Luận án tiến sĩ: Hoàn thiện môi trường kinh doanh cho doanh nghiệp du lịch VN trong toàn cầu hóa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ---------------- LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HOÀN THIỆN MÔI TRƯỜNG KINH DOANH CHO CÁC DOANH NGHIỆP DU LỊCH VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH TOÀN CẦU HÓA NGUYỄN CHÍ TRANH Hà Nội, 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ---------------- LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HOÀN THIỆN MÔI TRƯỜNG KINH DOANH CHO CÁC DOANH NGHIỆP DU LỊCH VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH TOÀN CẦU HÓA Chuyên ngành: Quản trị Kinh doanh Mã số: 9340101 NGUYỄN CHÍ TRANH Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN HOÀNG ÁNH Hà Nội, 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sỹ kinh tế “Hoàn thiện môi trường kinh doanh cho các doanh nghiệp du lịch Việt Nam trong tiến trình toàn cầu hóa” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nghiên cứu sinh Nguyễn Chí Tranh ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC BẢNG, HÌNH. vi LỜI MỞ ĐẦU .1 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU. Tổng quan các công trình nghiên cứu. Tổng quan các nghiên cứu về toàn cầu hóa.

Tổng quan các nghiên cứu về môi trường kinh doanh. Khoảng trống và vấn đề nghiên cứu .14 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ MÔI TRƯỜNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP DU LỊCH. Môi trường kinh doanh của doanh nghiệp. Khái niệm, quan điểm về môi trường kinh doanh của doanh nghiệp du lịch.

Doanh nghiệp du lịch. Môi trường kinh doanh của doanh nghiệp. Đặc điểm của môi trường kinh doanh. Các thành phần môi trường kinh doanh của doanh nghiệp.

Môi trường kinh tế. Môi trường chính trị và luật pháp. Môi trường văn hóa xã hội. Môi trường công nghệ.

Môi trường tự nhiên. Môi trường quốc tế. Vai trò của môi trường kinh doanh đối với doanh nghiệp. Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp du lịch.

Quan niệm về hoạt động kinh doanh. Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp du lịch. Các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả hoạt động kinh doanh du lịch. Tác động của môi trường kinh doanh tới hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp du lịch.

Kinh nghiệm về hoàn thiện môi trường kinh doanh cho doanh nghiệp du lịch ở các nước trong khu vực. Kinh nghiệm của Thái Lan. Kinh nghiệm của Singapore. Kinh nghiệm của Trung Quốc.

Một số bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam. Khái niệm toàn cầu hóa. Khái niệm toàn cầu hóa du lịch. Bản chất của Toàn cầu hóa.

Mô hình và giả thuyết nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu .41 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Quy trình nghiên cứu.

Phương pháp thu thập số liệu. Số liệu thứ cấp. Số liệu sơ cấp. Thiết kế bảng hỏi.

Phương pháp chọn mẫu. Phương pháp xử lý số liệu .58 CHƯƠNG 4 THỰC TRẠNG MÔI TRƯỜNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP DU LỊCH VIỆT NAM HIỆN NAY. Tổng quan về môi trường du lịch Việt Nam. Giới thiệu về du lịch Việt Nam.

Chính sách phát triển du lịch của Việt Nam. Tiềm năng du lịch của Việt Nam. Các tác động về mặt kinh tế - xã hội của việc phát triển kinh tế du lịch. Thực trạng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp du lịch Việt Nam.

Về cơ sở hạ tầng ngành du lịch. Về đội ngũ lao động ngành du lịch. Về sản phẩm du lịch. Hoạt động xúc tiến du lịch.

Kết quả hoạt động kinh doanh của ngành du lịch giai đoạn 2008 – 2017. Những vấn đề còn tồn tại. Khảo sát môi trường kinh doanh của các doanh nghiệp du lich Việt Nam. Thống kê mô tả.

Trình độ học vấn. Kinh nghiệm hoạt động. Phân tích nhân tố khám phá và kiểm định thang đo. Kiểm định thang đo.

Phân tích nhân tố khám phá. Phân tích hồi quy và kiểm định giả thuyết. Thảo luận kết quả nghiên cứu .96 CHƯƠNG 5 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔI TRƯỜNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP DU LỊCH VIỆT NAM. Đánh giá chung về quan điểm và mục tiêu phát triển ngành du lịch của Việt Nam.

Về quan điểm và mục tiêu phát triển ngành du lịch của Việt Nam. Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp ngành du lịch Việt Nam. Giải pháp hoàn thiện môi trường kinh doanh cho các doanh nghiệp ngành du lịch Việt Nam trong tiến trình toàn cầu hóa. Nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện môi trường quốc tế.

Chú trọng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế để quy hoạch và thực hiện việc phát triển tài nguyên du lịch, xây dựng các sản phẩm du lịch. Nâng cao nhận thức về xu thế toàn cầu hóa ngành du lịch. Tăng cường kết nối quản lý du lịch với quốc tế. Tiếp tục thực hiện các biện pháp mở cửa.

Nhóm giải pháp về bảo vệ môi trường sinh thái và môi trường du lịch. Nhóm giải pháp hoàn thiện môi trường văn hóa xã hội. Nhóm giải pháp về ứng dụng khoa học, công nghệ. Nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện môi trường pháp lý.

