Luận án tiến sĩ nghệ thuật đạo diễn chương trình ca múa nhạc tại TP.HCM - Phạm Ngọc Hiền (2020)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH azs ;’i VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM Phạm Ngọc Hiền NGHỆ THUẬT ĐẠO DIỄN CHƢƠNG TRÌNH CA MÚA NHẠC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGHỆ THUẬT Hà Nội - 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM Phạm Ngọc Hiền NGHỆ THUẬT ĐẠO DIỄN CHƢƠNG TRÌNH CA MÚA NHẠC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Sân khấu Mã số: 9210221 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGHỆ THUẬT Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Ứng Duy Thịnh Hà Nội - 2020 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ Nghệ thuật đạo diễn chương trình ca múa nhạc tại thành phố Hồ Chí Minh hiện nay là công trình do tôi nghiên cứu, thực hiện. Những vấn đề nghiên cứu cùng với những ý kiến tham khảo, tƣ liệu đều có chú thích nguồn đầy đủ. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những nội dung trong luận án.

Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận án Phạm Ngọc Hiền luan an ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .iv MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHỆ THUẬT ĐẠO DIỄN. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu về nghệ thuật đạo diễn.

Các công trình nghiên cứu liên quan chương trình ca múa nhạc. Cơ sở lý luận của nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc. Khái niệm liên quan đề tài luận án. Lý thuyết liên quan đề tài luận án.

Sơ lƣợc về quá trình hình thành và phát triển nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc tại Thành phố Hồ Chí Minh. Một số tƣơng đồng giữa đạo diễn sân khấu và đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc. NGHỆ THUẬT ĐẠO DIỄN CHƢƠNG TRÌNH CA MÚA NHẠC. Sáng tạo đạo diễn.

Tư duy đạo diễn. Thủ pháp đạo diễn. Thực hành công việc đạo diễn. Đạo diễn làm việc với nghệ sĩ (ca sĩ, biên đạo múa, nhạc sĩ).

Đạo diễn làm việc với các thành phần nghệ thuật và yếu tố kỹ thuật khác .99 luan an iii Chƣơng 3. XU HƢỚNG PHÁT TRIỂN NGHỆ THUẬT ĐẠO DIỄN CHƢƠNG TRÌNH CA MÚA NHẠC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Một số vấn đề tồn tại và yêu cầu thực tiễn. Một số vấn đề tồn tại.

Yêu cầu thực tiễn. Bàn luận các xu hƣớng phát triển của nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc hiện nay. Nhóm xu hướng dựa trên các giá trị cơ bản của nghệ thuật. Nhóm xu hướng sáng tạo nghệ thuật mới .146 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ .150 TÀI LIỆU THAM KHẢO.158 luan an iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT NCS : Nghiên cứu sinh NSND : Nghệ sĩ Nhân dân NTBD : Nghệ thuật biểu diễn Nxb : Nhà xuất bản PL : Phụ lục TCBD : Tổ chức biểu diễn TP.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh Tr.

: Trang luan an 1 MỞ ĐẦU L o họn ề tài Ở Việt Nam, trƣớc Cách mạng tháng Tám, nền sân khấu nƣớc ta không có khái niệm “đạo diễn”. Công việc dàn dựng vở diễn đều do thầy tuồng hay ngƣời sắp trò đảm nhiệm, với chức năng đơn giản là phân vai, sắp xếp các lớp trò và nhắc nhở diễn viên trong diễn xuất. Sau Cách mạng tháng Tám, trên cơ sở giao lƣu, tiếp xúc văn hóa các nƣớc xã hội chủ nghĩa, nghệ thuật đạo diễn sân khấu bắt đầu vào Việt Nam. Qua đó, trong giới sân khấu Việt Nam, ngƣời đạo diễn mới từng bƣớc đƣợc nhìn nhận và khẳng định là tác giả của vở diễn.

Vì, nếu không có đạo diễn thì sẽ không có vở diễn đƣợc thể hiện trƣớc mắt khán giả. Tuy nhiên, bƣớc sang thời kỳ Đổi mới, ở Việt Nam nói chung và thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, nghề đạo diễn không chỉ dừng lại ở dàn dựng vở diễn, mà còn xuất hiện thêm ở lĩnh vực ca múa nhạc. Đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc là “tổng chỉ huy”, là “cha đẻ” của chƣơng trình ca múa nhạc, quyết định đến chất lƣợng, sự thành công của chƣơng trình ca múa nhạc.HCM, thị trƣờng ca múa nhạc phát triển mạnh nhất cả nƣớc. Do đó, nghề đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc đƣợc chú trọng, phát triển.

Điều này đƣợc khẳng định bởi sự xuất hiện của không ít tên tuổi đạo diễn gắn cùng với dấu ấn của nhiều chƣơng trình ca múa nhạc đạt chất lƣợng cao, gây tiếng vang trong lòng công chúng. Tuy nhiên, sự phát triển nghề đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc tại TP.HCM còn tự phát. Đa số ngƣời làm nghề đạo diễn đều dựa vào cảm tính, năng khiếu và kinh nghiệm cá nhân, hoặc xuất phát chuyên môn là đạo diễn sân khấu kịch nói, kịch hát, điện ảnh, biên đạo múa…, chứ chƣa đƣợc đào tạo một cách bài bản, chuyên nghiệp về dàn dựng chƣơng trình ca múa nhạc. Trong khi đó, thực tế cho thấy, ở Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng, chƣa có một cơ sở giáo dục nào mở lớp đào tạo chuyên về lĩnh vực đạo diễn luan an 2 chƣơng trình ca múa nhạc.

