Xây dựng Bộ công cụ đánh giá lợi ích của các Doanh nghiệp Xã hội tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM Ngành: Quản trị kinh doanh NGUYỄN QUANG HUY Hà Nội - 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM Ngành: Quản trị kinh doanh Mã số: 62.02 (Mã số mới: 9340101) Nghiên cứu sinh: Nguyễn Quang Huy Người hướng dẫn khoa học: 1. Đào Ngọc Tiến 2. Phạm Thị Hồng Yến Hà Nội - 2022 XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ “Xây dựng bộ công cụ đánh giá lợi ích của các doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi. Ngoài những thông tin thứ cấp có liên quan đến nghiên cứu đã được trích dẫn nguồn đầy đủ, những kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án tiến sĩ này được phân tích, tổng hợp từ nguồn dữ liệu điều tra khảo sát thực tế của cá nhân tôi, và chưa được công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu nào khác.

Tôi xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình. Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Nguyễn Quang Huy XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM LỜI CẢM ƠN Luận án tiến sĩ “Xây dựng bộ công cụ đánh giá lợi ích của các doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam” được hoàn thành bằng một tinh thần làm việc nghiêm túc và những nỗ lực học hỏi, nghiên cứu của cá nhân tôi, nhưng không thể thiếu vắng sự hướng dẫn, hỗ trợ và động viên, chia sẻ của rất nhiều người. Đầu tiên, tôi xin trân trọng gửi lời tri ân sâu sắc nhất tới PGS. Đào Ngọc Tiến, và PGS.

Phạm Thị Hồng Yến, hai người Thầy đã luôn tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài và hoàn thành luận án tiến sĩ. Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám hiệu Nhà trường, Ban chủ nhiệm và các đồng nghiệp ở Khoa Kế toán Kiểm toán, Khoa Quản trị Kinh doanh – Trường Đại học Ngoại thương đã luôn động viên, tạo điều kiện về thời gian và góp ý về chuyên môn với tôi. Tôi xin trân trọng dành lời cảm ơn tới các Thầy Cô Khoa Sau đại học – Trường Đại học Ngoại thương đã luôn hướng dẫn, hỗ trợ hiệu quả về các thủ tục hành chính trong suốt quá trình học tập và bảo vệ luận án tiến sĩ. Tôi xin trân trọng cảm ơn các nhà nghiên cứu/hoạch định chính sách, các tổ chức/cá nhân đầu tư tác động và các doanh nghiệp xã hội đã đồng ý tham gia vào quy trình khảo sát, trả lời phỏng vấn và cung cấp những dữ liệu cần thiết cho nghiên cứu luận án tiến sĩ.

Tôi xin trân trọng dành lời cảm ơn đặc biệt tới gia đình thương yêu đã luôn âm thầm thông cảm, chia sẻ và hỗ trợ những lúc tôi đối mặt với khó khăn, cảm thấy mệt mỏi và bận rộn nhất. Và cuối cùng, tôi rất mong muốn tiếp tục nhận được sự hướng dẫn, góp ý từ các Thầy, Cô, các Chuyên gia và các Doanh nghiệp trên chặng đường nghiên cứu khoa học đầy cảm hứng và những thử thách tiếp theo trong tương lai của tôi. XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN i LỜI CẢM ƠN ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH vi DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH viii LỜI MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA DOANH NGHIỆP XÃ HỘI 6 1. Tổng quan nghiên cứu 6 1.

Cơ sở lý luận về doanh nghiệp xã hội 9 1. Quá trình hình thành và phát triển doanh nghiệp xã hội 9 1. Khái niệm doanh nghiệp xã hội 11 1. Đặc điểm doanh nghiệp xã hội 13 1.

Hình thức pháp lý của doanh nghiệp xã hội 16 1. Cơ sở lý luận về bộ công cụ đánh giá lợi ích của doanh nghiệp xã hội 25 1. Khái niệm lợi ích và đánh giá lợi ích của doanh nghiệp xã hội 25 1. Lợi ích của doanh nghiệp xã hội khi áp dụng bộ công cụ đánh giá lợi ích 29 1.

Bộ công cụ Phân tích lợi ích - chi phí (CBA) 31 1. Bộ công cụ Kế toán và kiểm toán xã hội (SAA) 35 1. Bộ công cụ Lý thuyết về sự thay đổi (TOC) 37 1. Bộ công cụ Lợi tức đầu tư xã hội (SROI) 40 1.

Bộ công cụ Tiêu chuẩn đầu tư và báo cáo tác động (IRIS) 43 1. Bộ công cụ Mô hình kinh doanh xã hội tinh gọn (SBMC) 45 XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 53 2. Thiết kế nghiên cứu 53 2. Xây dựng các chỉ báo đánh giá 54 2.

Điều tra khảo sát và phân tích 66 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG PHÁT HIỆN CHÍNH VỀ BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 68 3. Thực trạng phát triển doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam 68 3. Bối cảnh phát triển doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam 68 3. Cấu trúc khu vực doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam 72 3.

Thực trạng đánh giá lợi ích của doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam 75 3. Kết quả điều tra khảo sát 79 3. Mẫu điều tra khảo sát 80 3. Các chỉ báo đánh giá 81 3.

