thesis had proved the comparison principle for δ-elliptic solutions to nonsymmetric Monge-Ampère type equations. By following the scheme of estimation that had been proposed by N.

Trudinger, the thesis had established a priori estimates in C 2,α (Ω), for some α ∈ (0, 1) for δ-elliptic solution to the Dirichlet prob- lem, that are uniform with respect to a class of skewsymmetric matrices which are small in some sense. A necessary condition for the skewsymmetric matrix in the equation had been obtained to guarantee the existence of δ-elliptic solution. By applying the method of conti- nuity for solving nonlinear operator equations in Banach spaces, the thesis had established sufficient conditions for the unique existence of δ-elliptic solution to the Dirichlet problem for nonsymmetric Monge-Ampère type equations in C 2,α (Ω), in which the skewsymmetric matrix in the equation is sufficiently small in some sense. iii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi, được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của PGS.

Hà Tiến Ngoạn. Các kết quả viết chung với tác giả khác đã được sự nhất trí của đồng tác giả khi đưa vào luận án. Các kết quả nêu trong luận án là những kết quả mới và chưa từng được ai công bố trong các công trình nào khác. Tác giả Thái Thị Kim Chung iv LỜI CẢM ƠN Bằng lòng kính trọng và biết ơn vô hạn, đầu tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới PGS.

Hà Tiến Ngoạn. Thầy là người hướng dẫn của tôi từ khi tôi theo học Thạc sĩ rồi Tiến sĩ tại Viện Toán học. Trên con đường học tập và nghiên cứu về Toán, tôi luôn được thầy chỉ bảo tận tình, chu đáo, nghiêm khắc và nhẫn nại để tôi ngày càng tiến bộ, vững vàng hơn trong chuyên môn. Bản thân tôi tự nhủ phải luôn cố gắng phấn đấu không ngừng trong công việc cũng như trong cuộc sống để không phụ lòng với công sức dạy bảo và niềm tin của thầy dành cho tôi.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Lãnh đạo Viện Toán học - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Trung tâm Đào tạo Sau đại học và các Phòng ban chức năng của Viện Toán đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các nghiên cứu sinh để đảm bảo việc học tập và nghiên cứu có hiệu quả. Tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc tới các Giáo sư và cán bộ nghiên cứu của Viện Toán đã dạy bảo, truyền thụ kiến thức về Toán cho tôi. Các thầy cô và các anh chị không chỉ là những người thầy trong chuyên môn mà còn là những tấm gương sáng trong cuộc sống, cho tôi những bài học về tinh thần làm việc say mê, nghiêm túc cũng như sự khổ luyện trong khoa học chân chính. Tôi xin trân trọng cảm ơn các Giáo sư và cán bộ trẻ của Phòng Phương trình Vi phân đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình học tập và tham gia các xêmina khoa học hàng tuần.

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới GS. Đinh Nho Hào và GS. Nguyễn Minh Trí (Phòng Giải tích) đã luôn động viên, khích lệ các nghiên cứu sinh của phòng. Xin cảm ơn TS.

Nguyễn Anh Tú và TS. Đào Quang Khải đã nhiệt tình dạy bảo mỗi khi tôi hỏi bài cũng như cho tôi nhiều lời khuyên quý giá. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên, Ban Giám hiệu Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình công tác, học tập và nghiên cứu. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các đồng nghiệp cũ tại Khoa Toán - Tin, trường Đại học Khoa học đã động viên, chia sẻ và giúp đỡ tôi rất nhiều trong công việc cũng như trong cuộc sống.

