Luận án tiến sĩ: Cạnh tranh trung lập, đổi mới cạnh tranh DNNN - Bùi Tuấn Thành

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ===***=== LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh CẠNH TRANH TRUNG LẬP: NHỮNG THÁCH THỨC VÀ KHUYẾN NGHỊ ĐỔI MỚI CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Họ và tên NCS : Bùi Tuấn Thành Mã số NCS : Q18 Người hướng dẫn khoa học : PGS, TS Tăng Văn Nghĩa TS Nguyễn Trọng Thừa Hà Nội, tháng 11 năm 2020 MỤC LỤC MỤC LỤC. I DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.VI DANH MỤC BẢNG BIỂU.IX DANH MỤC HÌNH VẼ. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu, quy trình nghiên cứu, phương pháp thu thập dữ liệu 5 4. Phương pháp nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu.

Phương pháp thu thập, phân tích dữ liệu. Câu hỏi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Kết cấu của luận án.

12 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Về doanh nghiệp nhà nước. Về cạnh tranh trung lập.

Về áp dụng cạnh tranh trung lập và thách thức đặt ra đối với doanh nghiệp nhà nước. Về đổi mới cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước. Tình hình nghiên cứu trong nước. Về doanh nghiệp nhà nước.

Về cạnh tranh trung lập. Về áp dụng CTTL và thách thức đặt ra đối với DNNN. Về đổi mới cạnh tranh của DNNN. Đánh giá khoảng trống nghiên cứu.

Hướng nghiên cứu của luận án. 26 CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH, CẠNH TRANH TRUNG LẬP VÀ CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TRONG ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG CHÍNH SÁCH CẠNH TRANH TRUNG LẬP. Khái quát về cạnh tranh và đổi mới cạnh tranh. Khái quát về cạnh tranh.

Khái niệm cạnh tranh. Các hình thức cạnh tranh. Vai trò của cạnh tranh đối với phát triển kinh tế. Các lý thuyết liên quan đến đổi mới cạnh tranh của doanh nghiệp.

Quan điểm ly thuyê t về tổ chức ngành. Quan điểm lý thuyết về quản trị chiến lược. Quan điểm lý thuyết về các nguồn lực. Quan điểm ly thuyê t ca nh tranh theo tiê p câ n Marketing.

Khái quát về cạnh tranh trung lập và doanh nghiệp nhà nước. Khái quát về cạnh tranh trung lập. Sự xuất hiện cạnh tranh trung lập. Khái niệm cạnh tranh trung lập.

Vai trò của CTTL. Những khía cạnh chính của CTTL. Khái quát về cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước trong môi trường cạnh tranh trung lập. Khái niệm doanh nghiệp nhà nước.

Đặc điểm của DNNN dưới giác độ của lợi thế cạnh tranh. Các yếu tố tác động đến cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước. Tác động của việc áp dụng chính sách CTTL tới cạnh tranh của DNNN. Các hoạt động cạnh tranh cụ thể của DNNN trong điều kiện áp dụng chính sách CTTL.

Nghiên cứu và lựa chọn thị trường mục tiêu. Chiến lược sản phẩm. Chiến lược giá. Chiến lược dịch vụ kèm theo.

Chiến lược phân phối. Chiến lược xúc tiến thương mại. Chiến lược truyền thông. Một số vấn đề mang tính bổ trợ.

Mô hình, giả thuyết nghiên cứu và đo lường các biến. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu. Các biến và thang đo nghiên cứu. Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam.

Về kinh nghiệm quốc tế. Kinh nghiệm của Trung Quốc. Kinh nghiệm của Malaysia. Kinh nghiệm của Úc.

Bài học kinh nghiệm rút ra cho các DNNN Việt Nam. 65 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TRONG ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG CHÍNH SÁCH CẠNH TRANH TRUNG LẬP TẠI VIỆT NAM. Khái quát hoạt động của DNNN và vấn đề cạnh tranh trung lập tại Việt Nam68 3. Khái quát hoạt động của DNNN Việt Nam.

