Luận án tiến sĩ: Chính sách khen thưởng cho người lao động ở Việt Nam hiện nay - Phạm Thu Thủy, Học viện KHXH

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHẠM THU THỦY CHÍNH SÁCH KHEN THƢỞNG CHO NGƢỜI LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG Hà Nội, 2023 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHẠM THU THỦY CHÍNH SÁCH KHEN THƢỞNG CHO NGƢỜI LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: Chính sách công Mã số : 934 04 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TRẦN THỊ MINH THI Hà Nội, 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Phạm Thu Thủy LỜI CẢM ƠN Luận án “Chính sách khen thưởng cho người lao động ở Việt Nam hiện nay” là kết quả của quá trình học tập, nghiên cứu nghiêm túc và tâm huyết của Nghiên cứu sinh với sự giúp đỡ, hướng dẫn nhiệt tình của quý thầy cô, bạn bè đồng nghiệp và các chuyên gia nghiên cứu về công tác thi đua, khen thưởng.

Qua đây, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và chân thành tới Ban Giám đốc Học viện Khoa học xã hội; Khoa Chính sách công, Học viện Khoa học xã hội và PGS. Trần Thị Minh Thi, người đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, tìm hiểu và hoàn thành luận án. Trân trọng cảm ơn! Hà Nội, tháng 02 năm 2023 Phạm Thu Thủy MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu, câu hỏi, giả thuyết nghiên cứu. Đóng góp mới của Luận án.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận án. Cấu trúc Luận án. 11 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. Tình hình nghiên cứu đề tài luận án.

Tình hình nghiên cứu về lý luận chính sách và chính sách khen thưởng. Tình hình nghiên cứu về thực trạng chính sách khen thưởng. Tình hình nghiên cứu về giải pháp thực hiện chính sách khen thưởng. Kết quả nghiên cứu đã đạt đƣợc, những nội dung kế thừa trong Luận án và một số vấn đề tiếp tục nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu đã đạt được. Những nội dung được kế thừa trong Luận án. Những nội dung Luận án tiếp tục nghiên cứu. 31 Tiểu kết Chƣơng 1.

32 Chƣơng 2: LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH KHEN THƢỞNG CHO NGƢỜI LAO ĐỘNG. Một số khái niệm có liên quan. Người lao động. Khen thưởng.

Chính sách. Chính sách khen thưởng cho người lao động. Mục tiêu, nội dung, vai trò của chính sách khen thƣởng cho ngƣời lao động. Mục tiêu của chính sách khen thưởng cho người lao động.

Nội dung chính sách khen thưởng cho người lao động. Vai trò của chính sách khen thưởng cho người lao động. Thể chế và công cụ chính sách khen thƣởng cho ngƣời lao động. Thể chế chính sách khen thưởng cho người lao động.

Công cụ chính sách khen thưởng cho người lao động. Các yếu tố tác động đến chính sách khen thưởng cho người lao động. Yếu tố về vấn đề chính sách. Yếu tố về thể chế chính trị, năng lực lãnh đạo của đảng cầm quyền.

Yếu tố về năng lực của chủ thể tham gia hoạch định chính sách. Yếu tố về năng lực của cơ quan, tổ chức, cá nhân thực thi chính sách. Yếu tố về thời gian và thông tin hoạch định chính sách. Yếu tố động cơ, mục đích mà các bên tham gia hoạch định chính sách.

Yếu tố về các điều kiện bảo đảm thực thi chính sách. Các tiêu chí đánh giá chính sách khen thƣởng cho ngƣời lao động. Tiêu chí về mức độ áp dụng chính sách khen thưởng cho người lao động. Tiêu chí về tính phù hợp trong áp dụng hình thức khen, mức khen cho người lao động.

Tiêu chí về khả năng tuân thủ chính sách khen thưởng cho người lao động. Tiêu chí về tính hữu ích và bền vững của chính sách khen thưởng cho người lao động. 68 Tiểu kết Chƣơng 2. 69 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH KHEN THƯỞNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM.

Khái quát quá trình xây dựng và thực hiện chính sách khen thƣởng cho ngƣời lao động. Chính sách khen thưởng trong giai đoạn 1946 - 2013. Thực trạng thực hiện chính sách khen thưởng cho người lao động giai đoạn 1946-2013 [97]. Chính sách khen thƣởng và thực hiện chính sách khen thƣởng hiện nay.

Thực trạng chính sách khen thưởng cho người lao động. Thực trạng thực hiện chính sách khen thưởng cho người lao động. Kết quả, hạn chế và những vấn đề đang đặt ra hiện nay. Những vấn đề đang đặt ra hiện nay.

108 Tiểu kết Chƣơng 3. 114 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH KHEN THƢỞNG CHO NGƢỜI LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM. Quan điểm hoàn thiện chính sách khen thƣởng đối với ngƣời lao động. Hoàn thiện chính sách khen thưởng đối với người lao động phải kế thừa các giá trị nhân văn trong tư tưởng Hồ Chí Minh về khen thưởng.

