Đổi mới quản trị nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp nhà nước - Lê Quốc Khanh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SỸ ĐỔI MỚI QUẢN TRỊ NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ngành: Quản trị kinh doanh LÊ QUỐC KHANH Hà Nội - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SỸ ĐỔI MỚI QUẢN TRỊ NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ngành: Quản trị kinh doanh Mã số: 9340101 LÊ QUỐC KHANH Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS Tăng Văn Nghĩa Hà Nội - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án Tiến sĩ “Đổi mới quản trị nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trong các doanh nghiệp Nhà nước” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu được sử dụng trong Luận án có nguồn trích dẫn đầy đủ và trung thực. Kết quả nêu trong Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án LÊ QUỐC KHANH MỤC LỤC MỤC LỤC.

i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ .viii PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp luận nghiên cứu. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể.

Các đóng góp mới của Luận án. Kết cấu của Luận án. TỔNG QUAN VÀ ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.

Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Nhóm công trình nghiên cứu quản trị công ty (corporate governance) và quản trị kinh doanh. Nhóm công trình nghiên cứu về quản trị DNNN và đổi mới quản trị DNNN. Nhóm công trình nghiên cứu về mối quan hệ giữa quản trị công ty và nâng cao NLCT của doanh nghiệp nhà nước.

Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Nhóm công trình nghiên cứu về quản trị doanh nghiệp, quản trị kinh doanh, quản trị DNNN. Nhóm các công trình nghiên cứu về đổi mới quản trị và nâng cao NLCT của DNNN. Nhóm công trình nghiên cứu về kinh nghiệm quốc tế.

Đánh giá về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án. Những vấn đề đã được làm rõ. Khoảng trống nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và hướng tiếp cận của đề tài.

Về cơ sở lý thuyết. Câu hỏi nghiên cứu. Các giả thuyết nghiên cứu. Hướng tiếp cận nghiên cứu của đề tài luận án.

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC. Những vấn đề chung về doanh nghiệp nhà nước và quản trị doanh nghiệp nhà nước. Khái quát về doanh nghiệp nhà nước. Khái niệm doanh nghiệp nhà nước.

Đặc điểm của doanh nghiệp nhà nước. Vai trò của doanh nghiệp nhà nước. Khái quát về quản trị doanh nghiệp. Khái niệm quản trị doanh nghiệp.

Đặc điểm của quản trị doanh nghiệp. Nguyên tắc quản trị doanh nghiệp. Quản trị doanh nghiệp nhà nước. Đặc điểm quản trị doanh nghiệp nhà nước.

Nội dung quản trị doanh nghiệp nhà nước. Đổi mới quản trị doanh nghiệp. Nội dung đổi mới quản trị doanh nghiệp. Vấn đề năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước.

Khái niệm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước. Tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước 58 2. Ảnh hưởng của đổi mới quản trị đến năng lực cạnh tranh của DNNN. THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TẠI VIỆT NAM.

Khái quát hoạt động sản xuất, kinh doanh của DNNN tại Việt Nam. Quá trình hình thành và phát triển DNNN. Một số kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh. Thực trạng đổi mới quản trị doanh nghiệp nhà nước.

Về đổi mới quản trị doanh nghiệp. Về đảm bảo một khuôn khổ pháp lý và quản lý hiệu quả cho các DNNN. Về bộ máy trị doanh nghiệp nhà nước. Trách nhiệm của DNNN đối với các bên có liên quan.

Về mức độ công khai và minh bạch thông tin của DNNN. Về tổ chức và hoạt động của hội đồng thành viên. Một số chiến lược quản trị ảnh hưởng đến NLCT của DNNN. Quản trị nguồn nhân lực.

Quản trị chất lượng. Quản trị tài chính. Đánh giá tác động của đổi mới quản trị doanh nghiệp đến NLCT của DNNN. Kinh nghiệm đổi mới quản trị nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNN tại một số quốc gia trên thế giới.

Kinh nghiệm của Trung Quốc. Đảm bảo cơ sở cho một khuôn khổ quản trị hiệu quả. Công bố thông tin và tính minh bạch. Trách nhiệm của hội đồng quản trị và ban kiểm soát.

Kinh nghiệm của Hàn Quốc. Đảm bảo cơ sở cho một khuôn khổ quản trị hiệu quả. Công bố thông tin và tính minh bạch. Các bên liên quan và các giao dịch bất thường.

Trách nhiệm của hội đồng quản trị. Kinh nghiệm của Singapore. Tổng công ty đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước Temasek. Những thay đổi về cơ cấu tổ chức.

Những thay đổi về ban giám đốc. Những thay đổi về công bố thông tin. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Khung pháp lý vững chắc là điều kiện tiên quyết để nâng cao hoạt động quản trị doanh nghiệp nhà nước.

Công khai, minh bạch thông tin về doanh nghiệp. Nâng cao tính chuyên nghiệp của HĐQT/HĐTV. Về cơ quan quản lý DNNN. GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI QUẢN TRỊ NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC.

Quan điểm đổi mới, hoàn thiện quản trị DNNN Việt Nam. Một số chỉ tiêu về năng lực cạnh tranh của DNNN cần hướng tới. Chỉ tiêu về tốc độ tăng trưởng. Chỉ tiêu thị phần và khả năng chiếm lĩnh thị trường.

