Hỗ trợ xuất khẩu thủ công mỹ nghệ Hà Nội qua TMĐT: Luận án của Võ Anh Tuấn

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH VÕ ANH TUẤN HỖ TRỢ CỦA CHÍNH QUYỀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ THÔNG QUA THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ HÀ NỘI - 2026 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH VÕ ANH TUẤN HỖ TRỢ CỦA CHÍNH QUYỀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ THÔNG QUA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ Mã số: 9310110 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN VĨNH THANH 2. VŨ HOÀNG NAM HÀ NỘI - 2026 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tác giả luận án Võ Anh Tuấn MỤC LỤC MỞ ĐẦU.1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Xuất khẩu thông qua thương mại điện tử. Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ. Vai trò của Nhà nước và chính quyền địa phương trong hỗ trợ xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đánh giá tổng quan nghiên cứu, khoảng trống nghiên cứu và định hướng nghiên cứu của luận án .27 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HỖ TRỢ CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG CẤP TỈNH ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ THÔNG QUA THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ. Các khái niệm nghiên cứu. Hỗ trợ của chính quyền cấp tỉnh đối với xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ thông qua thương mại điện tử. Các tiêu chí đánh giá hoạt động hỗ trợ của chính quyền.

Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hỗ trợ của chính quyền cấp tỉnh đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Vận dụng lý thuyết trong nghiên cứu và khung phân tích. Một số mô hình, kinh nghiệm quốc tế trong hỗ trợ xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ thông qua thương mại điện tử. Cơ sở lý luận xây dựng mô hình nghiên cứu .67 Chƣơng 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Thiết kế nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu đề xuất. Đặc điểm về địa bàn nghiên cứu. Phương pháp phân tích dữ liệu .87 Chƣơng 4: THỰC TRẠNG HỖ TRỢ CỦA CHÍNH QUYỀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ THÔNG QUA THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA.

Thực trạng xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ thông qua thương mại điện tử của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hà Nội. Thực trạng hỗ trợ của chính quyền thành phố đối với hoạt động xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ thông qua thương mại điện tử của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Kết quả đánh giá thực trạng về hỗ trợ của chính quyền thành phố Hà Nội. 123 Chƣơng 5: GIẢI PHÁP HỖ TRỢ CỦA CHÍNH QUYỀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ THÔNG QUA THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA.

Bối cảnh và định hướng hoàn thiện chính sách hỗ trợ xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ qua thương mại điện tử đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Định hướng hỗ trợ của chính quyền thành phố Hà Nội đối với hoạt động xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ thông qua thương mại điện tử của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Giải pháp hỗ trợ của chính quyền thành phố Hà Nội đối với hoạt động xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ thông qua thương mại điện tử của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Một số kiến nghị.

174 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 176 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 196 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DNNVV : Doanh nghiệp nhỏ và vừa ĐMST : Đổi mới sáng tạo Sở KH&CN : Sở Khoa học và Công nghệ TCMN : Thủ công mỹ nghệ TMĐT : Thương mại điện tử UBND : Ủy ban nhân dân DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Cơ sở lý luận của các biến trong mô hình nghiên cứu.

Bảng câu hỏi khảo sát. Kích cỡ mẫu cho kích thước tổng thể khác nhau. Số phiếu khảo sát phát và thu thập. Một số làng nghề và nhóm sản phẩm TCMN chủ lực tại Hà Nội.

Mô tả về giới tính được khảo sát. Mô tả về trình độ học vấn được khảo sát. Mô tả về quy mô các doanh nghiệp được khảo sát. Mô tả về các thị trường xuất khẩu.

Kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ của các DNNVV Hà Nội giai đoạn 2019-2023 theo kim ngạch, sản lượng và thị trường. Thực trạng xuất khẩu gốm sứ mỹ nghệ. Thực trạng xuất khẩu mây tre đan. Thực trạng xuất khẩu lụa tơ tằm.

Tình hình xuất khẩu TCMN của Việt Nam và chỉ báo TMĐT liên quan đến Hà Nội giai đoạn 2019-2024. So sánh xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ của Việt Nam và Hà Nội giai đoạn 2019-2024. Thực trạng hỗ trợ hoàn thiện thể chế, môi trường pháp lý và thủ tục xuất khẩu qua TMĐT tại thành phố Hà Nội. Thực trạng hỗ trợ thông tin thị trường, kết nối đối tác và phòng tránh rủi ro trong xuất khẩu qua TMĐT tại thành phố Hà Nội.

