Luận án: Xây dựng lối sống cho sinh viên ĐBSCL theo Tư tưởng Hồ Chí Minh - Tạ Văn Sang

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TẠ VĂN SANG XÂY DỰNG LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC HÀ NỘI - 2025 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TẠ VĂN SANG XÂY DỰNG LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC Mã số: 931 02 04 Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS, TS Lý Việt Quang 2. PGS, TS Đinh Xuân Lý HÀ NỘI - 2025 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tác giả luận án Tạ Văn Sang MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 7 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 7 1. Khái quát tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề luận án cần tập trung nghiên cứu 25 CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ XÂY DỰNG LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 28 2. Một số khái niệm cơ bản 28 2.

Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng lối sống 36 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 72 3. Thực trạng xây dựng lối sống cho sinh viên các trường đại học ở đồng bằng sông Cửu Long theo tư tưởng Hồ Chí Minh 72 3. Thành tựu, hạn chế và những vấn đề đặt ra trong xây dựng lối sống cho sinh viên từ góc nhìn tư tưởng Hồ Chí Minh 93 CHƯƠNG 4: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC XÂY DỰNG LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG THỜI GIAN TỚI THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 137 4. Những nhân tố tác động đến xây dựng lối sống sinh viên các trường đại học ở đồng bằng sông cửu Long thời gian tới 137 4.

Phương hướng tiếp tục xây dựng lối sống cho sinh viên các trường đại học ở đồng bằng sông Cửu Long thời gian tới theo tư tưởng Hồ Chí Minh 149 4. Giải pháp tiếp tục xây dựng lối sống cho sinh viên các trường đại học ở đồng bằng sông Cửu Long thời gian tới theo tư tưởng Hồ Chí Minh 153 KẾT LUẬN 186 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 189 TÀI LIỆU THAM KHẢO 190 PHỤ LỤC 205 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH : Chủ nghĩa xã hội ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long KT-XH : Kinh tế - xã hội XDLS : Xây dựng lối sống XHCN : Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 3.1: Sự cần thiết phải xây dựng lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh .2: Mức độ quan tâm của sinh viên về các nguy cơ hiện nay của đất nước .3: Những giá trị cần thiết trong lối sống ngày nay của sinh viên .4: Phương thức xây dựng lối sống cho sinh viên .5: Mức độ tham gia xây dựng lối sống cho sinh viên của các chủ thể trong nhà trường. Lí do chọn đề tài Sinh viên là một bộ phận của thanh niên, được đào tạo, học tập ở trường lớp một cách chính quy, bài bản, góp phần quan trọng cùng lực lượng thanh niên nói chung là chủ nhân tương lai của đất nước, kế tục xứng đáng sự nghiệp cách mạng của các thế hệ cha anh. Sớm nhận thức rõ vai trò của thanh niên, trong đó có cả những thanh niên trí thức, sinh viên, ngay từ những năm 20 của thế kỉ XX, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã tha thiết kêu gọi: “Hỡi Đông Dương đáng thương hại! Người sẽ chết mất, nếu đám thanh niên già cỗi của Người không sớm hồi sinh” [112, tr.

Người đã khởi đầu sự nghiệp cách mạng vĩ đại giáo dục, thức tỉnh và tổ chức những người Việt Nam yêu nước tập trung chủ yếu vào đối tượng là thanh niên. Với vai trò to lớn của thanh niên, trong đó có một bộ phận quan trọng là sinh viên, Hồ Chí Minh cho rằng cần phải đào tạo, bồi dưỡng họ thành những người vừa “hồng” vừa “chuyên”, đặc biệt là “phải thay đổi triệt để những nếp sống, thói quen, ý nghĩ và thành kiến có gốc rễ sâu xa hàng ngàn năm” bằng những biện pháp phù hợp hướng đến xây dựng lối sống có lí tưởng, đạo đức, kết hợp hài hòa các giá trị truyền thống dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại. Qua các thời kì cách mạng, sinh viên luôn nhận được sự quan tâm, giáo dục, bồi dưỡng từ Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Do đó, nhiều thế hệ sinh viên Việt Nam sau khi được học tập và rèn luyện tại các nhà trường đã khẳng định được phẩm chất và tài năng, nỗ lực phấn đấu, cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, trong đó có việc “chưa chú trọng đúng mức việc giáo dục đạo đức, lối sống và kĩ năng làm việc”. Vì vậy, Nghị quyết đề ra nhiệm vụ, giải pháp là phải đổi mới chương trình nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học, hài hòa đức, trí, thể, mĩ; dạy người, dạy chữ và dạy nghề. Đồng thời, chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân. Tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lí dân 2 tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại, giá trị cốt lõi và nhân văn của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.

