Luận án: Các yếu tố tác động đến dự định khởi sự kinh doanh của thanh niên Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- NGUYỄN ANH TUẤN CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN DỰ ĐỊNH KHỞI SỰ KINH DOANH CỦA THANH NIÊN VIỆT NAM Chuyên ngành: Khoa học quản lý Mã số: 9310110 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. Mai Văn Bưu HÀ NỘI - 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày 12 tháng 01 năm 2020 Tác giả Nguyễn Anh Tuấn ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.v DANH MỤC BẢNG, BIỂU, HÌNH.vi DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ.viii MỞ ĐẦU.

Sự cần thiết của nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Kết cấu của luận án.5 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ KHỞI SỰ KINH DOANH VÀ CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY KHỞI SỰ KINH DOANH. Tổng quan nghiên cứu về khởi sự kinh doanh và các yếu tố ảnh hưởng đến dự định khởi sự kinh doanh. Các nghiên cứu ngoài nước. Các nghiên cứu trong nước.

Tổng quan nghiên cứu về chính sách thúc đẩy khởi sự kinh doanh. Hướng nghiên cứu về cơ chế, chính sách thúc đẩy KSKD ở Việt Nam. Kinh nghiệm quốc tế về xây dựng chính sách thúc đẩy khởi sự kinh doanh. Khoảng trống nghiên cứu.

23 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ DỰ ĐỊNH KHỞI SỰ KINH DOANH VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN DỰ ĐỊNH KHỞI SỰ KINH DOANH.1 Các khái niệm liên quan đến khởi sự kinh doanh của thanh niên.2 Khởi sự kinh doanh và dự định khởi sự kinh doanh của thanh niên.3 Vai trò khởi sự kinh doanh của thanh niên.2 Các lý thuyết cơ bản liên quan đến dự định và khởi sự kinh doanh. Lý thuyết hành động hợp lí (Theory of Reasoned Action - TRA).2 Lý thuyết hành vi có kế hoạch (Theory of Planned Behavior - TPB).3 Lý thuyết sự kiện khởi sự kinh doanh (The Entrepreneurial Event - SEE).3 Các nhân tố ảnh hưởng đến dự định khởi sự kinh doanh.1 Nhóm các nhân tố thuộc bản thân thanh niên.2 Nhóm các nhân tố từ môi trường bên ngoài. Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết.1 Mô hình nghiên cứu.2 Giả thuyết nghiên cứu.55 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Quy trình nghiên cứu.2 Phát triển thang đo và phiếu điều tra.

Thang đo Dự định khởi sự kinh doanh. Thang đo Thái độ đối với tiền bạc. Thang đo Thái độ đối với khởi sự kinh doanh. Thang đo chuẩn mực chủ quan.

Thang đo Nhận thức kiểm soát hành vi. Thang đo Giáo dục khởi sự kinh doanh. Thang đo Kinh nghiệm khởi sự kinh doanh. Thang đo Chính sách hỗ trợ của Chính phủ đối với khởi sự kinh doanh.

Thang đo Nhu cầu thành tích.3 Điều tra sơ bộ.4 Nghiên cứu chính thức. Thiết kế phiếu điều tra. Xác định mẫu điều tra.3 Phân tích dữ liệu.67 CHƯƠNG 4 PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THỰC TRẠNG DỰ ĐỊNH KHỞI SỰ KINH DOANH CỦA THANH NIÊN VIỆT NAM.1 Thực trạng khởi sự kinh doanh của thanh niên Việt Nam.2 Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khởi sự kinh doanh của thanh niên Việt Nam.1 Đặc điểm của mẫu nghiên cứu.2 Kiểm định thang đo.3 Phân tích thống kê mô tả các thang đo trong mô hình. Phân tích sự khác biệt về dự định khởi sự kinh doanh theo một số đặc điểm cơ bản của thanh niên Việt Nam.5 Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến dự định khởi sự kinh doanh của thanh niên Việt Nam.100 CHƯƠNG 5 BÀN LUẬN VỀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY THANH NIÊN VIỆT NAM KHỞI SỰ KINH DOANH.

