Cơ sở lý luận và thực tiễn tăng cường vai trò cán bộ nữ - Trần Thị Bạch Mai

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI -------------------------------- KHOA SƯ PHẠM Trần Thị Bạch Mai CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ ĐỘI NGŨ CÁN BỘ NỮ TRONG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NHÀ TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC Hà Nội - 2007 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI -------------------------------- KHOA SƯ PHẠM Trần Thị Bạch Mai CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ ĐỘI NGŨ CÁN BỘ NỮ TRONG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NHÀ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Chuyên ngành: Quản lý giáo dục Mã số: 62140501 LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PGS TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc 2. PGS TS Mạc Văn Trang Hà Nội - 2007 MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 11 1.1 CÁC HƯỚNG NGHIÊN CỨU VỀ PHỤ NỮ THAM GIA 11 QUẢN LÝ 1.2 CÁC XU HƯỚNG NGHIÊN CỨU VỀ SỰ THAM GIA CỦA 19 PHỤ NỮ VÀO QUẢN LÝ NHÀ TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1.1 NGHIÊN CỨU VỀ CÁC VẤN ĐỀ ĐỐI VỚI PHỤ NỮ 20 TRONG THAM GIA QUẢN LÝ NHÀ TRƢỜNG ĐẠI HỌC 1.2 NGHIÊN CỨU VỀ CÁC RÀO CẢN PHỤ NỮ THAM GIA 26 QUẢN LÝ – CÁCH LUẬN GIẢI 1.3 Nghiên cứu về các giải pháp tăng cƣờng sự tham gia của phụ 39 nữ trong quản lý nhà trƣờng đai học CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 53 2.1 VỊ TRÍ, VAI TRÒ PHỤ NỮ TRONG XÃ HỘI 53 2.1 CÁC QUAN ĐIỂM CHUNG VỀ VỊ TRÍ, VAI TRÒ PHỤ NỮ 53 TRONG XÃ HỘI 2.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc về vị trí, vai trò của phụ nữ 56 2.3 Chính sách tăng cƣờng đội ngũ cán bộ nữ tham gia quản lý 57 2.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 61 2.1 Khái niệm quản lý 61 2.2 Khái niệm vai trò trong (hoạt động) quản lý 63 2.3 KHÁI NIỆM NHÀ TRƢỜNG ĐẠI HỌC 66 2.4 KHÁI NIỆM QUẢN LÝ NHÀ TRƢỜNG ĐẠI HỌC 66 2.5 Khái niệm cán bộ quản lý trong nhà trƣờng đại học 70 2.6 KHÁI NIỆM GIẢI PHÁP 71 2.3 CÁC QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ PHỤ 72 NỮ THAM GIA QUẢN LÝ 2.1 Các quan điểm tiếp cận về phƣơng diện quản lý 73 2.2 CÁC CÁCH TIẾP CẬN TRONG NGHIÊN CỨU PHỤ NỮ, 91 NGHIÊN CỨU GIỚI VỀ PHỤ NỮ THAM GIA QUẢN LÝ CHƯƠNG 3 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 101 3.1 TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CÁC CHÍNH SÁCH VỀ THAM 104 GIA CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ NỮ VÀO QUẢN LÝ NHÀ TRƯỜNG ĐẠI HỌC 3.1 Về các chính sách tăng cƣờng tham gia của đội ngũ cán bộ 104 nữ vào quản lý nhà trƣờng đại học 3.2 Kết quả thực hiện các chính sách tăng cƣờng tham gia của 106 đội ngũ cán bộ nữ vào quản lý nhà trƣờng đại học 3.2 VỀ SỰ THAM GIA CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ NỮ VÀO 110 QUẢN LÝ 3.1 SỐ LƢỢNG NỮ THAM GIA QUẢN LÝ 110 3.2 CHẤT LƢỢNG THAM GIA QUẢN LÝ 112 3.3 VỀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ THAM GIA CỦA 118 ĐỘI NGŨ CÁN BỘ NỮ VÀO QUẢN LÝ 3.1 NHÓM NGUYÊN NHÂN VỀ CHÍNH SÁCH, CƠ CHẾ 119 QUẢN LÝ 3.2 CÁC YẾU TỐ CHỦ QUAN 129 3.3 CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỊNH KIẾN GIỚI 142 2 CHƯƠNG 4 CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG VAI TRÒ CỦA 150 ĐỘI NGŨ CÁN BỘ NỮ TRONG THAM GIA QUẢN LÝ NHÀ TRƢỜNG ĐẠI HỌC 4. BỐI CẢNH TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ ĐỘI NGŨ CÁN BỘ 150 NỮ TRONG THAM GIA QUẢN LÝ NHÀ TRƯỜNG ĐẠI HỌC 4.1 CHỦ TRƢƠNG VÀ ĐỊNH HƢỚNG ĐỔI MỚI QUẢN LÝ 150 NHÀ TRƢỜNG ĐẠI HỌC 4.2 XU HƢỚNG TĂNG CƢỜNG BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG 151 THAM GIA QUẢN LÝ 4.2 CÁC GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT CỤ THỂ 153 4.1 NHÓM GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH VÀ CƠ 153 CHẾ THỰC HIỆN 4.2 Nhóm giải pháp đào tạo – bồi dƣỡng 163 4.3 NHÓM GIẢI PHÁP HỖ TRỢ, TƢ VẤN NỮ THAM GIA 167 QUẢN LÝ 4.3 KẾT QUẢ KIỂM CHỨNG MỨC ĐỘ PHÙ HỢP VÀ TÍNH 169 KHẢ THI CỦA CÁC GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT 4.2 Thử nghiệm 176 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 185 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 3 CÁC TỪ VIẾT TẮT BCHTƯ Ban Chấp hành Trung ương BGH Ban giám hiệu BĐ Bình đẳng CB Cán bộ CBQL Cán bộ quản lý CĐ Cao đẳng ĐH Đại học ĐT-BD Đào tạo – bồi dưỡng GD Giáo dục GDĐH Giáo dục đại học GD-ĐT Giáo dục - Đào tạo GV Giảng viên KT-XH Kinh tế xã hội LĐ Lãnh đạo NC Nghiên cứu NGV Nữ giảng viên NTĐH Nhà trường đại học PN Phụ nữ SĐH Sau đại học TS Tiến sỹ Th S Thạc sỹ QL Quản lý QLGD Quản lý giáo dục XH Xã hội VSTBPN Vì sự tiến bộ phụ nữ MỞ ĐẦU 1.