Vấn đề cạnh tranh trung lập tại Việt Nam. Tiếp cận và triển khai nghiên cứu thực trạng cạnh tranh của DNNN. Nghiên cứu định lượng. Nghiên cứu điển hình.

Về thực trạng đổi mới cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước. Về nghiên cứu và lựa chọn thị trường mục tiêu của DNNN. Về chiến lược giá của DNNN. Về chiến lược sản phẩm của DNNN.

Về dịch vụ kèm theo của DNNN. Về chiến lược phân phối của DNNN. Về chiến lược xúc tiến thương mại của DNNN. Về truyền thông, quảng cáo của DNNN.

Một số vấn đề mang tính bổ trợ của DNNN. Các yếu tố tác động đến đổi mới cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước. Một số trường hợp điển hình liên quan tới đổi mới cạnh tranh của DNNN. Phân tích trường hợp của Vietnam Airlines trong lĩnh vực vận tải hàng không hành khách.

Khái quát về thị trường vận tải hành khách hàng không Việt Nam và vị thế của Vietnam Airlines. Thực trạng cạnh tranh của Vietnam Airlines. Những thách thức đối với đổi mới cạnh tranh của Vietnam Airline. Phân tích trường hợp Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội Viettel trong lĩnh vực viễn thông.

Khái quát về thị trường viễn thông Việt Nam và vị thế của Viettel. Thực trạng cạnh tranh của Viettel. Những thách thức đối với Viettel trong đổi mới cạnh tranh. Đánh giá chung về thực trạng và các thách thức.

Đánh giá chung. Những kết quả chính đạt được trong thời gian qua. Những hạn chế trong đổi mới cạnh tranh của DNNN. Nguyên nhân của những hạn chế đổi mới cạnh tranh của DNNN.

Các thách thức đặt ra đối với DNNN khi áp dụng chính sách CTTL.119 CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TRONG ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG CHÍNH SÁCH CẠNH TRANH TRUNG LẬP TẠI VIỆT NAM. Bối cảnh thế giới và Việt Nam trong áp dụng chính sách CTTL. Bối cảnh thế giới. Bối cảnh Việt Nam.

Quan điểm và định hướng của Chính phủ Việt Nam về áp dụng chính sách CTTL. Một số giải pháp đổi mới cạnh tranh đối với DNNN Việt Nam. Nâng cao nhận thức về CTTL đối với doanh nghiệp nhà nước. Đổi mới chiến lược cạnh tranh.

Nâng cao tính minh bạch và chịu trách nhiệm của DNNN. Tăng cường quản lý nguồn lực tài chính. Hợp lý hóa hình thức vận hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Một số kiến nghị có liên quan.

Đối với cơ quan nhà nước có thẩm quyền liên quan. Đối với hiệp hội doanh nghiệp.148 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tài liệu tham khảo tiếng Anh. Tài liệu tham khảo tiếng Việt.

162 Phụ lục 1: Bảng hỏi khảo sát điều tra. 162 Phụ lục 2: Miêu tả biến. 167 Phụ lục 3: Kết quả kiểm định EFA. 168 Phụ lục 4: Kết quả kiểm định CFA.

