Luận án TS: Quản trị công ty DNNN Việt Nam theo OECD - Nguyễn Mạnh Hùng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ---------- LUẬN ÁN TIẾN SĨ VẬN DỤNG BỘ HƯỚNG DẪN CỦA TỔ CHỨC HỢP TÁC VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ (OECD) VÀO QUẢN TRỊ CÔNG TY TRONG CÁC DOANH NGHIỆP CÓ NGUỒN VỐN NHÀ NƯỚC CHI PHỐI TẠI VIỆT NAM Ngành: Quản trị kinh doanh NGUYỄN MẠNH HÙNG Hà Nội - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ---------- LUẬN ÁN TIẾN SĨ VẬN DỤNG BỘ HƯỚNG DẪN CỦA TỔ CHỨC HỢP TÁC VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ (OECD) VÀO QUẢN TRỊ CÔNG TY TRONG CÁC DOANH NGHIỆP CÓ NGUỒN VỐN NHÀ NƯỚC CHI PHỐI TẠI VIỆT NAM Ngành: Quản trị kinh doanh Mã ngành: 934.01 Nghiên cứu sinh: Nguyễn Mạnh Hùng Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS, TS Ngô Quốc Chiến 2. PGS, TS Tăng Văn Nghĩa MỤC LỤC MỤC LỤC .i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT .vi DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH .ix MỞ ĐẦU.

Luận giải về việc lựa chọn tên đề tài. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu.

Những đóng góp mới của Luận án. Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu.

Nhóm công trình nghiên cứu QTCT (corporate governance). Nhóm công trình nghiên cứu về QTCT tại DNNN. Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến quản lý vốn và cổ phần hóa DNNN. Nhóm công trình liên quan đến QTCT trong các DNNN ở Việt Nam.

Đánh giá tình hình nghiên cứu. Những vấn đề đã được làm rõ. Khoảng trống nghiên cứu. Những vấn đề Luận án tiếp tục nghiên cứu .31 Kết luận Chương 1 .32 ii CHƯƠNG 2.

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC, QUẢN TRỊ CÔNG TY TRONG DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC VÀ BỘ HƯỚNG DẪN CỦA OECD VỀ QUẢN TRỊ CÔNG TY TRONG DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC. Khái quát về doanh nghiệp và DNNN. Khái niệm doanh nghiệp. Khái quát về DNNN.

Vai trò của DNNN. DNNN và xu hướng cổ phần hóa. Quản trị công ty trong DNNN. Khái quát về QTCT.

Vai trò của QTCT. Nội dung của QTCT. Các mô hình QTCT. Những đặc thù và vấn đề đặt ra đối với QTCT trong DNNN.

Khái niệm về QTCT trong DNNN. Những đặc thù của QTCT trong DNNN. Hướng dẫn về QTCT trong DNNN của OECD. Giới thiệu Tổ chức Hợp tác kinh tế và phát triển (OECD).

Cơ cấu tổ chức. Chức năng, nhiệm vụ của OECD. Một số thành tựu cơ bản. Nội dung và các nguyên tắc của Bộ Hướng dẫn về QTCT trong DNNN của OECD.

Đảm bảo khuôn khổ pháp lý & hiệu quả quản lý cho DNNN. Nhà nước đóng vai trò chủ sở hữu. Đối xử bình đẳng với cổ đông. Quan hệ với các bên có quyền lợi liên quan.

Về minh bạch hóa và công bố thông tin. Trách nhiệm của HĐQT. 65 Kết luận Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ CÔNG TY TẠI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC VÀ MỘT SỐ THỰC TIỄN VẬN DỤNG BỘ HƯỚNG DẪN CỦA OECD TRONG DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TẠI VIỆT NAM THỜI GIAN QUA.

Thực trạng QTCT trong DNNN. Đối với mô hình QTCT. Hoạt động của HĐQT và BKS. Ban Kiểm soát.

Về lương thưởng và đãi ngộ đối với HĐQT và BKS. Cơ chế lương thưởng. Một số cơ chế đãi ngộ khác. Hoạt động quan hệ cổ đông và công bố thông tin.