Tôi xin chân thành cảm ơn các anh chị em nghiên cứu sinh đã và đang học tập, nghiên cứu tại Viện Toán học về những trao đổi trong khoa học cũng như những sẻ chia, giúp đỡ trong cuộc sống đời thường. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, người thân, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn động viên tôi trong cuộc sống và công việc. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn chồng tôi đã luôn ủng hộ và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi yên tâm học tập và nghiên cứu, xin cảm ơn hai con yêu quý vì các con luôn là động lực tinh thần lớn lao để tôi hoàn thành được luận án này. Tác giả Thái Thị Kim Chung Mục lục Trang Tóm tắt i Abstract ii Lời cam đoan iii Lời cảm ơn iv Mục lục v Mở đầu 1 Chương 1 Một số kiến thức chuẩn bị 8 1.1 Một số kiến thức trong lý thuyết ma trận .1 Một số khái niệm cơ bản .2 Chéo hóa ma trận .3 Ma trận compound bậc 2 .2 Một số không gian hàm .1 Không gian Hölder .2 Không gian Sobolev .3 Phương trình đạo hàm riêng elliptic tuyến tính cấp hai .1 Nguyên lý cực đại và nguyên lý so sánh .2 Bài toán Dirichlet.

Tính khả nghịch của phương trình toán tử .3 Các định lý Harnack, Krylov và đánh giá trong Lp .4 Phương trình đạo hàm riêng elliptic cấp hai phi tuyến hoàn toàn .1 Khái niệm phương trình elliptic cấp hai phi tuyến hoàn toàn .2 Khái niệm đạo hàm Fréchet. Định lý hàm ẩn trong không gian Banach 19 1.3 Giới thiệu phương pháp liên tục giải phương trình toán tử phi tuyến 20 v vi Chương 2 Tính d-lõm của hàm số kiểu Monge-Ampère không đối xứng 21 2.1 Tính lõm của hàm số kiểu Monge-Ampère đối xứng .2 Tính d-lõm của hàm số kiểu Monge-Ampère không đối xứng .1 Một vài tính chất của lớp ma trận Dδ,µ .2 Vi phân cấp hai của hàm số kiểu Monge-Ampère không đối xứng .3 Tính d-lõm của hàm số kiểu Monge-Ampère không đối xứng. 36 Chương 3 Các đánh giá tiên nghiệm trong C 2,α (Ω) đối với nghiệm δ-elliptic của bài toán Dirichlet cho phương trình kiểu Monge-Ampère không đối xứng 38 3.1 Nguyên lý so sánh cho phương trình kiểu Monge-Ampère không đối xứng .2 Đánh giá trên toàn miền các đạo hàm cấp hai của nghiệm δ-elliptic của phương trình kiểu Monge-Ampère không đối xứng qua độ lớn của chúng ở trên biên .1 Phát biểu định lý chính .2 Bổ đề bổ trợ về vết của tích hai ma trận .3 Chứng minh của Định lý 3.3 Đánh giá trên biên các đạo hàm cấp hai của nghiệm δ-elliptic của bài toán Dirichlet cho phương trình kiểu Monge-Ampère không đối xứng .1 Phát biểu định lý chính .2 Làm phẳng biên .3 Chứng minh của Định lý 3.4 Đánh giá Hölder toàn cục đối với các đạo hàm cấp hai của nghiệm δ-elliptic của bài toán Dirichlet cho phương trình kiểu Monge-Ampère không đối xứng 64 3.1 Đánh giá Hölder bên trong miền đối với các đạo hàm cấp hai của nghiệm δ-elliptic của phương trình kiểu Monge-Ampère không đối xứng .2 Đánh giá Hölder tại điểm tùy ý trên biên đối với các đạo hàm cấp hai của nghiệm δ-elliptic của bài toán Dirichlet cho phương trình kiểu Monge-Ampère không đối xứng .3 Đánh giá Hölder toàn cục đối với các đạo hàm cấp hai của nghiệm δ-elliptic của bài toán Dirichlet .5 Đánh giá chuẩn C 2,α (Ω) đối với nghiệm δ-elliptic của bài toán Dirichlet. 85 Chương 4 Tính giải được của bài toán Dirichlet cho phương trình kiểu Monge-Ampère không đối xứng 91 4.1 Một điều kiện cần cho sự tồn tại nghiệm δ-elliptic của phương trình kiểu Monge-Ampère không đối xứng .