Tác động sở hữu gia đình, tài sản tình cảm đến cấu trúc vốn doanh nghiệp – Vũ Minh Tú

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VŨ MINH TÚ TÁC ĐỘNG CỦA SỞ HỮU GIA ĐÌNH VÀ TÀI SẢN TÌNH CẢM XÃ HỘI ĐẾN CẤU TRÚC VỐN CỦA DOANH NGHIỆP LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH TP. Hồ Chí Minh, năm 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VŨ MINH TÚ TÁC ĐỘNG CỦA SỞ HỮU GIA ĐÌNH VÀ TÀI SẢN TÌNH CẢM XÃ HỘI ĐẾN CẤU TRÚC VỐN CỦA DOANH NGHIỆP Chuyên ngành: Quản trị Kinh doanh Mă số chuyên ngành: 934 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Minh Kiều TP. Hồ Chí Minh, năm 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng luận văn “Tác động của sở hữu gia đình và tài sản tình cảm xã hội đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp” là công trình nghiên cứu của chính tôi.

Ngoài những tài liệu tham khảo được trích dẫn trong luận văn này, tôi cam đoan rằng toàn phần hay những phần nhỏ của luận văn này chưa từng được công bố hoặc được sử dụng để nhận bằng cấp ở những nơi khác. Không có sản phẩm hoặc nghiên cứu nào của người khác được sử dụng trong luận văn này mà không được trích dẫn theo đúng quy định. Luận văn này chưa bao giờ được nộp để nhận bất kỳ bằng cấp nào tại các trường đại học hoặc cơ sở đào tạo khác. Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2023 Người thực hiện VŨ MINH TÚ ii LỜI CẢM ƠN Sau thời gian học tập và nghiên cứu, nhận được sự chỉ bảo, hướng dẫn tận tình của các Thầy, Cô trong chương trình đào tạo Tiến sĩ của Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, Tôi đã hoàn thành luận án với đề tài “Tác động của sở hữu gia đình và tài sản tình cảm xã hội đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp”.

Xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến tất cả các Thầy, Cô và Khoa Sau đại học đã tận tình hướng dẫn, đào tạo và hỗ trợ tôi hoàn thành chương trình học tập. Xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến các Thầy, Cô đã tham gia các Hội đồng góp ý, phản biện. Những nội dung góp ý của các Thầy, Cô có ý nghĩa vô cùng quan trọng để giúp Tôi bổ sung, hoàn thiện luận án. Xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.

Nguyễn Minh Kiều, người hướng dẫn khoa học của Tôi. Trong suốt quá trình làm luận án, Tôi không chỉ học được các phương pháp nghiên cứu, cách thực hiện đề tài nghiên cứu mà còn học được nhiều bài học vô giá về tinh thần khoa học và lòng đam mê với sự nghiệp giáo dục của Thầy. Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình và người thân của Tôi, sự đồng hành, ủng hộ và động viên của người thân, đặc biệt là Mẹ và Vợ của Tôi, có ý nghĩa hết sức quan trọng với Tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án. Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2023 Người thực hiện VŨ MINH TÚ iii TÓM TẮT LUẬN ÁN Hính thức sở hữu gia đình đối với các công ty chiếm vai trò thiết yếu và đóng góp hàng đầu cho các nền kinh tế trên thế giới (Miroshnychenko & ctg.

Sự phát triển nhanh chóng và những đóng góp tích cực của các công ty gia đình với nền kinh tế cho thấy các ưu điểm của hình thức sở hữu gia đình, bao gồm tinh thần khởi nghiệp, sự sáng tạo trong việc tạo ra sản phẩm, dịch vụ mới, nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm và thương hiệu quốc gia. Ngay tại Việt Nam, rất nhiều sản phẩm, dịch vụ, ý tưởng sáng tạo gắn liền với tên tuổi công ty thuộc sở hữu gia đình, ví dụ như Bánh mì Kinh đô, Bút bi Thiên Long, Nhà Hòa Bình, Nội thất Hòa Phát, Tôn Hoa Sen, Thủy sản Minh Phú… Trong bối cảnh này, việc nghiên cứu về vai trò của sở hữu gia đình trong quản trị kinh doanh và quản lý tài chính công ty có ý nghĩa rất lớn để nâng cao hiệu quả hoạt động và sự bền vững của các công ty, từ đó đóng góp cho nền kinh tế và xã hội. Do đó, các nghiên cứu trước về mối quan hệ giữa sở hữu gia đình và cấu trúc vốn đã được đặt ra và phát triển mạnh mẽ trong hơn 20 năm gần đây (Rovelli & ctg. Các lý thuyết cấu trúc vốn đã cho thấy sở hữu gia đình làm cho các công ty có những quyết định tài chính khác biệt dưới tác động của chi phí đại diện (agency cost), chi phí phá sản (bankruptcy cost), và sự bất đối xứng thông tin.

Nhiều nghiên cứu trước đã chứng minh có sự tách biệt giữa chủ sở hữu công ty và người đại diện công ty ra quyết định, từ đó tác động đến cấu trúc vốn của các công ty. Tuy nhiên, trong trường hợp chủ sở hữu công ty và người đại diện công ty cùng là một chủ thể, chính là gia đình nắm quyền sở hữu, quản trị và điều hành công ty thì các lý thuyết cấu trúc vốn chưa giải thích cơ chế hình thành quyết định sử dụng đòn bẩy tài chính của các công ty này. Từ đó, cần đi sâu vào tìm hiểu vai trò của sở hữu gia đình, không chỉ là việc sở hữu công ty, mà còn là giá trị của công ty đối với gia đình qua nhiều thế hệ, để bổ sung vào các nghiên cứu trước theo lý thuyết cấu trúc vốn. iv Đề tài nghiên cứu được đặt ra là “tác động của sở hữu gia đình và tài sản tình cảm xã hội đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp”, nhằm lấp đầy khoảng trống nghiên cứu nêu trên.

