Luận án các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán trên BCTC doanh nghiệp xây lắp niêm yết

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ------------ ĐÀO THỊ NHUNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KẾ TOÁN HÀ NỘI – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ------------ ĐÀO THỊ NHUNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: KẾ TOÁN, KIỂM TOÁN VÀ PHÂN TÍCH MÃ SỐ: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN THỊ ĐÔNG HÀ NỘI - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng luận án này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Nghiên cứu sinh Đào Thị Nhung ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. v DANH MỤC CÁC BẢNG.vii DANH MỤC CÁC HÌNH.ix CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI. Lý do lựa chọn đề tài.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu chung. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Các đóng góp mới của luận án. Kết cấu của luận án.7 Kết luận chương 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Tổng quan các quan điểm đo lường chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính.

Đo lường chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính gián tiếp. Đo lường chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính trực tiếp. Lựa chọn quan điểm đo lường chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính 12 2. Tổng quan về đo lường chất lượng thông tin kế toán theo các thuộc tính.

Tổng quan nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính. Tổng quan các quan điểm nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính. Khoảng trống nghiên cứu.35 iii Kết luận chương 2.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. Lý thuyết về chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính. Khái niệm về thông tin kế toán. Khái niệm về chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính.

Các thuộc tính của thông tin kế toán được mô tả theo quan điểm của chuẩn mực kế toán quốc tế. Lý thuyết nền tảng để xác định các nhân tố. Lý thuyết đại diện (Agency Theory). Lý thuyết phụ thuộc nguồn tài nguyên (Resource dependency theory).

Lý thuyết xử lý thông tin (Information Procesing Theory). Lý thuyết thể chế (Institutional theory). Đặc thù hoạt động của các doanh nghiệp xây lắp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Xây dựng mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu.

Đề xuất mô hình nghiên cứu. Xây dựng các giả thuyết nghiên cứu.51 Kết luận chương 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Xây dựng quy trình nghiên cứu.

Thực hiện nghiên cứu định tính. Đối tượng tham gia thảo luận. Kết quả thảo luận. Thực hiện nghiên cứu định lượng.

Công cụ thu thập dữ liệu. Thiết kế mẫu nghiên cứu và thu thập dữ liệu. Phương pháp phân tích.76 Kết luận chương 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Khái quát về các doanh nghiệp xây lắp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp xây lắp niêm yết trên thị trường chứng khoán ở Việt Nam. Phân tích độ tin cậy của thang đo.

Phân tích nhân tố khám phá (EFA). Phân tích nhân tố khẳng định (CFA). Phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính. Kiểm định sự khác biệt về chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính ở các doanh nghiệp xây lắp niêm yết.108 Kết luận chương 5.

THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KHUYẾN NGHỊ. Thảo luận kết quả nghiên cứu. Thảo luận về chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính ở các doanh nghiệp xây lắp niêm yết. Thảo luận về tác động của các nhân tố đến chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính ở các doanh nghiệp xây lắp niêm yết.

Một số khuyến nghị. Khuyến nghị về nâng cao vai trò của nhà quản trị. Khuyến nghị về hạn chế tác động tiêu cực của nhà quản trị trong công tác kế toán 129 6. Khuyến nghị về nâng cao chất lượng đội ngũ nhân viên kế toán.

Khuyến nghị về tăng cường cơ chế giám sát và ngăn ngừa rủi ro của hệ thống kiểm soát nội bộ. Khuyến nghị về nâng cao chất lượng của hoạt động kiểm toán độc lập. Khuyến nghị về hoàn thiện ghi nhận doanh thu, chi phí trong hoạt động xây lắp đảm bảo nguyên tắc phù hợp. Khuyến nghị về hoàn thiện môi trường pháp lý.

Những hạn chế và hướng nghiên cứu tương lai.139 Kết luận chương 6. 142 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.144 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 157 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TT Từ viết tắt Giải nghĩa tiếng việt Giải nghĩa tiếng Anh 1 BCTC Báo cáo tài chính 2 BKS Ban kiểm soát 3 CFA Phân tích nhân tố khẳng định Confirmatory Factor Analysis 4 CMKT Chuẩn mực kế toán Công trình, hạng mục công 5 CT/ HMCT trình 6 CTKT Công ty kiểm toán 7 ĐHCĐ Đại hội đồng cổ đông 8 DN Doanh nghiệp 9 EFA Phân tích nhân tố khám phá Exploratory Factor Analysis 10 ERP Hoạch định nguồn lực Enterprise Resource Planning Hội đồng chuẩn mực kế toán The Financial Accounting 11 FASB tài chính Hoa Kỳ- Standars Board 12 HĐQT Hội đồng quản trị Hội đồng chuẩn mực kế toán International accouting 13 IASB quốc tế- standards Board Ủy ban chuân mực kế toán The International Accouting 14 IASC quốc tế Standards Committee Chuẩn mực báo cáo tài chính International Financial 15 IFRS quốc tế Reporting Standards 16 KSNB Kiểm soát nội bộ 17 KTV Kiểm toán viên 18 PMKT Phần mềm kế toán 19 SEM Mô hình cấu trúc tuyến tính Structural Equation Modeling 20 SGDCK Sở giao dịch chứng khoán vi TT Từ viết tắt Giải nghĩa tiếng việt Giải nghĩa tiếng Anh Phần mềm thống kê dùng Statistical Package for the 21 SPSS trong nghiên cứu khoa học xã Social Sciences hội 22 SXKD Sản xuất kinh doanh Kiểm soát chất lượng tổng 23 TQC hợp 24 TQM Quản trị chất lượng toàn diện Total Quality Management 25 TTKT Thông tin kế toán 26 VAS Chuẩn mực kế toán Việt nam 27 XDCB Xây dựng cơ bản vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Trang Bảng 2. Tổng hợp các quan điểm nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính.

Tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT trên BCTC từ các công trình nghiên cứu. Tổng hợp các giả thuyết nghiên cứu và cơ sở lý thuyết. Bảng Danh sách các đối tượng tham gia thảo luận. Bảng kết quả đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố trong mô hình đề xuất theo ý kiến của các chuyên gia.

Kết quả thảo luận các thang đo chất lượng thông tin kế toán. Kết quả thảo luận thang đo các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT trên BCTC. Thang đo chính thức được mã hóa.6: Mẫu nghiên cứu. Kết quả phân tích Cronbach's Alpha.

Kết quả phân tích Cronbach's Alpha sau khi loại bỏ các thang đo CB8, HVQT3, HDDT1, PMKT1. Kiểm định KMO lần 1. Kết quả EFA cho thang đo nhân tố lần 1. Kiểm định KMO lần 2.

Kết quả EFA cho thang đo nhân tố lần 2. Các chỉ số đánh giá sự phù hợp của mô hình với dữ liệu nghiên cứu. Độ tin cậy tổng hợp và tổng phương sai rút trích các nhân tố. Các hệ số chưa chuẩn hóa và đã chuẩn hóa.

Đánh giá giá trị phân biệt. Tổng phương sai rút trích (AVE) của các nhân tố. Ma trận tương quan giữa các khái niệm. Kết quả phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính SEM.

Bảng tổng hợp kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Kiểm định sự khác biệt về chất lượng TTKT giữa các DN khác nhau về sàn giao dịch và công ty kiểm toán. Kiểm định sự khác biệt về chất lượng TTKT trên BCTC giữa các DN khác nhau về thời gian niêm yết và quy mô của DN. Đánh giá của các đối tượng khảo sát về chất lượng TTKT trên BCTC ở các DNXL niêm yết.

Đánh giá của các đối tượng khảo sát với nhân tố “Vai trò của nhà quản trị”. Đánh giá của các đối tượng khảo sát với nhân tố “Hành vi quản trị lợi nhuận”. Đánh giá của các đối tượng khảo sát với nhân tố “Nhân viên kế toán”. Đánh giá của các đối tượng khảo sát với nhân tố “KSNB”.

Đánh giá của các đối tượng khảo sát với nhân tố “Tổ chức kiểm toán độc lập”. Đánh giá của các đối tượng khảo sát với nhân tố “Đặc thù ngành xây lắp”. Đánh giá của các đối tượng khảo sát với nhân tố “môi trường pháp lý”.127 ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình Trang Hình 2. Các cấp bậc của thuộc tính TTKT theo FASB (Trang 32-CNO2).

Mô tả thuộc tính của chất lượng TTKT trên BCTC theo IASC. Các thuộc tính cơ bản của chất lượng thông tin kế toán theo chuẩn mực kế toán quốc tế. Mô hình hệ thống thông tin thành công của DeLone và MC Lean (1992). Mô hình hệ thống thông tin thành công của Delone và McLean (2003).

Mô hình nghiên cứu đề xuất. Quy trình thực hiện các phương pháp nghiên cứu. Trình tự thực hiện nghiên cứu định tính. Trình tự thực hiện nghiên cứu định lượng.

Cơ cấu mẫu nghiên cứu theo vị trí công việc. Cơ cấu mẫu nghiên cứu theo thời gian niêm yết. Cơ cấu mẫu nghiên cứu theo quy mô vốn. Cơ cấu mẫu nghiên cứu theo sàn niêm yết.

Cơ cấu mẫu nghiên cứu theo công ty được kiểm toán. Mô hình phân tích nhân tố khẳng định CFA. Kết quả phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính SEM1. Các mối quan hệ có ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu.

GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI 1. Lý do lựa chọn đề tài Sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường, đòi hỏi các DN phải đảm bảo "đủ sức khỏe” để có thể thực hiện tốt hoạt động SXKD.