Luận án tiến sĩ về nhân tố đổi mới quy trình trong doanh nghiệp phát điện Việt Nam - Vũ Hồng Tuấn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- VŨ HỒNG TUẤN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỔI MỚI SÁNG TẠO QUY TRÌNH - NGHIÊN CỨU TRONG CÁC DOANH NGHIỆP PHÁT ĐIỆN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH HÀ NỘI – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- VŨ HỒNG TUẤN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỔI MỚI SÁNG TẠO QUY TRÌNH - NGHIÊN CỨU TRONG CÁC DOANH NGHIỆP PHÁT ĐIỆN VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh (Viện QTKD) Mã số: 9340101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Quốc Duy 2. Lê Anh Tuấn HÀ NỘI – 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Hà Nội, ngày tháng 9 năm 2020 Nghiên cứu sinh Vũ Hồng Tuấn ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới giảng viên hướng dẫn khoa học, TS. Nguyễn Quốc Duy, Trưởng bộ môn Marketing và Quản lý vận hành, Viện Quản trị Kinh doanh, Đại học Kinh tế Quốc dân và PGS. Lê Anh Tuấn, Chủ tịch Hội đồng trường, Trưởng Khoa Kinh tế và Quản lý Trường Đại học Điện lực đã tận tình hướng dẫn, hỗ trợ, giúp đỡ, đồng hành cùng tôi trong suốt thời gian làm luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn GS.

Trần Thị Vân Hoa, Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân, GS. Nguyễn Văn Thắng, Viện trưởng Viện Châu Á Thái Bình Dương, PGS. Phan Thị Thục Anh, Viện Phó Viện Đào tạo Quốc tế, TS. Trần Thị Hồng Việt, Viện QTKD, PGS.

Lê Hiếu Học, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Phenikaa, PSG. Phạm Thị Thu Hà, Viện Kinh tế và Quản lý Đại học Bách Khoa Hà Nội, đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu giúp tôi hoàn thiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô đang công tác tại Viện Quản trị kinh doanh, Viện Sau đại học Trường ĐH Kinh tế Quốc dân đã tạo điều kiện giúp đỡ, hỗ trợ tôi hoàn thiện thủ tục và quy trình trong suốt thời gian thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến lãnh đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Công ty Mua bán Điện, Cục Điện lực và Năng lượng Tái tạo, Cục Điều tiết Điện lực, các công ty phát điện đã tạo điều kiện, hỗ trợ tôi trong quá trình tìm hiểu, phỏng vấn, điều tra khảo sát.

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Ban Giám hiệu, Khoa Kinh tế và quản lý trường Đại học Điện lực đã tạo điều kiện giúp đỡ, hỗ trợ tôi hoàn thành khóa học. Cuối cùng, cho tôi được gửi lời tri ân sâu sắc đến những người thân yêu trong gia đình đã luôn kề cận, giúp đỡ, động viên và là điểm tựa vững chắc cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án này. Xin trân trọng cảm ơn! NCS. Vũ Hồng Tuấn iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG BIỂU. vii DANH MỤC HÌNH VẼ.

viii CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU.1 Lý do lựa chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu và quy trình nghiên cứu .1 Phương pháp nghiên cứu .2 Quy trình nghiên cứu .5 Những đóng góp mới của Luận án .6 Kết cấu của luận án. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Khái niệm đổi mới sáng tạo. Đổi mới sáng tạo quy trình .3 Các thước đo đổi mới sáng tạo quy trình .4 Đặc điểm của ĐMST quy trình trong các doanh nghiệp phát điện Việt Nam .1 Nguyên lý vận hành nhà máy phát điện .2 Đặc điểm ĐMST quy trình trong các doanh nghiệp phát điện.5 Tổng quan nghiên cứu về đổi mới sáng tạo quy trình .6 Khoảng trống nghiên cứu .7 Các lý thuyết sử dụng trong nghiên cứu .1 Lý thuyết lãnh đạo cấp cao .2 Lý thuyết tri thức tổ chức .3 Lý thuyết học hỏi tổ chức .8 Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu .1 Mô hình nghiên cứu đề xuất .2 Các giả thuyết nghiên cứu. 49 TÓM TẮT CHƯƠNG 2.