Với dữ liệu nghiên cứu gồm 3.905 quan sát được thu thập từ 390 công ty niêm yết tại Việt Nam từ năm 2010 đến 2020, trong đó có 137 công ty có sở hữu gia đình, phương pháp hồi quy dữ liệu bảng được áp dụng để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu đã lấp đầy khoảng trống nghiên cứu với ba đóng góp về mặt học thuật. Đầu tiên là bổ sung bằng chứng về mối quan hệ giữa sở hữu gia đình và cấu trúc vốn của các công ty Việt Nam, đóng góp này có ý nghĩa trong bối cảnh có rất ít nghiên cứu về đề tài này tại Việt Nam. Ý nghĩa học thuật tiếp theo là việc khám phá tác động trực tiếp của tài sản tình cảm xã hội của gia đình đến cấu trúc vốn của các công ty Việt Nam.

Đây chính là yếu tố tâm lý và hành vi quan trọng nhất của các công ty có sở hữu gia đình khi đối chiếu với các công ty không có sở hữu gia đình. Mối quan hệ này đã được nghiên cứu ở một số quốc gia phát triển, tuy nhiên lý thuyết khoa học đang cần có nhiều bằng chứng hơn, đặc biệt là ở các quốc gia đang phát triển và khu vực châu Á. Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng là việc bổ sung bằng chứng về vai trò điều tiết của sở hữu gia đình và tài sản tình cảm xã hội đến mối quan hệ giữa hoạt động kinh doanh dưới kỳ vọng và cấu trúc vốn. Theo lý thuyết hành vi đại diện (behavioural agency model), hoạt động kinh doanh dưới kỳ vọng có vai trò quan trọng trong các quyết định chiến lược của công ty, nhất là công ty gia đình, tuy nhiên vai trò này chưa được nghiên cứu đầy đủ trong mối quan hệ với cấu trúc vốn của các công ty gia đình.

v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii TÓM TẮT LUẬN ÁN. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. ix DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH VẼ.

xi CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI. BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU. Sự phát triển và vai trò của các công ty gia đình tại Việt Nam.

Bối cảnh nghiên cứu về mặt lý thuyết. VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Ý NGHĨA CỦA NGHIÊN CỨU. Những đóng góp về học thuật. Những đóng góp về thực tiễn. ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN.

CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN .16 TÓM TẮT CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CẤU TRÚC VỐN. Khái niệm cấu trúc vốn. Lý thuyết của Modigliani và Miller (Modigliani –Miller theorem).

Lý thuyết đánh đổi (Trade-off theory). Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking order theory). CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÔNG TY GIA ĐÌNH VÀ TÀI SẢN TÌNH CẢM XÃ HỘI. Khái niệm sở hữu gia đình và tài sản tình cảm xã hội.

Lý thuyết triển vọng (Prospect theory). Lý thuyết hành vi đại diện (Behavioral agency model). CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA SỞ HỮU GIA ĐÌNH, TÀI SẢN TÌNH CẢM XÃ HỘI VỚI CẤU TRÚC VỐN. Các nghiên cứu về cấu trúc vốn và vai trò của sở hữu gia đình.

Các nghiên cứu về đặc điểm của sở hữu gia đình trong quản trị công ty. Các nghiên cứu về tài sản tình cảm xã hội. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU. XÂY DỰNG CÁC GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU.

Tác động của sở hữu gia đình và CEO thuộc gia đình đến cấu trúc vốn. Tác động của tài sản tình cảm xã hội của gia đình đến cấu trúc vốn.66 TÓM TẮT CHƯƠNG 2 .71 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU. Kết hợp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng.

Quy trình nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC TRONG CÙNG LĨNH VỰC. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU.

PHƯƠNG PHÁP ƯỚC LƯỢNG .93 TÓM TẮT CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. THỰC TIỄN VỀ CẤU TRÚC VỐN VÀ SỞ HỮU GIA ĐÌNH CỦA CÁC CÔNG TY TRONG DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. Thực tiễn về cấu trúc vốn của các công ty trong dữ liệu nghiên cứu.

Thực tiễn về sở hữu gia đình của các công ty trong dữ liệu nghiên cứu. Thực tiễn về tài sản tình cảm xã hội các công ty trong dữ liệu nghiên cứu. PHÂN TÍCH DỮ LIỆU. Phân tích thống kê mô tả.

Phân tích tương quan. KẾT QUẢ HỒI QUY TÁC ĐỘNG NGẪU NHIÊN. KẾT QUẢ HỒI QUY SGMM. Kiểm định hiện tượng nội sinh trong mô hình nghiên cứu.

Kết quả hồi quy SGMM. KIỂM ĐỊNH TÍNH VỮNG CỦA KẾT QUẢ HỒI QUY SGMM. TỔNG HỢP KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CÁC GIẢ THUYẾT. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Tác động của sở hữu gia đình đến cấu trúc vốn. Tác động của CEO thuộc gia đình đến cấu trúc vốn .