LÝ DO LỰA CHỌN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Ngày nay việc tăng cƣờng bình đẳng (BĐ) giới, giải phóng tiềm năng và sự đóng góp của phụ nữ (PN) vào sự phát triển kinh tế xã hội (KTXH) đang là một vấn đề vừa mang tính nhân văn, vừa mang tính khoa học, và thời sự của thế giới cũng nhƣ của Việt nam. Ngày càng nhiều nghiên cứu (NC) đƣợc tiến hành làm cơ sở cho việc đề ra các chính sách và biện pháp nhằm tăng cƣờng hơn nữa sự tham gia của PN trong mọi mặt hoạt động xã hội (XH), trong đó kể cả hoạt động quản lý (QL). Tuy nhiên, việc NC vận dụng các lý luận về QL có lồng ghép giới để xem xét vấn đề PN tham gia QL, kể cả QL trong nhà trƣờng đại học (NTĐH), vẫn còn là lĩnh vực khá mới mẻ cần đƣợc tiếp tục NC. Đặc biệt ở Việt nam các NC mang tính lý luận về vấn đề PN tham gia QL tuy có, song chƣa nhiều.

Trong khi đó, bảo đảm và tăng cƣờng sự tham gia BĐ của PN trong các hoạt động XH, kể cả QL, luôn là mối quan tâm hàng đầu của Đảng và Nhà nƣớc, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới KTXH hiện nay, khi vai trò và sự tham gia của PN trở nên cực kỳ quan trọng. Sự tăng cƣờng mối quan tâm đó thể hiện trong Nghị quyết 04/NQ-TƢ về “Đổi mới công tác vận động PN trong tình hình mới” ra ngày 12/7/1994, trong đó nêu rõ công tác cán bộ (CB) nữ có vị trí chiến lƣợc trong công tác CB - khâu có tác dụng quyết định việc thực hiện đƣờng lối chiến lƣợc của Đảng và Nhà nƣớc. Chỉ thị 37/CT-TƢ của BCH TƢ “Về một số vấn đề công tác CB nữ trong tình hình mới” ra ngày 16/5/1994 đã nêu các biện pháp QL nhằm xây dựng đội ngũ CB nữ, trong đó đặc biệt nhấn mạnh việc xây dựng chiến lƣợc đào tạo bồi dƣỡng (ĐT-BD), sử dụng CB nữ, tăng cƣờng tỷ lệ nữ tham gia QL, và khuyến khích tiềm năng tham gia của PN, đặc biệt là đội ngũ nữ trí thức, nữ CBQL. Ngành giáo dục đào tạo (GD-ĐT) đã ban hành Chỉ thị 15/GD-ĐT ngày 19/9/1994 về “Đổi mới và tăng cƣờng công tác vận động PN ngành GD-ĐT trong tình hình mới”; trong đó nhấn mạnh vấn đề nâng cao nhận thức về vị trí vai trò của PN trong việc thực hiện các nhiệm vụ của ngành trong giai đoạn mới, tăng cƣờng hiệu quả sử dụng CBQL nữ và giáo viên nữ, tăng cƣờng tỷ lệ nữ tham gia QL, tăng cƣờng ĐT-BD nâng cao trình độ cho CB nữ làm QL và nghiên cứu khoa học (NCKH).