59 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Quy trình nghiên cứu .2 Quy trình xây dựng bảng hỏi và các thang đo .1 Quy trình xây dựng bảng hỏi.2 Các thang đo của các biến được sử dụng trong luận án.3 Mẫu nghiên cứu.1 Tổng thể mẫu nghiên cứu.2 Chọn mẫu nghiên cứu.4 Nghiên cứu định tính.1 Mục tiêu của nghiên cứu định tính. Phương pháp thực hiện phỏng vấn sâu.3 Kết quả nghiên cứu định tính.4 Diễn đạt và mã hóa thang đo.5 Nghiên cứu định lượng. Nghiên cứu định lượng sơ bộ. Nghiên cứu định lượng chính thức.

91 TÓM TẮT CHƯƠNG 3. 94 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỔI MỚI SÁNG TẠO QUY TRÌNH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP PHÁT ĐIỆN VIỆT NAM.1 Bối cảnh nghiên cứu.2 Đánh giá thang đo.1 Kiểm định chất lượng thang đo cho các nhân tố tạo thành.2 Kết quả phân tích nhân tố khẳng định.3 Phân tích thống kê mô tả.1 Kiểm tra phân phối chuẩn:.2 Thống kê mô tả về mẫu nghiên cứu.3 Thực trạng về đánh giá của doanh nghiệp phát điện về ĐMST quy trình và các nhân tố trong mô hình.4 Kiểm định hệ số tương quan.5 Kết quả phân tích bằng mô hình cấu trúc tuyến tính và kiểm định giả thuyết 111 4.1 Kết quả phân tích bằng mô hình cấu trúc tuyến tính và kiểm định giả thuyết nghiên cứu.2 Kết quả kiểm định bootstrap.3 Đánh giá tác động của các nhân tố tới ĐMST quy trình.6 Kiểm định sự khác biệt của các biến kiểm soát tới ĐMST quy trình.117 TÓM TẮT CHƯƠNG 4. BÌNH LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KHUYẾN NGHỊ.1 Tóm tắt kết quả nghiên cứu chính.2 Bình luận về kết quả nghiên cứu.1 Bình luận về kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa lãnh đạo nghiệp chủ và Năng lực hấp thụ.2 Bình luận về kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa lãnh đạo nghiệp chủ và Vốn nhân lực.3 Bình luận về kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa lãnh đạo nghiệp chủ và Vốn quan hệ.4 Bình luận về kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa Năng lực hấp thụ và ĐMST quy trình.5 Bình luận về kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa Vốn quan hệ và ĐMST quy trình và kết quả kinh doanh.6 Bình luận về kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa Vốn nhân lực và kết quả kinh doanh.7 Bình luận về kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa ĐMST quy trình và kết quả kinh doanh.8 Bình luận về kết quả giả thuyết nghiên cứu không được chấp nhận.3 Những đóng góp mới của luận án.4 Một số khuyến nghị nhằm thúc đẩy ĐMST quy trình trong các doanh nghiệp.1 Khuyến nghị đối với các nhà quản lý doanh nghiệp.2 Khuyến nghị đối với các nhà hoạch định chính sách.5 Một số hạn chế của nghiên cứu và định hướng nghiên cứu tiếp theo.133 TÓM TẮT CHƯƠNG 5. 134 PHẦN KẾT LUẬN.