170 Phụ lục 5: Kết quả hồi quy. 179 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ACMF ASEANCapital Markets Diễn đàn các thị trường vốn Forum ASEAN AI Artificial intelligence Trí tuệ nhân tạo ASEAN The Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Asian Nations Á B2A Business to Administrators Doanh nghiệp với nhà quản trị/ chính phủ B2B Business to Business Doanh nghiệp với doanh nghiệp B2C Business to Customer Doanh nghiệp với người tiêu dùng BTTTT Bộ Thông tin và Truyền thông C2C Người tiêu dùng với người tiêu dùng CAF The Centre for Analysis and Trung tâm Phân tích và Dự báo Forecasting CFA Chartered Financial Analyst Phân tích nhân tố khẳng định Công ty CP Công ty Cổ phần CP Chính phủ CPTPP Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương CROR Commercial Rate of Return Tỷ suất lợi nhuận thương mại CT&BVNTD Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng CTTL Cạnh tranh trung lập DN Doanh nghiệp vii DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNTN Doanh nghiệp tư nhân EFA Exploratory Factor Analysis Phân tích nhân tố khám phá EU European Union Liên minh châu Âu EVFTA EU-Vetnam Free Trade Hiệp định thương mại tự do giữa Agreement EU và Việt Nam EVN Vietnam Electricity Tập đoàn Điện lực Việt Nam Corporation FDI Foreign Direct Investment Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội HĐQT Hội đồng quản trị IATA The International Air Transport Hiệp hội Vận tải Hàng không quốc Association tế ICAEW The Institute of Chartered Viện Kế toán Công chứng Anh và Accountants in England and xứ Wales Wales IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế IoT Internet of things Công nghệ internet kết nối vạn vật ISO International Organization for Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế Standardization KBV Knowledge-based view Quan điểm tiếp cận kiến thức KH&CN Khoa học và Công nghệ MTV Một thành viên NĐ Nghị định viii OECD Organization for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh Corperation and Development tế PLC Product Life Cycle Vòng đời sản phẩm PPP Public Private Partnership Mô hình hợp tác công - tư PSO Public Service Obligation Đảm nhận các dịch vụ công PTA Preferential trading area Hiệp định về Thỏa thuận thương mại ưu đãi QĐ Quyết định R&D Research and development Nghiên cứu và Phát triển RBV Lý thuyết về nguồn lực Lý thuyết về nguồn lực SWF Sovereign wealth fund Quỹ tài sản có chủ quyền TNHH Trách nhiệm hữu hạn TP Thành phố TTg Thủ tướng UB Ủy ban UNCTAD United Nations Conference on Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Trade and Development Thương mại và Phát triển VASCO Vietnam Air Services Công ty Bay dịch vụ Hàng không Company Việt Nam WB World Bank Ngân hàng thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại thế giới ix DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1: Số liệu thống kê DNNN (2010 - 2018). 69 Bảng 2: Mô tả đặc điểm mẫu điều tra. 77 Bảng 3: Kiểm định hệ số Cronbach’s Alpha và Bartlett’s Test.

78 Bảng 4: Phân tích tương quan giữa các biến độc lập trong mô hình nghiên cứu.79 Bảng 5: Kết quả phần tích hồi quy. 79 Bảng 6: Kết quả khảo sát thực trạng hoạt động nghiên cứu và lựa chọn thị trường mục tiêu của DNNN. 82 Bảng 7: Kết quả khảo sát thực trạng chiến lược giá của DNNN. 85 Bảng 8: Kết quả khảo sát thực trạng chiến lược sản phẩm của DNNN.86 Bảng 9: Kết quả khảo sát thực trạng chiến lược dịch vụ kèm theo của DNNN.87 Bảng 10: Kết quả khảo sát thực trạng chiến lược phân phối của DNNN.89 Bảng 11: Kết quả khảo sát thực trạng chiến lược xúc tiến thương mại của DNNN.91 Bảng 12: Kết quả khảo sát thực trạng chiến lược truyền thông của DNNN.92 Bảng 13: Kết quả khảo sát thực trạng một số vấn đề mang tính bổ trợ của DNNN.93 Bảng 14: Kết quả khảo sát thực trạng các yếu tố tác động đến đổi mới cạnh tranh của DNNN.

97 x DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1: Quy trình các bước thực hiện nghiên cứu.7 Hình 2: Năm mức độ giá trị của sản phẩm đối với khách hàng. 46 Hình 3: Dịch vụ kèm theo hỗ trợ sản phẩm và khách hàng. 49 Hình 4: Các loại kênh phân phối. 51 Hình 5: Mô hình chiến lược xúc tiến thương mại của doanh nghiệp.53 Hình 6: Mô hình nghiên cứu lý thuyết.