Nghiên cứu thực trạng ngộ độc nấm đặc điểm sinh học độc tính của một số loài nấm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BO QUOC PHONG HỌC VIỆN QUAN Y NGUYEN TIEN DUNG NGHIEN CUU THUC TRANG NGO DOC NAM, ĐẶC DIEM SINH HQC, DOC TINH CUA MOT SO LOAI NAM DOC THUONG GAP TAI TINH CAO BANG LUAN AN TIEN SI Y HOC HA NOI - 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BO QUOC PHONG HỌC VIỆN QUAN Y NGUYEN TIEN DUNG NGHIEN CUU THUC TRANG NGO DOC NAM, ĐẶC DIEM SINH HOC, DOC TINH CUA MOT SO LOAI NAM DOC THUONG GAP TAI TINH CAO BANG Chuyên ngành: Dược lý - Độc chất Mã số: 62 72 0120 LUẬN ÁN TIÊN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. HOÀNG CÔNG MINH 2. PHAM DUE HA NOI - 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan số liệu trong đề tài luận án là một phần số liệu trong đề tài nghiên cứu có tên: “Wghiên cứu đặc điểm sinh học, độc tính cấp và đề xuất biện pháp dự phòng, cấp cứu, điều trị ngộ độc một số loài thực vật độc, nắm độc thường gặp tại tính Cao Bằng”. Kết quả đề tài này là thành quả nghiên cứu của tập thể mà tôi là một thành viên chính.

Tôi đã được Chủ nhiệm đề tài và toàn bộ các thành viên trong nhóm nghiên cứu đồng ý cho phép sử dụng đề tài này vào trong luận án đề bảo vệ lấy bằng tiến sĩ. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bắt kỳ công trình nào. Tác giả Nguyễn Tiến Dũng Ld cam on Truce tion, tui xin gửi lồi cảm On sõu sắc tới cố|PGS. Hoàng Cụng Minl| và PGS.

Phạm Duệ, những nguòi đó trụt tiếp hướng dẫn và giỳp đỡ tụi trong quỏ trỡnh nghiờn cứu. Cóc Thầy đó cho tụi nhiều ý kiến hướng dẫn quớ bởu, đụng viờn va giỳp đỡ tụi giải quyết những khú khăn vướng mắc trong quỏ trốnh thu hiện luận ởn và tạo mọi điều kiện thuận lọi đề giỳp tụi hoàn thành luận ởn này. Tui xin bày tỏ lũng biết on sdu sắc đến PGS. Bế Hồng Thu, TS.

Nguyễn Kim Sơn, PGS. Lờ Van Bung. Tuy khung true tiép huong dẫn, song cóc Thây Cụ đó giỳp đỡ tụi rất nhiễu trong quỏ trốnh làm luận ỏn, hỗ trợ tụi về kiến thút và kỹ thuật giỳp tụi hoàn thành đượt: nghiờn cứu này. Tui xin gửi loi com on tói tập thể Bộ mụn Độc học và phúng xạ Quốn sự Học viện Quốn y, Trung tốm nghiờn cứu Y duọc học Quốn sự Học viện Quốn y, Khoa Giải phẫu bệnh và Y phỏp Bệnh viện Quốn y 103, Sở khoa học và cụng nghệ tinh Cao Bang, Chi cuc vé sinh an todn thue phẩm tỉ nh Cao Bằng, dac biét TS.

Hoang Anh Tuan, TS. Tran Van Tung, TS. Thu Hién, Ths. Hoang B&c Thang, Bs Ly Thi Ting, Bs.

Luong Thi Hà đó luụn đồng hành cựng tui trong quo tronh nghion cua. Tui xin cảm on cóc Thày cụ trong Hội đồng chấm luận ổn cóc cấp, đó đứng gúp ý kiên sốu sắc và tỈ mỉ cho luận ổn của tụi đuọt hoàn thiện. Tui xin gli lòi cảm on chốn thành tói tập thể anh chị em Bỏc sĩ, điều duõng Trung tốm chống độc, gia đỡnh thứ hai của tụi, cóc anh chị: đó luụn giỳp đỠ tụi trong cụng việc hàng ngày, tạo điều kiện thuận lọi cho tụi trong qué trỡnh học tập và cụng tóc. Tuụi cũng xin đuọt bày tỏ lòi cảm on chén thanh tdi: Pang uy, Ban giảm đốc Bệnh viện Bạch Mai.