Thực trạng hỗ trợ hạ tầng logistics, kỹ thuật số và điều kiện tham gia TMĐT tại thành phố Hà Nội. Thực trạng hỗ trợ xúc tiến thương mại điện tử và mở rộng kênh thị trường tại thành phố Hà Nội. Thực trạng hỗ trợ tài chính, đào tạo và nâng cao năng lực đổi mới của doanh nghiệp thủ công mỹ nghệ tại thành phố Hà Nội. Đánh giá của doanh nghiệp về hỗ trợ từ phía chính quyền.

Đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đánh giá về sự phát triển TMĐT. Đánh giá của doanh nghiệp về năng lực ĐMST. Đánh giá về hiệu quả xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ của doanh nghiệp.

Kết quả kiểm định sự tin cậy thang đo. Kết quả kiểm định tính phân biệt. Kết quả các mối quan hệ trực tiếp. Kết quả các mối quan hệ gián tiếp.

Kết quả các mối quan hệ tổng hợp. Kết quả kiểm định giả thuyết. Tổng hợp kết quả, hạn chế và nguyên nhân.143 DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.1: Khung phân tích luận án. Quy trình nghiên cứu của luận án.

Mô hình nghiên cứu đề xuất. Kết quả phân tích SEM. Tính cấp thiết của đề tài Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế. Đồng thời, đây cũng là lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ những biến động nhanh chóng của thị trường quốc tế, sự phát triển của công nghệ số và những thay đổi trong thể chế kinh tế toàn cầu.

Trong những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, nhất là thương mại điện tử xuyên biên giới, đang làm thay đổi căn bản phương thức tổ chức và thực hiện hoạt động xuất khẩu. Thông qua các nền tảng thương mại điện tử, doanh nghiệp có thể tiếp cận trực tiếp người mua trên thị trường quốc tế, rút ngắn các khâu trung gian và mở rộng phạm vi thị trường với chi phí thấp hơn so với phương thức xuất khẩu truyền thống [76], [77]. Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng thị trường, thương mại điện tử xuyên biên giới cũng đặt ra những yêu cầu mới ngày càng cao đối với doanh nghiệp và hệ thống quản lý nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật thế hệ mới đang gia tăng mạnh mẽ. Xét từ góc độ kinh tế học, hoạt động xuất khẩu thông qua thương mại điện tử, đặc biệt đối với khu vực DNNVV, tồn tại đồng thời nhiều dạng thất bại thị trường.

Một trong những rào cản phổ biến là tình trạng bất cân xứng thông tin khi doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận đầy đủ và kịp thời các thông tin liên quan đến thị trường quốc tế, đối tác thương mại, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định pháp lý và các rủi ro phát sinh trong giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới [79], [80]. Bên cạnh đó, chi phí giao dịch trong hoạt động xuất khẩu qua thương mại điện tử, bao gồm chi phí tuân thủ pháp luật, logistics quốc tế, thanh toán xuyên biên giới, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và xử lý tranh chấp thương mại, thường vượt quá khả năng tài chính và năng lực quản trị của nhiều doanh nghiệp quy mô nhỏ [81]. Đáng chú ý, trong giai đoạn gần đây, các thị trường nhập khẩu lớn như Liên minh châu Âu (EU) và Hoa Kỳ đã áp dụng ngày càng nhiều các tiêu chuẩn liên quan đến môi trường, xã hội và quản trị 2 (ESG), truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Đây được xem là các rào cản kỹ thuật thế hệ mới, không chỉ làm gia tăng chi phí tuân thủ mà còn vượt quá khả năng tự đáp ứng của nhiều doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt là các làng nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống.

Bên cạnh thất bại thị trường, hoạt động xuất khẩu thông qua thương mại điện tử còn chịu tác động đáng kể của các yếu tố thuộc về thất bại thể chế, đặc biệt trong bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển. Hệ thống pháp luật và chính sách liên quan đến thương mại điện tử xuyên biên giới tại nhiều quốc gia vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và chưa thật sự đồng bộ. Đồng thời, năng lực thực thi và phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong việc hỗ trợ doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử quốc tế còn nhiều hạn chế [7], [84]. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc đối với hàng hóa nhập khẩu, nếu thiếu các cơ chế hỗ trợ phù hợp từ phía Nhà nước, nhiều doanh nghiệp có nguy cơ bị loại khỏi thị trường quốc tế, làm gia tăng bất bình đẳng trong tiếp cận cơ hội và hạn chế tiềm năng phát triển của khu vực DNNVV [34].

Theo các lý thuyết kinh tế khu vực công và lý thuyết thể chế, khi tồn tại đồng thời thất bại thị trường và thất bại thể chế, sự can thiệp của Nhà nước là cần thiết nhằm bảo đảm hiệu quả và công bằng trong phân bổ nguồn lực [35], [9].