Luận án TS: Tác động tăng trưởng, năng lượng, FDI đến CO2 và phúc lợi con người

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH --------∞0∞-------- ĐẶNG BẮC HẢI TÁC ĐỘNG CỦA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, TIÊU THỤ NĂNG LƯỢNG VÀ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN MẬT ĐỘ CARBON DIOXIDE ĐỐI VỚI PHÚC LỢI CON NGƯỜI LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HỌC TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH --------∞0∞-------- ĐẶNG BẮC HẢI TÁC ĐỘNG CỦA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, TIÊU THỤ NĂNG LƯỢNG VÀ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN MẬT ĐỘ CARBON DIOXIDE ĐỐI VỚI PHÚC LỢI CON NGƯỜI Chuyên ngành: Kinh tế học Mã số chuyên ngành: 9310101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thuấn TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 2 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật.

Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Tôi cũng xin hứa rằng: luận án này chưa bao giờ được nộp để nhận bất kỳ bằng cấp nào tại các trường đại học hoặc cơ sở đào tạo khác. Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2023 Nghiên cứu sinh ii LỜI CẢM ƠN Tôi bày tỏ lời cảm ơn trân trọng nhất dành cho Bố, Mẹ, anh, chị và gia đình nhỏ của tôi. Tất cả họ là những người mang lại niềm vui, động lực và điểm tựa để tôi thực hiện những hoài bão trong cuộc sống.

Tôi gửi sự biết ơn trân trọng nhất tới tất cả Thầy, Cô đã tận tình truyền đạt kiến thức và các chuyên viên cũng như các nhân viên hành chính của Khoa Sau Đại học - Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh đã hỗ trợ tôi trong suốt thời gian tôi tham gia học tập tại Trường. Đặc biệt, tôi dành sự tôn kính cao nhất đối với thầy PGS. Nguyễn Thuấn với sự tận tình và lòng nhiệt huyết. Những hướng dẫn, góp ý và tình cảm của Thầy đã giúp tôi có được sự tự tin và lòng quyết tâm phải hoàn thành luận án.

Cuối cùng tôi xin cảm ơn các cán bộ quản lý, đồng nghiệp, bạn bè tại trường Đại Học Tài Nguyên và Môi Trường Thành phố Hồ Chí Minh đã quan tâm, động viên, khuyên bảo và góp ý cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn! Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2023 Nghiên cứu sinh iii TÓM TẮT Luận án nghiên cứu tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến mật độ carbon dioxide (CO2) đối với phúc lợi con người (Carbon instensity of well-being-CIWB). Nghiên cứu này đề cập tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến CIWB trong cùng một mô hình. Sau khi thực hiện lược khảo các lý thuyết và các nghiên cứu trước đây về CIWB, luận án nhận thấy CIWB là cách thức rất có giá trị để hiểu sự liên kết giữa phát triển và sự bền vững, "cân bằng giữa phúc lợi con người với các tác động đến môi trường lý sinh" (Dietz, Rosa và York, 2009).

Ngoài ra, với cách tính bằng lượng khí thải CO2 so với phúc lợi con người, chỉ số CIWB đã cung cấp một thông tin rất quan trọng là sự hy sinh về môi trường cho việc đạt được mục tiêu về phúc lợi con người. Do đó, nghiên cứu về CIWB gắn liền với các hoạt động kinh tế sẽ cho thấy rõ quan điểm về phát triển bền vững hơn. Bên cạnh đó, việc xem xét tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến CIWB trong cùng một mô hình là một nghiên cứu rất hiếm thấy trong lĩnh vực phát triển bền vững nếu không kể những nghiên cứu mà nghiên cứu sinh (Nguyễn Thuấn & Đặng Bắc Hải, 2021 và Đặng Bắc Hải, Nguyễn Thuấn & Trần Thị Diễm Nga, 2023) đã thực hiện. Ngoài ra, luận án còn phát hiện thêm: nghiên cứu về sự thay đổi qua thời gian của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến CIWB và nhóm quốc gia có độ nhạy với CIWB được chọn làm mẫu nghiên cứu cũng rất hiếm nghiên cứu nào đề cập đến.

Cụ thể hơn, nghiên cứu về sự thay đổi qua thời gian của tiêu thụ năng lượng tác động đến CIWB có thể tìm thấy qua vài nghiên cứu của: Sweidan (2017) và Nguyễn Thuấn và Đặng Bắc Hải (2021) nhưng nghiên cứu về sự thay đổi qua thời gian của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tác động đến CIWB thì hiếm tìm thấy hơn. Vì vậy, luận án đã đề xuất các hướng nghiên cứu: - Nghiên cứu tác động của tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến CIWB. iv - Nghiên cứu về sự thay đổi riêng rẻ qua thời gian của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và của tiêu thụ năng lượng tác động đến CIWB. Tiếp theo, luận án đã mô hình hoá các hướng nghiên cứu đã đề ra và giới hạn phạm vi nghiên cứu là nhóm quốc gia có độ nhạy với CIWB và trong giai đoạn 2000- 2019.