Điều này ảnh hƣởng không nhỏ đến chất lƣợng, sức hấp dẫn của các chƣơng trình ca múa nhạc, nhất là trong bối cảnh cơ chế thị trƣờng, hội nhập quốc tế và chƣơng trình ca múa nhạc đƣợc coi là sản phẩm công nghiệp văn hóa, đem lại nguồn thu lớn để phát triển đất nƣớc. Hơn nữa, mặc dù nghề đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc đã hiện hữu ở Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng ngót hơn ba thập kỉ, song vẫn chƣa đƣợc đúc kết thành cơ sở lý luận. Sự phát triển nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc tại TP.HCM hiện nay phải thực sự đạt hiệu quả, khoa học, nhằm định hƣớng cho sân khấu ca múa nhạc TP.HCM hiện tại và tƣơng lai là nhiệm vụ đặt ra trƣớc các nhà hoạt động sân khấu ca múa nhạc. Nghiên cứu Nghệ thuật đạo diễn chương trình ca múa nhạc tại thành phố Hồ Chí Minh hiện nay đã trở thành một yêu cầu cần thiết.

Mụ í h nghiên ứu và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Luận án nghiên cứu từ thực tiễn nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc tại thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, tổng hợp thành lý thuyết nhằm tìm ra những nội dung cơ bản liên quan đến công việc của ngƣời đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc, từ đó làm căn cứ tìm phƣơng hƣớng phát triển chƣơng trình ca múa nhạc ở TP.HCM đạt hiệu quả trong cơ chế thị trƣờng, hội nhập quốc tế, cách mạng công nghiệp 4. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt đƣợc mục đích nghiên cứu trên, luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ nghiên cứu sau: - Hệ thống hóa một cách chọn lọc một số khái niệm và lý thuyết/lý luận để làm cơ sở cho việc tiếp cận đối tƣợng nghiên cứu. luan an 3 - Khái quát quá trình hình thành và phát triển nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc tại TP.HCM để có đƣợc cái nhìn toàn diện và hệ thống về đối tƣợng nghiên cứu.

- Phân tích những sáng tạo của đạo diễn trong quá trình dàn dựng chƣơng trình ca múa nhạc. - Xác định, phân tích công việc thực hành của đạo diễn đối với chƣơng trình ca múa nhạc thể hiện qua cách làm việc với các thành phần sáng tạo khác, các yếu tố kĩ thuật và dàn cảnh để chứng minh sự cần thiết và vai trò của đạo diễn trong chƣơng trình ca múa nhạc. - Tìm hiểu, phân tích một số kinh nghiệm đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc tại TP.HCM hiện nay đi cùng với việc chỉ ra những thành công và hạn chế. - Xác định những xu hƣớng phát triển nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc ở TP.HCM hiện nay để giúp ích cho việc nâng cao chất lƣợng hoạt động nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc ở TP.HCM hiệu quả.

Đối tƣ ng v phạm vi nghiên ứu 3. Đối tượng nghiên cứu Nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc tại TP.HCM hiện nay từ góc độ lý luận và thực tiễn. Phạm vi nghiên cứu Về mặt đối tƣợng nghiên cứu, đề tài này chỉ đi vào nghiên cứu nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc tại các đơn vị nghệ thuật biểu diễn công lập đƣợc Nhà nƣớc quản lý và đầu tƣ kinh phí. Bên cạnh đó, NCS cũng nghiên cứu các chƣơng trình ca múa nhạc đƣợc dàn dựng, tổ chức sản xuất bởi một số đơn vị tƣ nhân để so sánh với các đơn vị công lập về nghệ thuật đạo diễn trong bối cảnh hội nhập và phát triển hiện nay tại TP.

luan an 4 Về mặt không gian, đề tài này chỉ đi vào nghiên cứu nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc ở TP.HCM vì thị trƣờng ca múa nhạc ở TP.HCM phát triển sớm và mạnh nhất cả nƣớc, đồng thời có nhiều chƣơng trình ca múa nhạc đạt chất lƣợng cao, hấp dẫn khán giả. Tuy nhiên, để luận án đƣợc thực hiện một cách khách quan, khoa học thì NCS có nghiên cứu và so sánh với một số chƣơng trình ca múa nhạc đƣợc thực hiện ngoài phạm vi TP. Về mặt thời gian, đề tài này chỉ đi vào nghiên cứu nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc ở TP.HCM từ năm 2000 đến năm 2020. Bởi lẽ, từ năm 2000 - 2020, cùng với sự chú trọng đầu tƣ của Nhà nƣớc, các chƣơng trình ca múa nhạc tại TP.HCM bắt đầu phát triển sôi động bậc nhất cả nƣớc gắn liền với sự ra đời liên tục của nhiều live show và các sự kiện có tổ chức chƣơng trình ca múa nhạc với sự đầu tƣ và dàn dựng chuyên nghiệp của các đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc.

Về mặt nội dung, luận án nghiên cứu những thành công, hạn chế, một số vấn đề tồn tại và những xu hƣớng phát triển của nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc tại TP.HCM để có những giải pháp tích cực cho sự phát triển chung của nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc hiện nay. Câu hỏi nghiên cứu Để thực hiện mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu nêu trên, có ba câu hỏi nghiên cứu đƣợc đặt ra để giải quyết vấn đề: Câu hỏi nghiên cứu 1: Nghệ thuật đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc tại TP.HCM đã đƣợc hình thành và phát triển nhƣ thế nào? Câu hỏi nghiên cứu 2: Công việc đạo diễn chƣơng trình ca múa nhạc tại TP.HCM là gì?