Bình luận kết quả nghiên cứu.1 Các giả thuyết chưa được khẳng định.2 Các giả thuyết được ủng hộ. Đề xuất các giải pháp thúc đẩy thanh niên Việt Nam khởi sự kinh doanh 121 5.1 Nâng cao nhận thức, thái độ của thanh niên về KSKD, hình thành thái độ tích cực của TNVN đối với hoạt động KSKD, giúp thanh niên nuôi dưỡng và phát triển ý định KSKD.2 Nâng cao nhận thức kiểm soát hành vi của TNVN.3 Quan tâm, đầu tư vào hoạt động giáo dục KSKD cho thanh niên, phát triển mô hình giáo dục khởi nghiệp từ trong hệ thống giáo dục phổ thông.4 Tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách thúc đẩy KSKD phù hợp với sự phát triển của thị trường và nhu cầu hỗ trợ của các đối tường thanh niên tham gia KSKD.3 Một số đóng góp và hạn chế của nghiên cứu.1 Những đóng góp mới của luận án.2 Những hạn chế của luận án.132 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN. 135 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 149 v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT STT Chữ viết tắt Ý nghĩa 1 CFA Phân tích nhân tố khám phá 2 DN Doanh nghiệp 3 DNNN Doanh nghiệp nhà nước 4 DNTN Doanh nghiệp tư nhân 5 DNKN Doanh nghiệp khởi nghiệp 6 DNVVN Doanh nghiệp vừa và nhỏ 7 DDK Dự định khởi sự kinh doanh 8 ĐMST Đổi mới sáng tạo 9 EFA Phân tích nhân tố ảnh hưởng 10 KD Kinh doanh 11 KSKD Khởi sự kinh doanh 12 GDP Tổng sản phẩm quốc nội 13 GEM Hiệp hội khởi nghiệp toàn cầu 14 OECD Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế 15 R&D Nghiên cứu và phát triển 16 TNVN Thanh niên Việt Nam 17 TNCS Thanh niên Cộng sản 18 UNFPA Quỹ dân số Liên hợp quốc vi DANH MỤC BẢNG, BIỂU, HÌNH Bảng 2.1: Tổng hợp nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến dự định KSKD.2: Các giả thuyết nghiên cứu.1: Giải thích Giá trị Hệ số Alpha của Cronbach.1: Mức độ sẵn sàng khởi nghiệp của Việt Nam.

Đặc trưng của mẫu khảo sát. Kết quả phân tích độ tin cậy của thang đo “Dự định khởi sự kinh doanh – DDK” dựa vào Cronbach’s Alpha. Tổng hợp kết quả phân tích độ tin cậy thang đo các nhân tố trong mô hình. Kiểm định KMO và Bartlett’s Test của biến phụ thuộc DDK.

Kiểm định KMO và Bartlett’s Test của các biến độc lập. Ma trận nhân tố xoay cho tất cả các biến quan sát. Bảng ma trận nhân tố đã xoay. Kết quả tính Độ tin cậy tổng hợp và Tổng phương sai trích.

Tổng hợp kết quả thống kê mô tả các biến quan sát của thang đo yếu tố trong mô hình nghiên cứu. Thống kê mô tả với các biến quan sát của thang đo dự định khởi sự kinh doanh (DDK). Kiểm định sự khác biệt trong dự định khởi sự kinh doanh của thanh niên theo đặc điểm giới tính. Kiểm định sự khác biệt trong dự định khởi sự kinh doanh của thanh niên theo trạng thái nghề nghiệp.

Kiểm định sự khác biệt trong dự định khởi sự kinh doanh của thanh niên theo nhóm trình độ chuyên môn. Kiểm định sự khác biệt trong dự định khởi sự kinh doanh của thanh niên theo các nhóm kinh nghiệm làm việc.16 Kiểm định sự khác biệt trong dự định khởi sự kinh doanh của thanh niên theo vùng miền. Kiểm định sự khác biệt trong dự định khởi sự kinh doanh của thanh niên theo nghề nghiệp của bố, mẹ. Kết quả ước lượng mô hình SEM (mô hình ban đầu).

Bảng hệ số hồi quy của mô hình SEM điều chỉnh. Kết quả kiểm định sự khác biệt giữa hai mô hình bất biến và khả biến. Kết quả kiểm định sự khác biệt giữa hai mô hình theo nhóm tình trạng nghề nghiệp. Kết quả kiểm định sự khác biệt giữa hai mô hình theo nhóm trình độ chuyên môn.