Vấn đề xây dựng đạo đức, lối sống của thanh niên sinh viên còn tiếp tục được đặt ra trong Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24/3/2015 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lí tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015-2030 và trong Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 4/12/2019 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên. Qua gần 40 năm đổi mới, sinh viên được học tập và rèn luyện trong môi trường ngày càng hiện đại. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa và cơ chế thị trường, sinh viên phải đối mặt với nhiều cám dỗ và tác động tiêu cực dẫn đến việc sống gấp, sống thực dụng, coi trọng đồng tiền, vật chất; thiếu lí tưởng, xa rời truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc; thiếu tính kỉ luật, trách nhiệm trong lao động; thiếu đạo đức nghề nghiệp, liêm chính; không muốn học tập, phấn đấu; thiếu trách nhiệm trong tình bạn, tình yêu; dựa dẫm, ỷ lại vào người thân; cá nhân, ích kỉ; tệ nạn xã hội và vi phạm pháp luật;. Một số thanh niên sinh viên còn bị các thế lực thù địch lôi kéo, kích động chống phá sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.

Điều này không chỉ làm suy thoái đạo đức, lối sống của xã hội mà còn làm ảnh hưởng đến đạo đức, lối sống sinh viên. Ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long, mặc dù đã có nhiều cố gắng trong việc quán triệt quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng lối sống, góp phần vào xây dựng người học toàn diện, song các trường đại học trong khu vực đồng bằng sông Cửu Long vẫn còn tình trạng: Một bộ phận sinh viên chưa tích cực trong học tập, rèn luyện, lười lao động, có biểu hiện lối sống thực dụng, hưởng thụ, đua đòi, thiếu văn hóa, quan hệ tình bạn, tình yêu lệch lạc; ngại khó, ngại khổ trong tham gia các hoạt động xung kích, tình nguyện vì cộng đồng [49], [50], [51], [52]. Những hạn chế này vẫn đang diễn biến theo chiều hướng phức tạp, rất cần những định hướng và giải pháp hiệu quả để xây dựng lối sống cho sinh viên từ phía các chủ thể nhằm xây dựng thế hệ sinh viên ưu tú, thực sự là chủ nhân tương lai của đất nước. Xây dựng lối sống tích cực cho sinh viên Việt Nam nói chung, trong đó có sinh viên các trường đại học ở đồng bằng sông Cửu Long, trở thành yêu cầu vừa mang tính cấp bách, vừa có ý nghĩa lâu dài đối với sự phát triển 3 của đất nước và khu vực đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt là trong bối cảnh đất nước đang chuẩn bị bước vào kỉ nguyên phát triển mới.

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng lối sống vào xây dựng lối sống cho sinh viên các trường đại học ở đồng bằng sông Cửu Long sẽ góp phần quan trọng trong việc xây dựng cho sinh viên thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng, các chuẩn mực đạo đức, lối sống, rèn luyện tác phong đúng đắn trong học tập, lao động, sinh hoạt, ứng xử; định hướng tư duy và hành động để sinh viên biết tự giác sống lành mạnh và sống có trách nhiệm hơn. Xây dựng lối sống cho sinh viên các trường đại học ở đồng bằng sông Cửu Long theo tư tưởng Hồ Chí Minh còn giúp sinh viên nhận diện và đối phó hiệu quả với sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên và người dân trong xã hội hiện nay, không ngừng rèn luyện, tu dưỡng, trở thành lực lượng tiên phong trong xây dựng, phát triển, bảo vệ đất nước và vì một đồng bằng sông Cửu Long thịnh vượng, bền vững. Đặc biệt, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng lối sống cho sinh viên ở các trường đại học còn góp phần quan trọng trong việc định hướng, xây dựng hệ giá trị văn hóa, con người Việt Nam ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long hiện nay. Vì thế, xây dựng lối sống cho sinh viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh phải được xem là một nhiệm vụ rất quan trọng và cấp thiết của các chủ thể trong xã hội.