Nhóm giải pháp về nguồn nhân lực .130 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ .131 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .149 vi DANH MỤC BẢNG, HÌNH BẢNG Bảng 3. Kích cỡ mẫu nghiên cứu phù hợp. Cơ cấu phát bảng hỏi. Doanh nghiệp lữ hành quốc tế giai đoạn 2005-2017.

Cơ sở lưu trú giai đoạn 2009 - 2017. Tổng thu từ khách du lịch giai đoạn 2008 – 2017. Khách du lịch nội địa giai đoạn 2008 – 2017. Tổng hợp hệ số Cronchbach’s Alpha của các biến.

Ma trận xoay nhân tố. Kiểm định KMO và Barlett. Tổng phương sai trích. Kết quả phân tích hồi quy.

Tổng hợp kết luận về giả thuyết nghiên cứu. Phân tích Anova. Tổng hợp sự phù hợp của mô hình. Các cấp độ của môi trường kinh doanh.

Mô hình nghiên cứu. Thống kê mẫu theo giới tính. Thống kê mẫu theo độ tuổi. Thống kê mẫu theo trình độ học vấn.

Thống kê mẫu theo thu nhập. Thống kê mẫu theo kinh nghiệm hoạt động .87 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Theo Surugiu (2009), du lịch ảnh hưởng đến khối lượng dòng chảy ngoại hối, phát triển cơ sở hạ tầng, kỹ thuật quản lý và kinh nghiệm đào tạo mới cũng như các lĩnh vực khác của nền kinh tế, góp phần tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia. Nghiên cứu của Tasci &Knutson (2004) cho thấy không chỉ ở các nước phát triển, du lịch là một ngành công nghiệp ngày càng tăng trưởng ở cả các nước đang phát triển và kém phát triển.

Du lịch đã tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây, đang từng bước trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước và hoạt động du lịch diễn ra sôi động từ thành thị đến nông thôn, từ vùng ven biển, hải đảo đến vùng núi, cao nguyên. Theo Phương Liên (2017) ngành du lịch Việt Nam đón 13 triệu lượt khách quốc tế, tăng 30% và 74 triệu lượt khách du lịch nội địa, tăng xấp xỉ 20% và tổng thu trực tiếp từ khách du lịch đạt trên 500.000 tỷ đồng, tương đương với 23 tỷ USD và đóng góp khoảng 7,5% vào GDP của Việt Nam. Sự phát triển du lịch góp phần thay đổi diện mạo đô thị và nông thôn, tạo thêm nhiều việc làm cho các tầng lớp dân cư và xã hội. Trong những năm qua, Việt Nam đã và đang hoàn thiện môi trường kinh doanh cho các doanh nghiệp ngành du lịch nhằm phát triển du lịch thành một ngành kinh tế mũi nhọn dù du lịch Việt Nam chỉ mới bắt đầu sau thời mở cửa từ năm 1991.

Tuy nhiên, việc phát triển du lịch ở Việt Nam thiếu sự bền vững và còn nhiều yếu kém ngay cả so với các nước trong khu vực. Du lịch vẫn là một ngành non trẻ, môi trường kinh doanh thường xuyên biến động đặc biệt dưới tác động của yếu tố toàn cầu hóa, do đó, môi trường kinh doanh ngành du lịch vẫn còn nhiều bất cập, ảnh hưởng rất nhiều tới hiệu quả kinh doanh ngành du lịch. Bên cạnh đó, Vũ Khắc Chương (2015) nhấn mạnh: “… quốc gia nào gia nhập quá trình này thì sẽ trở nên thịnh vượng và văn minh, quốc gia nào quay lưng lại với nó thì nghèo đói và lạc hậu”. Do vậy, việc nghiên cứu môi trường kinh doanh một ngành dịch vụ còn non trẻ trong cạnh tranh như ngành du lịch nhằm tìm các giải pháp hoàn thiện môi trường kinh doanh cho các doanh nghiệp ngành du lịch là thực sự cần thiết.

Vì vậy, đề tài “Hoàn thiện môi trường kinh doanh cho các doanh nghiệp du lịch Việt Nam trong tiến trình toàn cầu hóa” được lựa chọn làm vấn đề nghiên cứu của luận án. Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu 2. Nhiệm vụ nghiên cứu Xuất phát từ các mục tiêu trên, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án là: - Xác định cơ sở lý luận về tác động của môi trường kinh doanh đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp; - Tìm hiểu thực trạng môi trường kinh doanh của các doanh nghiệp ngành du lịch Việt Nam; - Kiểm định tác động của môi trường kinh doanh đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp ngành du lịch của Việt Nam; - Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện môi trường kinh doanh của các doanh nghiệp ngành du lịch của Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu Xuất phát từ nhiệm vụ nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận án bao gồm: - Xây dựng mô hình phân tích tác động của các yếu tố môi trường kinh doanh tới hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp du lịch Việt Nam cùng hệ thống giả thuyết nghiên cứu; - Đề xuất giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện môi trường kinh doanh của các doanh nghiệp ngành du lịch.

Câu hỏi nghiên cứu Trên cơ sở mục tiêu nghiên cứu của đề tài, các câu hỏi nghiên cứu được đặt ra là: - Mô hình tác động của các yếu tố môi trường kinh doanh tới hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp là gì? -Các yếu tố trong môi trường kinh doanh tác động tới hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp du lịch Việt Nam như thế nào? - Những giải pháp và kiến nghị nào có thể hoàn thiện môi trường kinh doanh của các doanh nghiệp ngành du lịch? 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.