Đẳng ủy, Ban giảm đốc Học viện Quốn y. Phững Bio tao sau Bai hoc Hoc viện Quốn y cung coc phiing ban Học viện Quốn y, đó tạo mọi diéu kién thuan lot givp dO tui cung toc, hoc tap, thực hiện nghiờn cúu và hoàn thanh luan on. Những gia đồnh bệnh nhốn đó giỳp tụi thự: hiện nghiờn cứu và cung cấp cho tụi những dữliệu vụ cựng quý giỏ để tụi hoàn thành luận ỏn. Xin gủi lòi cỏm on chõn thành tới cóc anh chị em bạn bố, cóc chỏu, đó luun động viờn, giỳp đỡ và là chỗ dựa vụ cựng to lón để tụi thụt hiện và hoàn thành luận ổn này.

Cuối cựng, tụi xin cỏm On tới những nguÒi thốn trong gia đốnh, cẩm on Ba Mẹ, luụn bờn tụi trong những lỳc khú khăn. Xin cảm On vợ và cóc con thốn yờu của tụi đó luụn sỏt cỏnh bờn tụi, là nguôn động viờn lớn lao để tụi cú thể vuor qua những khú khăn trong quỏ trỡnh nghiờn cÚu. Hà Nội, ngày.năm 2016 Tỏc giả Nguyễn Tiến Dũng MỤC LỤC Trang bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình Trang DAT VAN DIE ssssxessscscssussssncesvascessscsswsssnia couszsenuseswsevecatansaesausnssssiiacewunscreeveneveess 1 CHUONG 1: TONG QUAN aeccssssccssseccssseccsnsecscssscessnsccssnscessnseecssncesssnsesssneeesenseees 3 1. ĐẠI CƯƠNG VE NAM DOC.

Khái niệm về nấm độc. ¿- s-% x° x*+xk+EEeEEE+Ekerkerkkrreerrrrrrrrx 3 1,12. Phân loại ni Ö D sasseoesebbseaenoketesgsstesietesbsaphsssuessi 4 1. NHỮNG NGHIÊN CỨU VÈẺ NÁM ĐỘC TRÊN THẺ GIỚI.

Những nghiên cứu về nắm độc chứa độc tố amatoxin. Những nghiên cứu về nắm độc chứa độc tố gyromitrin. Những nghiên cứu về nắm độc chứa độc tố orellanin. Những nghiên cứu về nắm độc chứa độc tổ muscarin.

Những nghiên cứu về nắm độc chứa độc tố ibotenic acid và muscimol. Những nghiên cứu về nắm độc chứa độc tô coprin. Những nghiên cứu về nấm độc chứa độc tố psilocybin và psilocin. Những nghiên cứu về nắm độc chứa độc tó gây rối loạn tiêu hóa.

NHỮNG NGHIÊN CỨU VE NAM ĐỘC Ở VIỆT NAM. Những nghiên cứu về đặc điểm, phân bó, độc tính của nắm độc. Những nghiên cứu về thực trạng ngộ độc nắm ở Việt Nam. 41 CHUONG 2: ĐÓI TƯỢNG, VAT LIEU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.43 2:1; ĐÔI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:¿ö::::c:625i265500818066852068 0,6 43 2.

VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU.--2¿©+2222ESze22Szzz22v+escvzsez 44 2. MÁY, THIẾT BỊ VÀ HÓA CHÁTT.2- 225522 Exz+2£zezrrse2 46 Đ5:Ì„MjV/THIỂT D1 oecoovonsttuynonttttettiSatttttcS2SGS0SATGGIGHHGISEHETNSSSESSASA/E0N8 46 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp điều tra các trường hợp ngộ độc nắm độc.