Chỉ tiêu về khả năng sinh lợi. Chỉ tiêu về nguồn vốn. Chỉ tiêu về trình độ khoa học công nghệ. Chỉ tiêu về nguồn nhân lực.

Chỉ tiêu về chiến lược sản xuất, phân phối và phát triển sản phẩm134 4. Giải pháp đổi mới quản trị nhằm nâng cao NLCT của doanh nghiệp nhà nước. Đổi mới quản trị gắn với chủ trương sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước. Nâng cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả hoạt động của HĐTV.

Tăng cường năng lực của đội ngũ quản trị doanh nghiệp nhà nước. Tách biệt quyền của chủ sở hữu và quyền quản trị của DNNN. Nâng cao hiệu quả quản trị kinh doanh. Về quản trị tài chính.

Về quản trị nguồn nhân lực. Về quản trị chiến lược. Về quản trị chất lượng. Cải thiện tính công khai, minh bạch trong hoạt động quản trị DNNN.

Tăng cường áp dụng chuẩn mực quốc tế hiện đại về quản trị doanh nghiệp nhà nước. Khuyến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước - giám sát tuân thủ các quy định về quản trị DNNN. 154 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tài liệu tiếng Việt.

Tài liệu tiếng Anh. 168 Phụ lục 1: BÁO CÁO KẾT QUẢ ĐIỀU TRA DO NCS TIẾN HÀNH. 170 Phụ lục 2: Mẫu phiếu điều tra. 197 Phụ lục 3: Mẫu phiếu phỏng vấn.

205 PHIẾU PHỎNG VẤN. 205 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết Tiếng Anh Tiếng Việt tắt BCHTW Ban chấp hành Trung ương CBTT Công bố thông tin Viện Nghiên cứu Quản lý Central Institute for CIEM Kinh tế Trung ương (Việt Economic Management Nam) China Securities Ủy ban Chứng khoán Trung CSRC Regulatory Commission Quốc Corporate Social Trách nhiệm xã hội của doanh CSR Responsibility nghiệp ĐHĐCĐ Đại hội đồng cổ đông DNNN Doanh nghiệp nhà nước Foreign Direct FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài Investment International Finance IFC Tập đoàn tài chính quốc tế Corporation Government-linked GLCs Doanh nghiệp nhà nước companies HĐTV Hội đồng thành viên HĐQT Hội đồng Quản trị International Financial Chuẩn mực Báo cáo Tài IFRS Reporting Standards chính Quốc tế KH&ĐT Kế hoạch và Đầu tư NLCT Năng lực cạnh tranh vii Official Development ODA Hỗ trợ phát triển chính thức Assistance Organization for Tổ chức Hợp tác Kinh tế và OECD Economic Cooperation Phát triển and Development QTCT Quản trị công ty SGDCK Sở Giao dịch chứng khoán Tổng công ty đầu tư và kinh State Capital Investment SCIC doanh vốn nhà nước (Việt Corporation Nam) SOE State Owned Enterprise Doanh nghiệp nhà nước SXKD Sản xuất kinh doanh TCT Tổng công ty TĐKT Tập đoàn kinh tế TGĐ Tổng giám đốc VKSNDT Viện Kiểm sát nhân dân tối C cao WB World Bank Ngân hàng thế giới World Trade WTO Tổ chức Thương mại Thế giới Organization viii DANH MỤC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ DANH MỤC HÌNH Hình 3. Cơ cấu GDP theo giá hiện hành phân theo thành phần kinh tế giai đoạn 2009-2012 (%) 71 Bảng 3. Một số chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh doanh của DN năm 2017 77 Hình 3.2: Hiệu quả quản trị chiến lược tại doanh nghiệp nhà nước 96 Hình 3.3: Căn cứ tuyển dụng lao động 100 Hình 3.4: Đánh giá hiệu quả quản trị nhân sự tại doanh nghiệp nhà nước 102 Hình 3.5: Các cấp quản trị chất lượng tại doanh nghiệp nhà nước 105 Hình 3.6: Danh sách các công ty trong Danh mục đầu tư và giá trị cổ phần của Temasek 118 DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 3.

Mô hình Công ty TNHH 1 thành viên 100% vốn sở hữu nhà nước 119 Sơ đồ 3. Mô hình Công ty Cổ phần 120 Sơ đồ 3. Cơ cấu tổ chức Công ty Sing Tel 121 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, NLCT của doanh nghiệp là yếu tố đóng vai trò quyết định sự thành công của doanh nghiệp đó.

NLCT cũng đồng thời là chìa khóa của doanh nghiệp để thâm nhập vào thị trường thế giới và tăng trưởng. Điều tiên quyết để việc cải tổ và nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp là cần nâng cao hiệu quả quản trị công ty trong các doanh nghiệp, đặc biệt là tại các DNNN. DNNN là khu vực nắm giữ một số ngành, lĩnh vực then chốt, hệ thống cơ sở vật chất quan trọng nhất cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nắm toàn bộ kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội có tính huyết mạch.