Luận án tiến sĩ: Phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam - Lê Hồng Vân, Trường Đại học Ngoại thương

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI TẠI VIỆT NAM Ngành: Quản trị kinh doanh LÊ HỒNG VÂN Hà Nội - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI TẠI VIỆT NAM Ngành: Quản trị kinh doanh Mã số: 9340101 Nghiên cứu sinh: Lê Hồng Vân Người hướng dẫn khoa học: 1. TS Nguyễn Thị Thu Hà 2.TS Nguyễn Tiến Hoàng Hà Nội – 2023 ix LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin dành lời cảm ơn chân thành đến PGS, TS. Nguyễn Thị Thu Hà và PGS, TS. Nguyễn Tiến Hoàng, người hướng dẫn khoa học, đã tận tình định hướng, chỉ dẫn và kịp thời động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án này.

Bên cạnh đó, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Quý thầy cô, Quý đồng nghiệp Trường Đại học Ngoại thương trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án bởi lẽ nhờ sự quan tâm, giúp đỡ, động viên và những nhận xét và đóng góp ý kiến quý báu của Quý Thầy cô, Quý đồng nghiệp đã giúp tôi có thể hoàn thiện luận án. Sau cùng, tôi cũng xin dành lời tri ân đến gia đình, người thân và bạn bè vì đã luôn cổ vũ, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu. Dù đã cố gắng với tinh thần cầu thị và thái độ nghiêm túc, chuẩn mực trong nghiên cứu khoa học, luận án này không thể tránh khỏi thiếu sót. Tôi rất mong nhận được những ý kiến phản hồi và đóng góp từ Giới nghiên cứu, Quý thầy cô và Quý bạn đọc.

Tác giả luận án Lê Hồng Vân x LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, tất cả các nội dung chi tiết và dữ liệu trong Luận án này được trình bày theo kết cấu và đề cương chi tiết qua sự tổng hợp, thu thập và phân tích các tài liệu nghiên cứu trước đây về Phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam. Các nội dung, dữ liệu và kết quả nghiên cứu là công trình nghiên cứu của riêng tôi và được thực hiện dưới sự hướng dẫn, góp ý của PGS, TS. Nguyễn Thị Thu Hà và PGS, TS. Nguyễn Tiến Hoàng.

Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực. Nội dung của Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm với cam kết nêu trên. Tác giả luận án Lê Hồng Vân ix MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN i LỜI CAM ĐOAN ii MỤC LỤC iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT viii DANH MỤC BẢNG BIỂU x MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 8 1.

Các nghiên cứu về Phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 8 1.1 Các nghiên cứu liên quan tới các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển nguồn nhân lực 8 1.2 Các nghiên cứu liên quan đến quá trình phát triển nguồn nhân lực 9 1. Các nghiên cứu liên quan tới kết quả phát triển nguồn nhân lực và ảnh hưởng của phát triển nguồn nhân lực tới hiệu quả của doanh nghiệp 12 1. Các nghiên cứu về nhân lực trong các doanh nghiệp xã hội 15 1.3 Khoảng trống nghiên cứu 19 SƠ KẾT CHƯƠNG 1 22 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI 23 2. Cơ sở lý luận về Doanh nghiệp xã hội 23 2.

Khái niệm về doanh nghiệp xã hội 23 2. Đặc điểm của doanh nghiệp xã hội 26 2. Vai trò của doanh nghiệp xã hội đối với nền kinh tế 29 2.4 Một số đặc điểm về nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp xã hội 30 2. Cơ sở lý luận về phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 32 2.

Khái niệm về nguồn nhân lực 32 2. Khái niệm phát triển nguồn nhân lực 34 2. Khái niệm Phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 37 x 2. Các yếu tố cấu thành Phát triển nguồn nhân lực 38 2.

Lợi ích của phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 40 2. Lý thuyết của phát triển nguồn nhân lực trong một tổ chức 42 2. Lý thuyết Vốn con người (Human Capital Theory) 43 2. Lý thuyết kinh tế 43 2.

Lý thuyết hệ thống 45 2.5 Lý thuyết nguồn lực (Resource Based View) 46 2.4 Ảnh hưởng của phát triển nguồn nhân lực tới hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp 47 2.1 Hiệu quả hoạt động của tổ chức 47 2.2 Phát triển nguồn nhân lực và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp 49 2. Một số mô hình nghiên cứu thực nghiệm liên quan tới phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp 49 2. Mô hình nghiên cứu của Okoye, P. Mô hình nghiên cứu của Rama Krishna Gupta Potnuru Chandan Kumar Sahoo (2016) 50 2.

Mô hình nghiên cứu của Kareem M.A và Hayder Abdulmohsin MJBAS (2019) 51 2. Mô hình nghiên cứu của Frank Nana Kweku Otoo và cộng sự (2018, 2019) 52 2. Mô hình nghiên cứu đề xuất và giả thuyết nghiên cứu 53 2. Đề xuất mô hình nghiên cứu 53 2.

Định nghĩa các biến của mô hình 55 2. Giả thuyết nghiên cứu 58 SƠ KẾT CHƯƠNG 2 61 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 62 3. Quy trình nghiên cứu 62 3. Thiết kế nghiên cứu 64 3.

Phỏng vấn, tham khảo ý kiến thông qua thảo luận nhóm 64 ix 3. Hiệu chỉnh mô hình nghiên cứu 66 3. Xây dựng thang đo 67 3. Thiết kế bảng câu hỏi 74 3.