Phương pháp điều tra nắm độc .------zsz©+2+:se+2zsz+zrzeee 48 2. Phương pháp xác định loài nắm. Phương pháp nghiên cứu độc tính và ảnh hưởng của dich chiết của 4 loài nắm độc trên đÔHE VỆ [qtoanbotiiiogtdttrossatsiSi4BSSGiERlNd4 0x08 52 2. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ THÓNG KÊ.

ĐẠO ĐỨC NGHIÊN CỨU .-- 2+ 2s£2++2 +Et2Ex+etrxrrrrreerrsee 61 2.--2-2©++2E+E£2EEE2EEEtEExetrrrrrrrkrrrrvee 62 CHƯƠNG 3: KÉT QUẢ NGHIÊN CỨU. THUC TRANG NGO DOC NAM DOC TAI TINH CAO BANG. KÉT QUÁ ĐIỀU TRA NÁM ĐỘC TẠI CAO BẢNG. Danh mục và sự phân bồ các loài nắm độc tại Cao Bằng.

Một sô đặc điểm kết quả nghiên cứu về hình thái, phân bố của các loài nắm độc tại Cao Bằng. KÉT QUÁ NGHIÊN CỨU DOC TINH CUA MOT SO LOAI NAM DOC TREN DONG VAT THUC NGHIỆM. Kết quả nghiên cứu về nắm độc trăng hình nón.2 Kết quả nghiên cứu nấm 6 tán trắng phiến xanh: .3 Kết quả nghiên cứu nắm xốp gây nôn .4 Kết quả nghiên cứu nấm mực .--¿-++©+z2£Exz+Evxetcrszsrrecee 98 N[ểENNav BẠN DƯ Gueukeaae»esiaoisntrsinrougtrosigrtidndttisigtltriidtgisinditt 105 4. THUC TRANG NGO DOC NAM DOC TAI TINH CAO BANG.

KET QUA DIEU TRA CAC LOAI NAM DOC MOC TAI CAO BANG. KET QUA NGHIEN CUU ANH HUONG CUA MOT SO LOAI NÁM ĐỘC TRÊN ĐỘNG VẬT THỰC NGHIỆM. Độc tính và ảnh hưởng của nấm độc trắng hình nón trên động vật )1048ï14¡10 0. Độc tính và ảnh hưởng của nắm ô tán trắng phiên xanh trên động vật tHHG HE HIỆTTT GacsneinaoibiisiiEcL0116601631636565165566003560550810X0000048463006189320g048 130 4.

Độc tính và ảnh hưởng của nắm xốp gây nôn trên động vật thực nghiệm .4 Độc tính và ảnh hưởng của nắm mực trên động vật thực nghiệm. 138 KẾT TUẬN bu x6s g6 2068802801300380G0ASiGiA0040102098039188.ÔỎ 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BÓ KÉT QUÁ NGHIÊN CỨU CỦA ĐÈ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC CAC CHU VIET TAT 5-HT : 5-hydroxytryptamin 4HIAA_ : 4- hydroxyindol-3-acetic acid ALDH : Aldehyde dehydrogenase ALT : Alanine transaminase AST : Aspartate transaminase CS : Cộng sự GABA_ : Gamma-aminobutylic acid GGT : Gamma glutamy] transferase (y-GT) HA : Huyết áp H-E : Hematoxylin — Eosin HST : Huyết sắc tô IPCS : Chương trình quốc tế về an toàn hoá chất (International Programme on Chemical Safety) LDao : Liều gây chết 50% số động vật thí nghiệm (Lethal Dose-50) MARS_ : Molecular Adsorbent Recirculating System MFH : N-methyl-N-formylhydrazin MLD _ : Liéu gay chét tdi thiéu (Minimal Lethal Dose) MMH _ : Monomethylhydrazin NC : Nghiên cứu Bảng LL 1. DANH MUC BANG Tén bang Trang Phân loại theo độc tố của các nhóm nắm độc ở Mỹ và châu Âu. 4 Các giai đoạn ngộ độc nâm có chứa amatoxin Phân bố tỷ lệ sỐ vụ, SỐ người bị ngộ độc và tử vong do ăn nấm độc tại các huyện của tỉnh Cao Bằng Õ yygrrcgbsotvEust2:23270155E56E3ETdSEĐĐIS8Ag6g0178489204086 64 Phân bố tỷ lỆ số vụ, số người bị ngộ độc nắm theo tháng trong năm.