135 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 138 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 153 vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 1 CEO : Giám đốc điều hành 2 CFA : Phân tích nhân tố khẳng định 3 ĐMST : Đổi mới sáng tạo 4 EFA : Phân tích nhân tố khám phá 5 EVN : Tập đoàn Điện lưc Việt Nam 6 KHCN : Khoa học – Công nghệ 7 MW : Mê- ga - oát 8 OECD : Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế 9 R&D : Nghiên cứu và phát triển 10 SEM : Mô hình cấu trúc tuyến tính vii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1 Các định nghĩa về đổi mới sáng tạo.2 Tóm tắt các nghiên cứu về ĐMST quy trình.3 Định nghĩa về lãnh đạo nghiệp chủ.4 Các định nghĩa về vốn trí tuệ.1: Phương pháp nghiên cứu.2 Thang đo “Lãnh đạo nghiệp chủ”.3 Thang đo “Vốn nhân lực”.4 Thang đo “Vốn quan hệ”.5 Thang đo Năng lực hấp thụ.6 Thang đo Đổi mới sáng tạo quy trình.7 Thang đo Kết quả kinh doanh.8 Đặc điểm của đối tượng tham gia phỏng vấn sâu.9 Những yếu tố tác động đến ĐMST quy trình.11 Kết quả đánh giá sơ bộ thang đo biến độc lập đơn hướng (n=73).12 Kết quả đánh giá sơ bộ thang đo biến độc lập đa hướng (n=73).13 Kết quả đánh giá sơ bộ thang đo biến trung gian (n=73).14 Kết quả đánh giá sơ bộ thang đo biến phụ thuộc (n=73).1 Đặc điểm mẫu doanh nghiệp nghiên cứu.2 Kết quả đánh giá về nhân tố “ĐMST quy trình”.3 Kết quả đánh giá về nhân tố “Lãnh đạo nghiệp chủ”.4 Kết quả đánh giá về nhân tố “Vốn nhân lực”.5 Kết quả đánh giá về nhân tố “Vốn quan hệ”.6 Kết quả đánh giá về nhân tố “Năng lực hấp thụ”.7 Kết quả đánh giá về nhân tố “Kết quả kinh doanh”.8 Kết quả phân tích hệ số tương quan.9 Hệ số hồi quy của các mối quan hệ trong mô hình.10 Kết quả ước lượng bằng bootstrap với cỡ mẫu 1000.11 Tác động của các nhân tố tới ĐMST quy trình.12 Hệ số hồi quy của các mối quan hệ trong mô hình có biến kiểm soát.1 Tóm tắt kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. 120 viii DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1 Sơ đồ biến đổi năng lượng ở nhà máy nhiệt điện.2 Sơ đồ biến đổi năng lượng ở nhà máy thủy điện.3 Mô hình nghiên cứu của luận án.1 Quy trình nghiên cứu.1 Kết quả phân tích SEM.2 Kết quả phân tích SEM có biến kiểm soát.

GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Lý do lựa chọn đề tài Khái niệm “Đổi mới sáng tạo” (trong tiếng Anh là innovation), viết tắt là ĐMST, xuất hiện từ những năm đầu thế kỷ 20, sau cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai, ngày nay đã trở thành cụm từ phổ biến trên thế giới cũng như tại Việt Nam, được xem là yếu tố quan trọng nhất giúp các doanh nghiệp tạo ra và duy trì lợi thế cạnh tranh. Ancona và Caldwell (1987) cho rằng trong môi trường kinh doanh không ngừng biến đổi như hiện nay, ĐMST là yếu tố rất quan trọng giúp các doanh nghiệp tồn tại, phát triển và duy trì lợi thế cạnh tranh. Thậm chí, Baldwin (1995) cho rằng ĐMST là yếu tố quyết định sự thành công của doanh nghiệp. Doanh nghiệp chỉ có thể đạt được kết quả tốt hơn đối thủ cạnh tranh nếu doanh nghiệp đó tạo ra được sự khác biệt về chất lượng hoặc giá cả hoặc cả hai yếu tố trên.

Trong những thập kỷ qua, ĐMST đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và các nhà hoạt động thực tiễn.