Nhƣ vậy, việc NC lý luận làm cơ sở để phân tích, đánh giá và tìm các giải pháp phục vụ các chủ trƣơng trên là hết sức cần thiết. Về thực tiễn, mặc dù đã có những tiến bộ nhất định, song số lƣợng và tỷ lệ tham gia của đội ngũ CB nữ vào hoạt động QL NTĐH còn thấp, càng lên cao tỷ lệ này càng thấp. Theo nhận xét của Trƣởng Ban VSTBPN Bộ GD-ĐT:. là lực lượng quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu, chiến lược phát triển GD, và nâng cao hiệu quả phát triển GD.Tuy nhiên số lượng nữ tham gia QL nhà trường còn rất khiêm tốn, đặc biệt là khối THPT, ĐH, CĐ và THCN [57, tr.

Trong khi đó, việc đổi mới giáo dục đại học (GDĐH) nhằm đáp ứng các yêu cầu phát triển KTXH đòi hỏi phải phát huy triệt để tiềm năng, và sự tham gia hiệu quả của đội ngũ CB nữ trong các hoạt động của NTĐH, kể cả QL, không chỉ bởi lẽ NTĐH là khu vực có nhiều PN tham gia, cho nên vấn đề tăng cƣờng sự có mặt của họ trong bộ máy QL là cần thiết. Việc tăng cƣờng sự tham gia này còn là bởi, đội ngũ CB nữ đang đƣợc coi là có nhiều phẩm chất và tiềm năng QL, và có thể mang lại lợi ích cho NTĐH trong thực hiện các nhiệm vụ của mình. Chính vì vậy, việc NC cơ sở lý luận và thực tiễn 2 nhằm phân tích, đánh giá, và tìm giải pháp tăng cƣờng vai trò tham gia của đội ngũ CB nữ trong hoạt động QL NTĐH Việt nam là rất cần thiết. Vậy vai trò tham gia của đội ngũ CB nữ trong hoạt động QL NTĐH hiện nay nhƣ thế nào? Vai trò đó đƣợc nhìn nhận ra sao từ góc độ khoa học QL và giới? Các giải pháp nào có thể và cần thực hiện để tăng cƣờng hơn nữa vai trò tham gia của họ? Đó là các vấn đề chính đƣợc đề cập trong luận án.

MỤC ĐÍCH, ĐỐI TƢỢNG, NHIỆM VỤ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2.1 Mục đích nghiên cứu Luận án nhằm mục đích góp phần luận giải một cách có hệ thống tiềm năng của đội ngũ CB nữ trong tham gia QL NTĐH, thực trạng tham gia và các rào cản hạn chế, đặng kiến nghị những giải pháp nhằm phát huy hơn nữa tiềm năng và vai trò của họ trong tham gia QL NTĐH.2 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu Khách thể NC là sự tham gia của đội ngũ CB nữ trong hoạt động QL NTĐH. Đối tƣợng NC là các giải pháp có cơ sở lý luận, thực tiễn, và khả thi đối với việc tăng cƣờng vai trò đội ngũ CB nữ trong tham gia QL NTĐH.3 Nhiệm vụ nghiên cứu Một là, phân tích cơ sở lý luận khẳng định tiềm năng, và sự cần thiết tăng cƣờng tiềm năng và vai trò của đội ngũ CB nữ trong tham gia QL NTĐH. Hai là, đánh giá thực trạng, các nguyên nhân hạn chế sự phát huy tiềm năng và vai trò của đội ngũ CB nữ trong tham gia QL NTĐH. Ba là, trên cơ sở phân tích lý luận và thực tiễn, đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy hơn nữa tiềm năng và vai trò của đội ngũ CB nữ trong tham gia QL NTĐH.