Quyền của cổ đông được đáp ứng đầy đủ. Đảm bảo chi trả cổ tức. Đảm bảo việc đối xử bình đẳng với cổ đông. Tăng cường minh bạch thông tin.

Nhận xét thực trạng QTCT tại DNNN Việt Nam. Về nhận thức về QTCT. Về các nội dung QTCT tại DNNN. Về hiệu quả và các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả QTCT.

Đánh giá chung. Một số thực tiễn vận dụng Bộ hướng dẫn của OECD vào QTCT trong DNNN tại Việt Nam. Tại Tập đoàn Bảo Việt. Giới thiệu chung.

Thực trạng QTCT tại Tập đoàn Bảo Việt. Đánh giá QTCT tại Tập đoàn Bảo Việt. Tại Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV). Giới thiệu chung về ACV.

Thực trạng QTCT tại ACV. Nhận xét về sự phối hợp trong công tác giữa BKS và HĐQT, Ban TGĐ. Chế độ thù lao của HĐQT, Ban kiểm soát, Ban TGĐ và các nhân sự quản lý. Việc thực hiện các quy định về QTCT.

Một số nhận xét. Đối với nguyên tắc “Đảm bảo khuôn khổ pháp lý & quản lý hiệu quả cho DNNN”. Đối với nguyên tắc “Nhà nước đóng vai trò chủ sở hữu”. Đối với nguyên tắc “Đối xử bình đẳng với cổ đông”.

Đối với nguyên tắc “Quan hệ với Bên có quyền lợi liên quan”. Đối với nguyên tắc “Minh bạch và công bố thông tin”. Đối với nguyên tắc “Trách nhiệm của HĐQT trong DNNN” .110 Kết luận Chương 3. GIẢI PHÁP VẬN DỤNG BỘ HƯỚNG DẪN CỦA OECD VỀ QUẢN TRỊ CÔNG TY TRONG DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TẠI VIỆT NAM.

Một số kinh nghiệm quốc tế trong việc vận dụng Bộ Hướng dẫn về QTCT trong các DNNN của OECD. Đối với việc đảm bảo một khuôn khổ pháp lý & quản lý đối với sở hữu nhà nước tại DNNN. Đối với việc cạnh tranh bình đẳng của các DNNN trên thị trường. Đối với việc đối xử công bằng giữa các cổ đông và các nhà đầu tư khác.

Đối với việc quan hệ giữa các bên có quyền lợi liên quan và kinh doanh có trách nhiệm. Đối với việc công bố và minh bạch thông tin. Đối với trách nhiệm của HĐQT trong các DNNN. Nhận thức về vận dụng Bộ Hướng dẫn của OECD về QTCT tại DNNN ở Việt Nam.

Các giải pháp cụ thể. Đối với nguyên tắc “Đảm bảo một khuôn khổ pháp lý & quản lý hiệu quả cho DNNN”. Đối với nguyên tắc “Nhà nước đóng vai trò chủ sở hữu”. Đối với nguyên tắc “Đối xử bình đẳng với cổ đông”.