Hoàn thiện chính sách khen thưởng cho người lao động trên cơ sở quán triệt các quan điểm của Đảng về khen thưởng. Hoàn thiện chính sách khen thưởng đối với người lao động gắn với phong trào thi đua, tạo được chuyển biến nhận thức của xã hội về vị trí, vai trò của người lao động trong phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Khen thưởng cho người lao động cần đồng bộ trong hệ thống chính sách về khen thưởng và rõ về tiêu chí, điều kiện khen. Hoàn thiện chính sách khen thưởng đối với người lao động phù hợp với hệ thống pháp luật của Nhà nước về khen thưởng và nguyên tắc chính xác, công khai, công bằng, kịp thời.

Các giải pháp hoàn thiện chính sách khen thƣởng cho ngƣời lao động ở nƣớc ta hiện nay. Hoàn thiện nội dung chính sách khen thưởng cho người lao động. Hoàn thiện các công cụ chính sách khen thưởng cho người lao động. Cụ thể hóa chính sách khen thưởng cho người lao động thành văn bản quy phạm pháp luật để thuận lợi trong thực tiễn thực hiện.

Hoàn thiện quy định về thủ tục hồ sơ, tiêu chuẩn, tuyến trình đề nghị khen thưởng đối với người lao động. Nâng cao năng lực chủ thể chịu sự tác động là người lao động và chủ thể thực hiện chính sách khen thưởng cho người lao động. Tăng cường nguồn lực thực thi chính sách khen thưởng đối với người lao động. Bảo đảm công khai, minh bạch, công bằng trong khen thưởng và bình đẳng giới trong xét khen thưởng cho người lao động.

Thanh tra, kiểm tra thực hiện chính sách khen thưởng đối với người lao động. 147 Tiểu kết Chƣơng 4. 150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC. 153 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

163 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN STT Viết tắt Viết đầy đủ 1. BNV Bộ Nội vụ 2. CP Chính phủ 3. CT Chỉ thị 4.

ĐBSH Đồng bằng Sông Hồng 5. DHMT Duyên hải Miền trung 6. HCM Hồ Chí Minh 7. NCS Nghiên cứu sinh 8.

ND Nhân dân 9. NLĐ Người lao động 11. NTM Nông thôn mới 12. QPPL Quy phạm pháp luật 13.

TĐKT Thi đua - Khen thưởng 14. TDMNPB Trung du miền núi phía Bắc 15. TN Tây Nguyên 16. TP Thành phố 17.

TW Trung ương 19. UBND Ủy ban nhân dân 20. UBTVQH Ủy ban Thường vụ Quốc hội 21. XHCN Xã hội chủ nghĩa i DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.1: Tương quan các hình thức khen được trao tặng năm 2020 .2: Số lượng và tỷ lệ người lao động được khen năm 2020 .3: Tỷ lệ tương quan chức danh quản lý với giới tính người được khen .4: Về ngành nghề khen thưởng cho người lao động.5: Tỷ lệ người lao động được khen trong các khu vực/khối .6: Tương quan các tuyến trình khen năm 2020 .7: Thể hiện yêu cầu chịu trách nhiệm của cán bộ, công chức khi thực hiện công tác khen thưởng .8: Mức độ phát hiện, nhân rộng điển hình tiên tiến.

89 trong khen thưởng đối với người lao động .9: Đề xuất bổ sung hình thức khen riêng cho người lao động .10: Tỉ lệ khen thưởng đột xuất cho người lao động .11: Khen thưởng phong trào:“Cả nước đoàn kết, chung sức, đồng lòng thi đua phòng, chống và chiến thắng đại dịch Covid -19” .12: Khen thưởng phong trào: “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” .13: Khen thưởng phong trào: “Cả nước chung tay vì người nghèo - Không để ai bị bỏ lại phía sau” .14: Khen thưởng phong trào: “Cán bộ, công chức, viên chức thi đua thực hiện văn hóa công sở” .15: Động lực của khen thưởng .16: Tầm quan trọng của chính sách khen thưởng cho người lao động theo tương quan giữa các vùng miền. Đánh giá của NLĐ về chính sách khen thưởng hiện nay. 107 ii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Thể hiện tỷ lệ khen theo nghề nghiệp. 85 iii MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Người lao động là một trong những đối tượng chiếm phần lớn trong tổng số cơ cấu dân số của Việt Nam. Trong cơ quan, đơn vị, cơ sở sản xuất, người lao động có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển, mang lại giá trị vật chất cho hoạt động của tổ chức. Trong một quốc gia, lực lượng lao động là nguồn lực chính bảo đảm sự phát triển kinh tế, giữ vững ổn định xã hội và là lực lượng đông đảo, chiếm phần đa dân số. Để khuyến khích và nâng cao giá trị sức lao động của người lao động, Đảng, Nhà nước ta đã ban hành các chính sách nhằm tạo cơ hội, điều kiện để người lao động phát triển, trong đó có chính sách về khen thưởng cho người lao động.

Nhìn nhận từ lịch sử, chính sách khen thưởng cho người lao động có biến đổi để phù hợp với từng thời kỳ phát triển của đất nước. Cụ thể trong thời kỳ khôi phục kinh tế sau thống nhất đất nước, Nhà nước có các chính sách để khôi phục mạnh mẽ các ngành nghề sản xuất, người lao động là lực lượng nòng cốt, đi đầu trong lao động, làm việc và đưa đất nước đi đến thắng lợi trên mặt trận kinh tế. Từ một quốc gia không đủ lương thực, thực phẩm, đất nước đã có những khởi sắc về kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, y tế, ngoại giao.