Luận án tiến sĩ: Hiệu ứng sai hình nhiễm sắc thể ở tế bào lympho dưới tác động bức xạ ion hóa và hóa chất nông nghiệp

| CHƯƠNG 1: TONG QUAN TÀI LIỆU. NHIÊM SAC THE, BỘ NHIEM SAC THỂ NGƯỜI. SAI HÌNH NHIỄM SAC THỂ. Phân loại tác nhân đột biến theo cơ chế gay tổn thương phan tử ADN.

Phân loại sai hình NST và cơ chế hình thành. Sai hình kiểu nhiễm sắc thé .--- --- 2 2+ 221 E1 SE v3 SE re. 7 1 Saisie HH 0 eereeceeeeeeeseseeacearm Đ 1. sai hình NST ở tế bao lympho máu ngoại Vi ng ười.

NGHIÊN CỨU SAI HÌNH NST IN VITRO Ở TE BAO LYMPHO DƯỚI TÁC DONG CUA BUC XA ION HOA crssssssssssssssssscssscssssssssesesnnssesnsessnunensnceeeee. Sai hình nhiễm sắc thể in vitro ở tế bào lympho phản ánh qui luật tác động của bức xạ ion HOA. Các mối quan hệ định lượng của sai hình nhiễm sác thể in vitro ở tế bào lympho dưới tíc động của bức xg lon LOA sseeseeeeseseioaroondsndndiioslasoiaossdssog 17 1. Mối liên quan liều-hiệu ting.

Hiệu quả tạo sai Hình NST của bức xạ ion ROA. NGHIÊN CUU SAI HÌNH NST IN VITRO DƯỚI TÁC DONG CUA Ce: | Se 19 1. SAI HINH NHIEM SAC THE TRONG TỰ NHIÊN VA Ở CÁC QUẦN THE NGƯỜI LIEN QUAN DEN PHONG XA, HOA CHẤT.1, Sal hình NST trong tự nhÌẾNH: sàseseeeeeeeeeentreisnnnnsdeedeiorspsoisseslitgvnsggse 20 1. Sai hình NST ở các cộng đồng dân cư liên quan đến phóng xạ.

Sử dụng kỹ thuật phân tích sai hình NST ở tế bào lympho trong định lige PHONG Ng aaageaggẽgadadugisgrryoasodgttiioattstooiaggslosiui0G1040000030030001461010á80619039013iG 21 1. Sử dụng sai hình NST ở tế bao lympho làm chỉ thi phát hiện vùng nhiệm chất Negi. MOT SỐ NGUY CƠ NHIEM ĐỘC MOI TRUONG Ở VIỆT NAM. 23 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Tế bào lympho mầu neal vi Weil sesssssessecsarcssesncsosnannsvvanscssicsssesnosnseescerernnnvese 25 2. Cac nguồn bức xa sử dung trong nghiên CỨU. Các hoá chất sử dụng trong nghiên CỨU .---< «<< ss ss se ssesee 26 2.

Các hiết bị nuôi cấy tế bào và phân tích số liệu.,PHƯƠNG PHAP NGIHHÊN CU eeenerseenemsentsedtinrriitsogtttgseotesrttinh 27 2. Kỹ thuật nuôi cấy tế bào và làm tiêu bản hiển Vi. Phuong pháp phan tích đặc điểm karyotype người.---s<«ss<<s 29 ood Pong pháp phan tich sai HÌNH NST sao daaaaddadddndqdiddddobioaiasodaasesal 29 2. Phuong pháp nghiên cứu sai hình NST in vitro ở tế bao lympho dưới tác động ch Gites Tet NU cong su NHáNGGIIG.

Sơ đồ chung và các bước nghiên cứu. Xác định phân bố các tổn thương đứt gãy đôi giữa các NST. Xác định phan bổ sai Hình NST giữa các 18 DÃO sa oeeieaeaoaadaeeaiatosaeeestise 30 4. Xác định số lượng mảng dư trong tế bào có sai hình.

Xác định quan hệ liều-hiệu ứng va đường cong chuẩn thực nghiệm. Adc-dinh Hiệu qua sink học tương đổi seccaeedaaddoeostdeebsdieoibiisGHEEES0GG46IGRA5864833405 32 2. Phương pháp nghiên cứu sai hình NST in vitro ở tế bào xử lý hoá chất. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm biểu hiện sai hình NST in vivo.

Nghiên cứu đặc điểm sai hình NST tu nhiên. Nghiên cứu sai hình NST ở các đối tượng nghi vấn liên quan đến hoá chat. Nghiên cứu sai hình NST in vivo ở các đối tượng có tiếp xúc phóng xạ. Phuong pháp toán hoc sử dung trong nfghiên cứu.------ «<< «<< «ss 34 CHƯƠNG 3: KẾT QUA VÀ BAN LUẬN.2- se ©+££+s£+vxee2xseeee 35 3.