Đối với nguyên tắc “Công bố và minh bạch thông tin”. Đối với nguyên tắc “Trách nhiệm của HĐQT trong DNNN”. Đối với khung pháp lý về QTCT. Nâng cao nhận thức về QTCT tại DNNN theo hướng dẫn của OECD .147 Kết luận Chương 4 .149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .151 PHỤ LỤC 1: PHIẾU ĐIỀU TRA DOANH NGHIỆP VỀ QUẢN TRỊ CÔNG TY .160 PHỤ LỤC 2: CÂU HỎI THEO THẺ ĐIỂM QUẢN TRỊ CÔNG TY .175 PHỤ LỤC 3: CÁC DNNN THAM GIA KHẢO SÁT .183 vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt BĐH Ban điều hành BGĐ Ban giám đốc BKS Ban kiểm soát BTC Bộ Tài chính CBTT Công bố thông tin Central Institute for Economic Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế CIEM Management Trung ương (Việt Nam) CEO Chief executive officer Tổng giám đốc điều hành Commission for Management of Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại CMSC State Capital doanh nghiệp CPH Cổ phần hóa CSH Chủ sở hữu CSR Corporate Social Responsibility Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp China Securities Regulatory CSRC Ủy ban Chứng khoán Trung Quốc Commission CTCP Công ty cổ phần ĐHĐ Đại hội đồng ĐHĐCĐ Đại hội đồng cổ đông DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNTN Doanh nghiệp tư nhân DNNN Doanh nghiệp nước ngoài FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài GĐ Giám đốc GLCs Government-linked companies Doanh nghiệp nhà nước HĐTV Hội đồng thành viên HĐQT Hội đồng quản trị International Financial Reporting Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc IFRS Standards tế IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế KH&ĐT Kế hoạch và đầu tư KTNN Kiểm toán nhà nước vii KTTT Kinh tế thị trường NĐT Nhà đầu tư NN Nhà nước ODA Official Development Assistance Hỗ trợ phát triển chính thức Organization for Economic OECD Tổ chức Hợp tác Kinh tế và Phát triển Cooperation and Development QLNN Quản lý nhà nước QSH Quyền sở hữu QTDN Quản trị doanh nghiệp QTCT Quản trị công ty QTKD Quản trị kinh doanh SGDCK Sở Giao dịch chứng khoán State Capital Investment Tổng công ty đầu tư và kinh doanh SCIC Corporation vốn nhà nước (Việt Nam) SOE State-owned Enterprise Doanh nghiệp nhà nước SXKD Sản xuất kinh doanh TCT Tổng công ty TĐKT Tập đoàn kinh tế TGĐ Tổng giám đốc TNHH Trách nhiệm hữu hạn TNXH Trách nhiệm xã hội TTCK Thị trường chứng khoán TV Thành viên WB World Bank Ngân hàng thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới XHCN Xã hội chủ nghĩa viii DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Sự khác biệt giữa QTCT DNNN và DN khu vực tư nhân……. Danh sách thành viên HĐQT. Danh sách thành viên Ban điều hành. Danh sách BKS (tính đến ngày 31/12/2021).

Mức trả thù lao đối với các thành viên không chuyên trách HĐQT và BKS năm 2021. Mức thù lao đối với TGĐ và nhân sự quản lý khác năm 2021. Cổ tức được trả qua các năm 2008- 2021. Danh sách thành viên HĐQT.

Thành viên và cơ cấu của Ban kiểm soát. Các đạo luật và các quy định chính liên quan đến hoạt động QTCT tại Việt Nam. 146 ix DANH MỤC HÌNH Hình 1. Hệ thống quản trị công ty.

So sánh các hoạt động trong QTCT với các hoạt động trong quản trị khác. Các cấp độ trong QTCT và lợi ích của QTCT. Mô hình QTCT (cổ phần) theo Luật Doanh nghiệp 2020 (1). Mô hình QTCT (cổ phần) theo Luật Doanh nghiệp năm 2020 (2).

Các bên quản lý nhà nước đối với DNNN. Cơ chế truyền thông trong doanh nghiệp nhà nước. Mô hình QTCT của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam. Các nguyên tắc QTCT trong DNNN.

Mối quan hệ giữa Tập đoàn Bảo Việt với các công ty. Khung quản trị doanh nghiệp của Tập đoàn Bảo Việt. Các nguyên tắc QTCT của Tập đoàn Bảo Việt. Mô hình QTCT bền vững của Bảo Việt.

Giá trị cốt lõi trong QTCT của Tập đoàn Bảo Việt. Mô hình quản trị của ACV. Luận giải về việc lựa chọn tên đề tài Đề tài “Vận dụng Bộ Hướng dẫn của Tổ chức Hợp tác kinh tế và phát triển (OECD) vào QTCT trong các doanh nghiệp có nguồn vốn nhà nước chi phối tại Việt Nam” được NCS lựa chọn và được Trường Đại học Ngoại thương đồng ý để nghiên cứu làm luận án nghiên cứu sinh tiến sĩ năm 2016 - 2017. Tại thời điểm đó, khái niệm DNNN được nêu tại Luật DN (2014), theo đó, DNNN là những DN do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ (Điều 4, Khoản 8).