Nguồn dữ liệu và phương pháp thu thập dữ liệu 75 3. Khảo sát thử nghiệm và điều chỉnh thang đo 75 3. Phương pháp lựa chọn mẫu và xác định cỡ mẫu 75 3. Phương pháp thu thập dữ liệu 76 3.

Phương pháp phân tích dữ liệu 77 3. Phương pháp thống kê mô tả 77 3. Phân tích dữ liệu bằng mô hình cấu trúc tuyến tính SEM 77 3. Phân tích vai trò biến trung gian 80 SƠ KẾT CHƯƠNG 3 82 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 83 4.

Thực trạng Doanh nghiệp xã hội và nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp xã hội Việt Nam 83 4. Thực trạng phát triển khu vực doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam 83 4. Thực trạng nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam 91 4. Nhận xét chung về thực trạng phát triển khu vực doanh nghiệp xã hội và nguồn nhân lực trong các DNXH tại Việt Nam 93 4.

Mô tả mẫu nghiên cứu 95 4. Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu 95 4. Thống kê mô tả thang đo 97 4. Chất lượng biến quan sát 100 4.

Đánh giá mô hình đo lường bằng PLS-SEM 104 4. Độ tin cậy, hội tụ của các thang đo 104 4. Giá trị phân biệt của thang đo 105 4. Kiểm tra đa cộng tuyến 106 4.

Kiểm định mô hình nghiên cứu 107 4. Kết quả kiểm định giả thuyết 110 x 4.6 Kết luận chung về các mối tác động trong mô hình nghiên cứu 112 SƠ KẾT CHƯƠNG 4 115 CHƯƠNG 5: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG CÁC DNXH TẠI VIỆT NAM 116 5. Triển vọng phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam 116 5. Bối cảnh quốc tế và trong nước ảnh hưởng tới sự phát triển của nguồn nhân lực của khu vực doanh nghiệp xã hội 116 5.

Cơ hội và thách thức phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam 118 5. Quan điểm định hướng của nhà nước về phát triển nguồn nhân lực 122 5. Một số giải pháp nhằm phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam 123 5. Tập trung cho công tác đào tạo nhằm tạo cơ hội phát triển năng lực cho nhân viên 124 5.

Tạo cơ hội để nhân viên phát triển sự nghiệp cá nhân 126 5. Tạo ra ý thức làm chủ giữa nhân viên thông qua việc tăng cường sự tham gia của nhân viên 127 5. Đánh giá hiệu suất công bằng, đưa ra những phúc lợi hấp dẫn 127 5. Phát triển tổ chức, nâng cao uy tín của tổ chức 129 5.

Thu hút và giữ chân người tài 130 5. Một số khuyến nghị đối với các cơ quan chức năng nhằm phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp xã hội Việt Nam 131 5.1 Cần có chính sách ưu đãi, khuyến khích và hỗ trợ doanh nghiệp xã hội 132 5.2 Phát triển các chương trình đào tạo về doanh nghiệp xã hội 133 5.3 Phát triển cơ sở hạ tầng, phát triển các mạng lưới nhằm tạo điều kiện kết nối giữa các bên 133 SƠ KẾT CHƯƠNG 5 134 KẾT LUẬN 135 ix DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ 138 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 139 PHỤ LỤC 1: THẢO LUẬN NHÓM 160 PHỤ LỤC 2: BẢNG HỎI KHẢO SÁT 168 PHỤ LỤC 3: DANH SÁCH CÁC DNXH THAM GIA KHẢO SÁT 173 PHỤ LỤC 4: KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH THANG ĐO BẰNG HỆ SỐ CRONBACH’S ALPHA ĐỐI VỚI NGHIÊN CỨU SƠ BỘ 176 PHỤ LỤC 5: THỐNG KÊ MÔ TẢ THANG ĐO NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC 188 PHỤ LỤC 6: CHẤT LƯỢNG BIẾN QUAN SÁT 190 PHỤ LỤC 7: KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH THANG ĐO 194 PHỤ LỤC 8: MÔ HÌNH ĐƯỜNG DẪN 196 PHỤ LỤC 9: KẾT QUẢ HỒI QUY ĐA BIẾN 198 x DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Thuật ngữ tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Diễn đàn Hợp tác Kinh tế APEC Asia-Pacific Economic Cooperation châu Á – Thái Bình Dương Chỉ số phương sai trung bình AVE Average Variance Extracted được trích CD Career Development Phát triển sự nghiệp CFA Confirmatory Factor Analysis Phân tích nhân tố khẳng định Central Institute for Economic Viện nghiên cứu quản lý kinh CIEM Management tế Trung ương CLC Chất lượng cao CNH Công nghiệp hoá Centre for Social Initiatives Trung tâm Hỗ trợ Sáng kiến CSIP Promotion Phục vụ Cộng đồng CSR Corporate social responsibility Trách nhiệm xã hội DN Doanh nghiệp DNXH Doanh nghiệp xã hội ĐVT Đơn vị tính EFA Exploratory Factor Analysis Phân tích nhân tố khám phá GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GSO General Statistics Office of Vietnam Tổng cục thống kê HC Human Capital Vốn con người HĐH Hiện đại hoá HRD Human resource Development Phát triển nguồn nhân lực HTMT Heterotrait-Monotrait Ratio Chỉ số Heterotrait-Monotrait ILO International Labor Organization Tổ chức lao động quốc tế Cộng đồng người đồng tính LGBT Lesbian Gay Bisexual Transgender nữ, đồng tính nam, song tính và chuyển giới LN Lợi nhuận ix N.