Kiểm chứng thực tiễn bộ công cụ 87 3. Doanh nghiệp xã hội Imagtor 88 3. Doanh nghiệp xã hội KOTO 89 3. Doanh nghiệp xã hội KymViet 91 3.

Doanh nghiệp xã hội Sapanapro 93 3. Doanh nghiệp xã hội Sapa O'Chau 95 3. Doanh nghiệp xã hội Tòhe 96 3. Doanh nghiệp xã hội Kilomet109 98 3.

Doanh nghiệp xã hội Mekong Plus 99 3. Doanh nghiệp xã hội Thế hệ xanh 100 CHƯƠNG 4: CÁC ĐỊNH HƯỚNG, ĐỀ XUẤT VỀ BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 103 XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 4. Định hướng phát triển doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam 103 4. Tiềm năng của doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam 103 4.

Đề xuất cho Việt Nam 104 4. Hướng dẫn ứng dụng bộ công cụ dành cho các doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam 105 KẾT LUẬN 109 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 111 DANH MỤC CÁC CHỨNG CHỈ ĐÀO TẠO 112 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 113 PHỤ LỤC 118 XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Từ viết Tên đầy đủ tắt DNXH Doanh nghiệp xã hội HTX Hợp tác xã DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Từ viết Nghĩa Tiếng Anh Nghĩa Tiếng Việt tắt BCI Benefit Creation Index Chỉ số sáng tạo lợi ích BMC Business Model Canvas Mô hình kinh doanh canvas Compounded Annual Tốc độ tăng trưởng hàng CAGR Growth Rate năm kép CBA Cost-benefit analysis Phân tích lợi ích – chi phí CEO Chief Executive Officer Tổng giám đốc điều hành Central Institute for Viện nghiên cứu quản lý CIEM Economic Management kinh tế Trung ương Trung tâm khởi nghiệp và NEU Center for Social CSIE sáng tạo xã hội Đại học Kinh Innovation and tế Quốc dân Entrepreneurship Centre for Social Trung tâm hỗ trợ sáng CSIP Initiatives Promotion kiến phục vụ cộng đồng Trách nhiệm xã hội CSR Corporate Social Responsibility doanh nghiệp GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM Global Impact Mạng lưới đầu tư tác động GIIN Investing Network toàn cầu Impact Reporting Tiêu chuẩn báo cáo và đầu IRIS and Investment tư tác động Standards NGO Non-governmental organization Tổ chức phi chính phủ Organisation for Economic Tổ chức hợp tác và phát OECD Cooperation and triển kinh tế Development SAA Social Accounting and Auditing Kế toán và kiểm toán xã hội Mô hình kinh doanh xã SBMC Social Business Model Canvas hội canvas SDG Sustainable Development Goals Mục tiêu phát triển bền vững SME Small and medium enterprise Doanh nghiệp vừa và nhỏ SROI Social Return on Investment Lợi tức đầu tư xã hội TOC Theory of Change Lý thuyết về sự thay đổi United Nation Chương trình phát triển UNDP Development Program Liên hợp quốc XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH BẢNG Bảng 1.1: So sánh giữa doanh nghiệp xã hội, tổ chức phi lợi nhuận và tổ chức từ thiện 15 Bảng 1.2: Tỷ lệ hình thức pháp lý của doanh nghiệp xã hội ở Vương quốc Anh .3: Ưu điểm và nhược điểm của các hình thức pháp lý của doanh nghiệp xã hội ở Vương quốc Anh 24 Bảng 1.4: Khái quát các bộ công cụ đánh giá lợi ích của doanh nghiệp xã hội .1: Các thách thức xã hội và môi trường ở Việt Nam 58 Bảng 2.2: Các chỉ báo phát triển kinh tế (Economy – E) 60 Bảng 2.3: Các chỉ báo phát triển xã hội (Society – S) 62 Bảng 2.4: Các chỉ báo bảo vệ môi trường (Geography – G) 63 Bảng 2.5: Các chỉ báo phát triển cá nhân (Human – H) 64 Bảng 3.1: Số lượng doanh nghiệp xã hội ước tính ở Việt Nam 73 Bảng 3.2: Mẫu điều tra khảo sát 80 Bảng 3.3: Chỉ báo phát triển kinh tế (Economy – E) 81 Bảng 3.4: Chỉ báo phát triển xã hội (Society – S) 83 Bảng 3.5: Chỉ báo bảo vệ môi trường (Geography – G) 84 Bảng 3.6: Chỉ báo phát triển con người (Human – H) 86 Bảng 3.7: Tổng hợp lợi ích của một số doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam 102 XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HÌNH Hình 1.1: Tính kết hợp của doanh nghiệp xã hội 14 Hình 1.2: Mô hình logic 27 Hình 1.3: Quá trình thực hiện phân tích lợi ích – chi phí 34 Hình 1.4: Quá trình thực hiện kế toán và kiểm toán xã hội 36 Hình 1.5: Quá trính thực hiện Lý thuyết về sự thay đổi 40 Hình 1.6: Quá trình thực hiện chỉ số lợi tức đầu tư xã hội 42 Hình 1.7: Quá trình thực hiện Tiêu chuẩn đầu tư và báo cáo tác động 44 Hình 1.8: Mô hình kinh doanh xã hội Canvas 46 Hình 2.1: Quy trình nghiên cứu của luận án 54 Hình 2.