NGHIEN CỨU MỘT SỐ DAC ĐIỂM KARYOTYPE NGƯỜI. Kích thước tương đối và vị trí tâm động của các NST trong karyotype. Tính biến động của kích thước tương đối và chỉ số tâm động. NGHIÊN CỨU HIỆU UNG SAI HÌNH NST IN VITRO Ở TE BAO LYMPHO DƯỚI TÁC DONG CUA BUC XA ION HÓA.

Các kiểu sai hình NST in vitro gay ra bởi bức xạ ion hoá. Tan số các kiểu sai hình NST in vitro ở tế bao lympho dưới tac động của bức ý 5Ì, i 49 3. Phân bố tổn thương đứt gãy đôi gữa các NST trong tế bào lympho dưới tác động của bức xa gamma và bỨc Xa n€utrOI. Phân bố số lượng sai hình NST hai tâm giữa các tế bào lympho dưới tác động của bức xa gamma và ĐỨC Xa HEUON suadesasgiedeioitiisszoG0ianoast0di3005505145E23058383860500 52 3.

Số lượng mảnh dư trong tế bào chứa sai hình NST gây ra bởi bức xa gamma và ĐỨC XA n€UfTOII.- 2c 2 101318911 11v TT Tu TH nọ vờ 54 3. Nghiên cứu các mối quan hệ định lượng giữa liều hấp thụ của bức xạ ion hoá với tần số sai hình NST 2 tâm ở tế bào lympho. Hiệu quả tạo sai hình NST in vitro của các nguồn bức xạ. NGHIÊN CỨU HIỆU UNG SAI HÌNH NHIEM SAC THE IN VITRO Ở TẾ BÀO LYMPHO DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA MỘT SỐ HOÁ CHẤT SỬ DỤNG TRONG NÔNG NGHIỆP.

Các kiểu sai hình NST in vitro gây ra bởi Bai58, Dimenat, Supracid va TIIH HH HN x«kxeesiedbdidikaiekesoeresdtlgidiobistkiisfi4gtiaiàiBioffgglgii40i4f43611061ãi0Á8tã0151314944686836 73 3. Tan số của các kiểu sai hình NST in vitro ở tế bào lympho xử lý hoá chẩttừ Gti FEISS, //. NGHIÊN CỨU SAI HÌNH NST IN VIVO Ở CÁC ĐỐI TƯỢNG SỐNG TRONG CAC VUNG DẪN CƯ KHÁC NHÀU ¡eeSeessseeesereenrnre 81 3. Sa[Hình NST ô nhêm din cư Dink KH accuses 81 3.

Các kiểu sai hình NST ngẫu nhiên .---¿-- 5-5552 S2xsxreerererrrree 81 Badges Tre Tnhh NT no nh HH GeeeeiijiieiỲiaiiiiieiriinysnoasanrnnueenhoueveneoeose 82 3. Sai hình NST ở các đối tượng tiếp xúc với phóng xạ. Các kiểu sai hình NST được phát hiện. Tan số các kiểu sai hình NST o.

Giải pháp định liều tích luy cho các nhân viên bức xạ. Nghiên cứu sai hình NST ở một số vùng dân cư có liên quan đến việc sử dụng hoá chất trừ sâu Bai58, Dimenat, SuprracÌ. Các kiểu sai hình NST được phát hiện. 92 ce ee || ne 99 KẾT DU qaongitoiaaniooidictitbztgtt0000i000000000060/80003101450319510040903015000199000300 105 TT KH L THIT A eee 109 PHẦN PHỤ LỤC Pit 106 Í ga uy gg tua gg00(G23010000035001001010305001016831932000369993993S850103104606312M90QNMI9RORARGSSVIEGE20SE 132 Tan ee hhrhooaaanaagaaaaaaa 148 TU HT ca eieessesrenosdirreeseksrteeesoersrsemsereoivlsiSSïSGSEBSaGSRSSSESiGABcuSsSIBSSEGEĐRNES.Medibpmiis 158 PHU LUC Am.