Luận án đã sử dụng các kiểm định để kiểm tra các khuyết tật trong các mô hình và sau đó thực hiện ước lượng bằng mô hình hồi quy Prais–Winsten đơn vị chéo chuỗi thời gian với sai số chuẩn điều chỉnh dữ liệu bảng (Panel-corrected Standard Error-PCSE) và kỹ thuật tự hồi quy bậc nhất (AR1) do Beck và Katz (1995). Kết quả nghiên cứu của luận án đã chỉ ra tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tác động đến CIWB một cách có ý nghĩa thống kê. Cụ thể hơn: tăng trưởng kinh tế và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tác động làm giảm CIWB, ngược lại, tiêu thụ năng lượng tác động làm tăng CIWB. Ngoài ra, trong các biến kiểm soát đưa vào mô hình thì chỉ có biến đô thị hoá tác động làm giảm CIWB một cách có ý nghĩa thống kê, trong khi hai biến phụ nữ tham gia lao động và giáo dục thì chưa tìm thấy bằng chứng tác động đến CIWB.

Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu sự thay đổi qua thời gian của FDI tác động đến CIWB đã cho thấy các hệ số tác động của FDI hầu hết là số âm nhưng chỉ giai đoạn 2007-2019 là có ý nghĩa thống kê. Ngược lại, kết quả nghiên cứu sự thay đổi qua thời gian của tiêu thụ năng lượng tác động đến CIWB thì các hệ số tác động của tiêu thụ năng lượng luôn là số dương với độ lớn giảm dần qua thời gian và có ý nghĩa thống kê trong toàn bộ giai đoạn nghiên cứu từ 2000-2019. Với các kết quả nghiên cứu đạt được, luận án đã đưa ra những gợi ý chính nhằm giúp các quốc gia thuộc nhóm quốc gia có thu nhập trung bình với các đặc điểm: dân số đông và mức phát thải CO2 bình quân theo đầu người cao giảm thiểu được khí thải CO2 ra môi trường và nâng cao phúc lợi con người. Bên cạnh đó, luận án cũng trình bày những hạn chế và đề xuất hướng nghiên cứu trong tương lai.

v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. iii MỤC LỤC. v DANH MỤC HÌNH VÀ ĐỒ THỊ. x DANH MỤC BẢNG .xii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.

xiv Chương 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI. Lý do nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập, thống kê và tổng hợp tài liệu. Phương pháp nghiên cứu định lượng. Ý nghĩa của nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn của luận án. Điểm mới của luận án. Kết cấu của luận án nghiên cứu.

17 Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Các khái niệm sử dụng trong luận án. Khái niệm Carbon dioxide (CO2). Khái niệm phúc lợi con người.

Khái niệm mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (CIWB). Khái niệm tăng trưởng kinh tế. Khái niệm tiêu thụ năng lượng. Khái niệm vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Lược khảo các lý thuyết. Mô hình IPAT và STIRPAT. Lý thuyết đường cong Kuznet về môi trường. Lý thuyết hiện đại hoá sinh thái.

Lý thuyết sản xuất liên tục. Lược khảo các công trình nghiên cứu trước. Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với CO2 và với phúc lợi con người. Mối quan hệ giữa tiêu thụ năng lượng với CO2 và với phúc lợi con người.

Mối quan hệ giữa vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài với CO2 và với phúc lợi con người. Tác động của tăng trưởng kinh tế đến mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (CIWB). Tác động của tiêu thụ năng lượng đến mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (CIWB). Tác động của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (CIWB).

Mối quan hệ riêng rẻ giữa đô thị hoá, giới và giáo dục với CO2 và với phúc lợi con người. Đề xuất các hướng nghiên cứu. Nghiên cứu tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (CIWB) tại nhóm quốc gia đã đề cập trong giai đoạn (2000-2019)- Hướng nghiên cứu thứ nhất. Nghiên cứu riêng rẻ sự thay đổi qua thời gian về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, tiêu thụ năng lượng tác động đến mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (CIWB) tại nhóm quốc gia đã đề cập trong giai đoạn (2000- 2019)- Hướng nghiên cứu thứ hai:.

80 Chương 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU. Quy trình nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phân tích thống kê mô tả.

Phân tích hồi quy Prais-Winsten đơn vị chéo thời gian với sai số chuẩn hiệu chỉnh dữ liệu bảng (PCSE). Các mô hình nghiên cứu. Kiểm định nghiệm đơn vị. Kiểm định phụ thuộc chéo.

Kiểm định tự tương quan. Kiểm định phương sai sai số thay đổi. Kiểm định hiện tượng nội sinh. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến.

Kiểm tra tính vững. Dữ liệu nghiên cứu. Tính toán CIWB. 102 Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Phân tích thống kê. Một số đặc điểm về nhóm nước nghiên cứu. Thống kê mô tả các biến số. Kiểm định tính dừng.