Luận án Tiến sĩ: Hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ tại Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI ------ ĐẶNG VĂN QUANG HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY THUỐC LÁ VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2021 Luận văn tiến sĩ Kinh tế BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI ------ ĐẶNG VĂN QUANG HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY THUỐC LÁ VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH : QUẢN TRỊ KINH DOANH MÃ SỐ : 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1.TS Đặng Văn Thanh 2.TS Chúc Anh Tú HÀ NỘI - 2021 Luận văn tiến sĩ Kinh tế i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản Luận án Tiến sĩ là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tài liệu, kết quả nghiên cứu trình bày trong Luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Những kết luận khoa học của Luận án chưa từng được ai công bố ở bất kỳ công trình nào khác. Nghiên cứu sinh Luận văn tiến sĩ Kinh tế ii LỜI CÁM ƠN Nghiên cứu sinh xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới tập thể giáo viên hướng dẫn khoa học, đã tận tình hướng dẫn nghiên cứu sinh trong suốt thời gian nghiên cứu thực hiện Luận án.

Nghiên cứu sinh xin trân trọng cám ơn tới Ban giám hiệu Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, Viện đào tạo Sau đại học, khoa kế toán, khoa Quản lý kinh doanh đã giúp đỡ nghiên cứu sinh trong quá trình học tập và nghiên cứu Luận án. Nghiên cứu sinh xin trân trọng cám ơn các chuyên gia tại các Cơ quan quản lý Nhà nước, các đơn vị, tổ chức nghề nghiệp về kế toán, kiểm toán; công ty kiểm toán độc lập đã tạo điều kiện giúp đỡ nghiên cứu sinh trong quá trình khảo sát, phỏng vấn xin ý kiến để có cơ sở thông tin phục vụ cho nghiên cứu và thực hiện Luận án. Nghiên cứu sinh xin trân trọng cám ơn Hội đồng Thành viên, Ban Kiểm soát nội bộ, Ban Tài chính kế toán và các phòng ban khác của Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam đã tạo điều kiện giúp đỡ trong quá trình điều tra, thu thập thông tin số liệu phục vụ cho nghiên cứu thực hiện Luận án. Nghiên cứu sinh Luận văn tiến sĩ Kinh tế iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MUC SƠ ĐỒ. vii DANH MỤC BẢNG, BIỂU. viii MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP. Khái quát chung về kiểm toán nội bộ trong các doanh nghiệp. Bản chất của kiểm toán nội bộ. Vai trò, chức năng và nhiệm vụ của kiểm toán nội bộ.

Các quy định pháp lý về kiểm toán nội bộ tại các doanh nghiệp Việt Nam. Tổ chức kiểm toán nội bộ trong các doanh nghiệp. Khái niệm tổ chức kiểm toán nội bộ. Nguyên tắc tổ chức kiểm toán nội bộ.

Nội dung tổ chức kiểm toán nội bộ. Tổ chức kiểm toán nội bộ tại một số quốc gia trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho doanh nghiệp tại Việt Nam. Tổ chức kiểm toán nội bộ tại một số nước trên thế giới. Bài học kinh nghiệm đối với các doanh nghiệp Việt Nam.

Nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức kiểm toán nội bộ trong doanh nghiệp. Các quy định pháp lý về kiểm toán nội bộ. Quan điểm, nhận thức của nhà quản trị về kiểm toán nội bộ. Mô hình tổ chức quản lý của doanh nghiệp.

Hệ thống kiểm soát nội bộ, hoạt động thanh tra, kiểm tra nội bộ. 58 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 60 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY THUỐC LÁ VIỆT NAM. 61 Luận văn tiến sĩ Kinh tế iv 2.

Tổng quan về Tổng công ty Thuốc Lá Việt Nam. Quá trình hình thành và phát triển. Chức năng và nhiệm vụ của Tổng công ty Thuốc Lá Việt Nam. Đặc điểm của Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam ảnh hưởng đến tổ chức kiểm toán nội bộ.

Tình hình và kết quả sản xuất kinh doanh và đầu tư phát triển của Tổng công ty giai đoạn 2018-2020. Thực trạng tổ chức kiểm toán nội bộ tại Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam. Thực trạng tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ. Thực trạng tổ chức hoạt động kiểm toán nội bộ Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam.

Đánh giá thực trạng tổ chức kiểm toán nội bộ tại Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam. Những kết quả đạt được. Những tồn tại, hạn chế. Nguyên nhân của những hạn chế.

112 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 114 CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY THUỐC LÁ VIỆT NAM. Phương hướng và mục tiêu phát triển của Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam giai đoạn 2020 – 2030. Phương hướng phát triển của Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam.

Mục tiêu phát triển của Tổng công ty. Yêu cầu và nguyên tắc hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ tại Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam. Yêu cầu hoàn thiện. Nguyên tắc hoàn thiện.

Giải pháp hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ tại Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam. 123 Luận văn tiến sĩ Kinh tế v 3. Hoàn thiện tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ. Hoàn thiện tổ chức nội dung kiểm toán nội bộ.

Hoàn thiện tổ chức quy trình kiểm toán nội bộ. Hoàn thiện tổ chức phương pháp kiểm toán nội bộ. Các giải pháp khác. Kiến nghị với cơ quan quản lý Nhà nước.