Kết quả kiểm định sự khác biệt giữa hai mô hình theo các nhóm nghề nghiệp của bố. Kết quả kiểm định sự khác biệt giữa hai mô hình theo nhóm nghề nghiệp của mẹ. 112 viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ Biểu đồ: Biểu đồ 1.1: Tỉ lệ GDP hàng năm chi cho R&D của một số quốc gia trong OECD. So sánh điểm trung bình biến dự định KSKD theo vùng miền.

So sánh đánh giá về giá trung bình biến Dự định KSKD chung của thanh niên theo các nhóm nghề nghiệp của Bố và Mẹ.99 Hình vẽ: Hình 2.1: Thuyết Hành động Hợp lý (Theory of Reasoned Action - TRA).2: Thuyết hành vi có kế hoạch (Theeory of Planned Behavior - TPB).3: Thuyết sự kiện khởi sự kinh doanh (The Entrepreneurial Event - SEE).4: Mô hình nghiên cứu của Luận án.1: Khái quát hóa quy trình nghiên cứu. Kết quả phân tích mô hình ước lượng chuẩn hóa. Kết quả phân tích mô hình SEM đã chuẩn hóa (mô hình ban đầu). Kết quả phân tích mô hình SEM (điều chỉnh) đã chuẩn hóa.

Kết quả mô hình cấu trúc bất biến - nhóm nam. Kết quả mô hình cấu trúc bất biến - nhóm nữ. Kết quả mô hình cấu trúc khả biến với nhóm là sinh viên. Kết quả mô hình cấu trúc khả biến - nhóm đã đi làm.

Kết quả mô hình cấu trúc bất biến - nhóm trung cấp. Kết quả mô hình cấu trúc bất biến - nhóm cao đẳng. Kết quả mô hình bất biến - nhóm trình độ Đại học và sau Đại học. Kết quả mô hình cấu trúc bất biến - nhóm có bố tự kinh doanh.

Kết quả mô hình cấu trúc bất biến - nhóm có bố làm nhân viên KD trong doanh nghiệp. Kết quả mô hình cấu trúc bất biến- nhóm có bố hoạt động trong lĩnh vực nghề nghiệp khác. Kết quả mô hình cấu trúc bất biến - nhóm có mẹ tự kinh doanh. Kết quả mô hình cấu trúc bất biến - nhóm có mẹ làm nhân viên hoặc quản lý trong doanh nghiệp.

Kết quả mô hình cấu trúc bất biến - nhóm có mẹ hoạt động trong lĩnh vực nghề nghiệp khác.113 ix DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 2: Kết quả phân tích độ tin cậy các thang đo bằng hệ số Cronbach’s alpha.153 Phụ lục 3: Kết quả phân tích EFA với tập biến quan sát.158 Phụ lục 4: Kết quả phân tích CFA. 165 Phụ lục 5: Phân tích Post Hoc Test giữa các nhóm trình độ chuyên môn.171 Phụ lục 6: Phân tích Post Hoc Test giữa các nhóm vùng/miền.171 Phụ lục 7: Phân tích Post Hoc Test giữa các nhóm nghề nghiệp của Bố.172 Phụ lục 8: Phân tích Post Hoc Test giữa các nhóm nghề nghiệp của Mẹ.172 Phụ lục 9: Mô hình cấu trúc (SEM) ban đầu.173 Phụ lục 10: Mô hình SEM điều chỉnh. 175 Phụ lục 11: Phân tích mô hình cấu trúc đa nhóm – Theo trạng thái nghề nghiệp. Sự cần thiết của nghiên cứu Ở Việt Nam, kinh tế tư nhân ngày càng có vai trò quan trọng trong việc đạt được các mục tiêu kinh tế - xã hội của đất nước, nhất là trong bối cảnh tái cấu trúc, điều chỉnh phạm vi hoạt động của DNNN.

DNTN đóng góp 43,22% GDP và 39% vốn đầu tư cho toàn bộ nền kinh tế (Cục Phát triển Doanh nghiệp, 2017).