65 Phân bó tỷ lệ số người bị ngộ độc nấm độc theo các nhóm tuổi. 65 Tình hình chuyên bệnh nhân đi bệnh viện và tỷ lệ tử vong. 66 Tình hình xử trí cấp cứu ban đầu và tỷ lệ tử vong của nhóm BN được chuyên đi bệnh viện điều trị.----¿¿s+z22s+z+2c+scz+ 67 Liên quan giữa triệu chứng ngộ độc và loài nắm gây ngộ độc. 67 Liên quan giữa thời gian xuất hiện triệu chứng ban đầu sau khi ăn nấm và các loài nấm đỘC.--- tt t£Ek£EkSEESE211E11112211152121xExcE+ 68 Liên quan giữa loài nắm độc gây ra các vụ ngộ độc, số người mắc và tử vong tại Cao Bằng.-----2-sccccccEEkcEEeerrkrrrrrrerrrreee Danh mục và sự phân bố các loài nắm độc theo địa phương.

LDso của nam độc trắng hình nón đối với chuột nhất trắng \šEE2G)0190 UES Sự thay đổi một số xét nghiệm sinh hóa trên thỏ .----- Sự thay đổi số lượng hồng cầu, tiểu cầu, bạch cầu, hàm lượng huyết SH TỔ cutiatgi0gGAGAGRHHEDROEANGNRHIGGSBEENGHSGSHHNGSiHMg 85 Sự thay đối công thức bạch cầu .---:--¿+©2+++2c++zcc++ 86 Sự thay đổi mạch, huyết áp ở chuột cống.-----2--2¿zz s2 86 LDs¿ đối với chuột nhắt trắng của nắm ô tán trắng phiến Xa oseze 92 Sự thay đổi một số chỉ tiêu hóa sinh trong huyết thanh thỏ bị ngộ độc cấp ri0mr:Ô:Eầntrồnp PHIẾH %H1lÌcsccsssosessscecooetiosooidgiit00/00005308090003:3g835088 92 Sự thay đổi số lượng hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu, huyết sắc tố trong máu thỏ bị ngộ độc nắm 6 tan trắng phiến xanh. Tên bảng Trang Sự thay đổi công thức bạch cầu .---:--¿2+2©2++5c++ecc+z 94 Sự thay đổi mạch, huyết áp chuột cống .----s-¿ s52 94 LDso đối với chuột nhắt trắng của nắm xốp gây nôn.-- 95 Sự thay đổi một số xét nghiệm sinh hóa trong huyết thanh thỏ bị ngộ II06 EADYYINHI/X0B (82V HồHftseosrcotuattsetgS10S0010009030021836000700001000 03809900 008 95 Su thay đổi số lượng hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu, hàm lượng huyết sắc tố trong máu thỏ bị ngộ độc nắm xốp gây nôn.----- 96 Sự Thay:đổi cồn thức bạch GẦU sosinscesogsadotigtsivngiHlGGI340023449040108088 97 Sự thay đổi mạch, huyết áp chuột cống trắng.--- s2 97 LD¿g đối với chuột nhắt trắng Của nấm mực.---2- 2z csz+ss+cxzccs2 98 Sự thay đổi hoạt độ AST, ALT HONS THA tHÔ sssssesssszasodiaegdkerstdsgg 98 Sự thay đôi hoạt độ GGT, bilirubin TP.- 2-2 ©5<cse+cxscc+z 99 Su thay déi néng d6 glucose MAU thé veces eessesseessessseesees 100 Sự thay đổi nồng độ urê và creatinin huyết thanh.