159 Phu BGS vsciss cecsicacscvnpessirrnermnmenecneqynernassernavecsesereencesneccanvaerssecresnnsasqercersnenmneesnscunemanecyss 163 Pht 106 cision na ree 165 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ADN Axít deoxyribonucleic AraC Enzim Cytosine Arabinoza (Cytosine Arabinose Enzyme) BD Tổn thương bazơ nitơ Tần số sai hình NST ngẫu nhiên trong phương trình chuẩn liều-hiệu ứng CSTD Chỉ số tâm động D Đại lượng chỉ liều hấp thụ của bức xạ trong phương trình chuẩn liều- hiệu ứng, đơn vị Gy DSB Dit gãy đôi phân tử ADN (double strand break) “Đầu dính” Thuật ngữ dùng để chỉ các đầu mút được hình thành do đứt gãy đôi, đứt gãy đơn phân tử ADN. Ký hiệu pha nghỉ trong chu trình phân bào Don vị đo liều hấp thu của bức xa (1Gy = 100 rad) Đại lượng chỉ liều tương đương của bức xa ion hóa, don vi Sv Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (International Atomic Energy Agentcy) KTTĐ Kích thước tương đối (relative length distance) LET Sự truyền năng lượng tuyến tính của bức xa ion hóa (Linear Energy Transfer) NST Nhiém sac thé (chromosome) NStử Nhiễm sắc tử (chromatid) Pha S Pha sinh tổng hợp ADN trong chu trình tế bào (DNA sinthesic phase) PBS Dung dịch đệm phốt phát RBE Hiệu quả sinh học tương đối (Relative Biological Effectiveness) RBEo Hiệu quả sinh học tương đối cực đại (Max Relative Biological Effectiveness) SSB Tổn thương chuỗi đơn phân tử ADN (Single Strand Break) SSC Dung dịch đệm citrat nat tri Sv Don vi đo liều tương đương của bức xa (1Sv = 100 rem) UV Bức xa tử ngoại (Untra Violet Light) .~ Tần số sai hình nhiễm sắc thể trong phương trình chuẩn liéu-hiéu ứng Trọng số bức xạ (khả năng gây tổn thương sinh học của từng nguồn phóng xa) Hệ số tuyến tính của phương trình chuẩn liều-hiệu ứng Hệ số bình phương của phương trình chuẩn liều-hiệu ứng MỞ ĐẦU Sự ra đời của Ủy ban bảo vệ chống các chất gây đột biến và các chất gây ung thư môi trường Quốc tế (ICPEMC) tháng giéng năm 1977 đánh dấu sự quan tam của Thế giới đến an toàn môi trường. Dư lượng các yếu tố độc và hiệu ứng sinh học do chúng gây ra là hai tham số phản ánh mức độ nhiêm độc. Bằng các phương pháp vật lý và hóa học.

khoa học hiện đại cho phép xác định dư lượng các chất trong môi trường cũng như trong cơ thể sinh vật với độ chính xác cao, song bản thân các số liệu đó tự nó không đủ cho việc đánh giá hậu quả độc hại. Các hiệu ứng sinh học mới chính là thước đo đánh giá giới hạn gây độc của các yếu tố độc trong môi trường sống. Xu thế phát triển năng lượng hạt nhân và thiết bị phóng xạ trong đời sống kinh tế xã hội ngày một gia tăng đòi hỏi phải có sự phát triển của các kỹ thuật an toàn phóng xạ. Để đánh giá mức độ an toàn phóng xa, bên cạnh các thông số vat lý và hoá hoc thì việc sử dụng hiệu ứng sinh học là rất cần thiết.

Sai hình NST ở tế bào lympho máu ngoại vi người có khả năng phản ánh khách quan nhất và chính xác nhất được IAEA khuyến cáo sử dụng trong an toàn phóng xạ từ năm 1982. Không những thế, sai hình NST còn được sử dụng như một chỉ thị để phát hiện nhiễm độc môi trường. Đề tài: “Nghiên cứu hiệu ứng sai hình NST ở tế bào lympho người dưới tác động của bức xa ion hoá và một số hoá chất dùng trong nông nghiệp” có nhiệm vụ nghiên cứu ban chất tac động của các nguồn bức xạ khác nhau lên sự hình thành sai hình NST in vitro ở tế bào lympho người làm cơ sở cho việc sử dụng sai hình NST ở tế bào lympho trong định liều phóng xạ như một tham số vật lý. Các nghiên cứu sai hình NST in vitro dưới tác động của một số hoá chất được đặt ra nhằm hoàn thiện các dữ kiện liên quan đến công tác định liều phóng xa và công tác cảnh báo nhiễm độc môi trường.

Mục tiêu của luận án 1. Đánh giá các qui luật phân bố và các mối quan hệ định lượng giữa tần số sai hình NST in vitro ở tế bào lympho với liều lượng, suất liều, bản chất và sự truyền năng lượng tuyến tính của bức xa ion hoá. Khảo sat đặc điểm biểu hiện kiểu sai hình NST in vitro ở tế bào lympho được chiếu bức xạ ion hoá và xử lý hoá nông dược để phân biệt dấu hiệu nhiễm phóng xạ với các tác nhàn khác trong khảo sát định liêu. mở ra kha nang sử dụng sai hình NST như một chi thị cảnh báo và định hướng xác định nguyên nhân nhiễm độc môi trường.

Xây dựng các phương trình chuẩn liều-hiệu ứng đặc trưng cho các nguồn phóng xa tại Lò Phản ứng Hạt nhân Đà lạt phục vụ công tác định liều sinh học. Khảo sát đặc điểm biểu hiện sai hình NST in vivo ở tế bào lympho ở các cộng đồng dân cư có hoặc không chịu ảnh hưởng các yếu tố độc môi trường như phóng xa, hoá nông dược làm chỉ thị cảnh báo nguy cơ nhiễm độc môi trường và triển khai công tác định liều. Những kết quả nghiên cứu mới của luận án 1.