Kiến nghị với Bộ Công thương. Kiến nghị với tổ chức nghề nghiệp và các sơ sở đào tạo. 158 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 160 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC.

162 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 163 Luận văn tiến sĩ Kinh tế 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong nền kinh tế hiện thị trường mở cửa và hội nhập hiện nay của Việt Nam, Đảng và Nhà nước tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh, chất lượng và hiệu quả của doanh nghiệp Nhà nước, trong đó chú trọng thực hiện tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước, trọng tâm là các Tập đoàn kinh tế, các Tổng công ty. Với mục tiêu hoàn thiện cơ cấu tổ chức, nâng cao năng lực cạnh tranh, tối đa hóa sử dụng các nguồn lực nhằm đảm bảo an toàn tài sản, đạt hiệu quả cao nhất trong hoạt tài chính, hoạt động sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp Nhà nước.

Song song với việc triển khai các nội dung trong tái cơ cấu doanh nghiệp như thực hiện cổ phần hóa, thoái vốn tại các Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty…Nhà nước cũng chú trọng hoàn thiện phương thức quản lý, cơ chế quản trị rủi ro, kiểm soát, kiểm toán trong nội bộ doanh nghiệp, trong đó đề cao vai trò của kiểm toán nội bộ trong kiểm soát hoạt động cũng quản trị các rủi ro của các doanh nghiệp. Với vai trò là công cụ kiểm soát thiết yếu giúp các nhà quản lý điều hành và quản trị doanh nghiệp một cách có hiệu quả, đồng thời là công cụ kiểm tra, phân tích, đánh giá chất lượng của hệ thống kế toán và hệ thống kiểm soát nội bộ nhằm hạn chế các tiêu cực, đảm bộ độ tin cậy của các thông tin kinh tế tài chính. Kiểm toán nội bộ đã hình thành và là một bộ phận cấu thành của hệ công cụ quản lý kinh tế không thể tách rời trong hoạt động của doanh nghiệp. Tại Việt Nam, KTNB xuất hiện vào năm 1997 trong quá trình cải cách hệ thống kế toán Việt Nam, đánh dấu bằng việc Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 832- TC/QĐ/CĐKT, ngày 28 tháng 10 năm 1997 về quy chế KTNB áp dụng cho các doanh nghiệp Nhà nước.

Thực tế sau hơn 20 năm tổ chức thực hiện, nhiều các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp đã tích cực tổ chức và vận hành KTNB, bước đầu đã có một số đóng góp tích cực trong việc quản lý và điều hành kinh doanh. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn còn nhiều hạn chế, vướng mắc từ quan điểm, nhận thức về KTNB Luận văn tiến sĩ Kinh tế 2 đến mô hình tổ chức và phương pháp tiến hành tại các doanh nghiệp. Không ít nhà quản lý với tư cách là đại diện chủ sở hữu tại doanh nghiệp Nhà nước không muốn, không quan tâm tổ chức, thành lập bộ phận KTNB hoặc việc thành lập chỉ là hình thức. Nhận thức về KTNB nhìn chung chưa đầy đủ, không đúng mức.

Quá trình tổ chức thực hiện hoạt động KTNB còn nhiều lúng túng và vướng mắc, chưa tuân thủ theo phương pháp cũng như quy trình kiểm toán, dẫn đến hiệu quả đem lại chưa tương xứng với chức năng và vai trò của KTNB. Với những tồn tại đó, trong các doanh nghiệp đặc biệt là các doanh nghiệp Nhà nước vẫn tồn tại rất nhiều các lỗ hổng trong hoạt động kiểm soát, tồn tại nhiều tiêu cực, nhiều sai phạm trong quản lý dẫn đến thất thoát tài sản của quốc gia, của đơn vị. Nhiều đại án kinh tế trong những năm vừa qua đã là minh chứng cho sự thiếu vắng và yếu kém của hệ thống KTNB, đặc biệt là trong nền kinh tế chuyển đổi, mở cửa. Trước thực tế tồn tại trong tổ chức KTNB trong các doanh nghiệp, Luật kế toán số 88/QH13 năm 2015 đã giành trọn một điều (điều 39) quy định về kiểm soát nội bộ và kiểm toán nội bộ.

Ngay sau đó, ngày 22 tháng 01 năm 2019 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 05/2019/NĐ-CP về kiểm toán nội bộ để quy định và hướng dẫn điều 39 của Luật kế toán. Ngày 10 tháng 7 năm 2020, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 66/2020/TT-BTC ban hành quy chế mẫu về KTNB áp dụng cho doanh nghiệp. Điều đó cho thấy sự quan tâm của Nhà nước trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đối với hoạt động KTNB. Đây sẽ là hành lang pháp lý quan trọng vừa mang tính bắt buộc, vừa mang tính hướng dẫn góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của KTNB, giúp các doanh nghiệp xác định trách nhiệm, chủ động trong tổ chức bộ máy, tổ chức hoạt động KTNB tại đơn vị của mình.

Tổng công ty thuốc lá Việt Nam là doanh nghiệp Nhà nước thuộc ngành công nghiệp chế biến. Trong quá trình hơn 30 năm xây dựng và phát triển, Tổng công ty luôn kịp thời xây dựng và chuyển đổi mô hình tổ chức hoạt động của mình phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong từng thời kỳ phát triển của đất nước.