Luận án tiến sĩ: Quản lý chất lượng đào tạo tại các học viện chính trị khu vực theo quan điểm quản lý chất lượng tổng thể TQM - Đặng Trường Khắc Tâm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­ ĐẶNG TRƯỜNG KHẮC TÂM QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO TẠI CÁC HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC THEO QUAN ĐIỂM QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG TỔNG THỂ (TQM) LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­ ĐẶNG TRƯỜNG KHẮC TÂM QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO TẠI CÁC HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC THEO QUAN ĐIỂM QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG TỔNG THỂ (TQM) Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC Mã số: 9 14 01 14 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN XUÂN TẾ 2. HOÀNG THỊ NHỊ HÀ Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2019 4 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Những số liệu điều tra, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, được nghiên cứu và thu thập từ thực tiễn tại Học viện chính trị khu vực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác.

Các tài liệu được sử dụng đều được trích dẫn có nguồn gốc rõ ràng. TÁC GIẢ LUẬN ÁN ĐẶNG TRƯỜNG KHẮC TÂM 5 LỜI CẢM ƠN Với tình cảm chân thành tôi xin bảy tỏ lòng tri ân sâu sắc nhất tới Ban Giám hiệu, Quí Thầy, Quí Cô của Trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, Quý Thầy, Cô Phòng Quản lý Đào tạo Sau đại học, Quí Thầy, Quí Cô khoa ̣ khoa Khoa học Giáo dục đã tạo điều kiện, tận tình giúp đỡ và hướng Tâm lý hoc, dẫn tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu luận án này. iệt với tấm lòng thnh, tác giả xin. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới tập thể lãnh đạo, giảng viên, học viên của các Học viện Chính trị khu vực đã tạo điều kiện về thời gian, vật chất, tinh thần và đóng góp nhiều ý kiến cho tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu, thu thập số liệu, thử nghiệm và hoàn thành luận án.

Cuối cùng tác giả muốn nói lời cảm ơn tới gia đình, những người thân và bạn bè, đồng nghiệp đã tận tình giúp đỡ, khích lệ, động viên tác giả trong suốt quá trình tác giả công tác, học tập và nghiên cứu khoa học. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2018 Tác giả luận án Đặng Trường Khắc Tâm 6 BẢNG CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Cụm từ đầy đủ BĐCL Bảo đảm chất lượng CC LL CT Cao cấp lý luận chính trị CSVC Cơ sở vật chất CBQL Cán bộ quản lý ĐH Đại học ĐBCL Đảm bảo chất lượng ĐT Đào tạo ĐTB Điểm trung bình GV Giảng viên HV Học viên HVCTKV Học viện Chính trị khu vực ISO Tiêu chuẩn quốc tế về bảo đảm chất lượng KĐCL Kiểm định chất lượng KT­XH Kinh tế ­Xã hội NCKH Nghiên cứu khoa học QLCL Quản lý chất lượng TQM Total Quality Management (Quản lý chất lượng tổng thể) XHCN Xã hội Chủ nghĩa 7 8 MỤC LỤC 9 DANH MỤC SƠ ĐỒ 10 DANH MỤC BẢNG BIỂU 11 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Các học viện chính trị khu vực trực thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý của Đảng và Nhà nước trong suốt chặng đường xây dựng, bảo vệ tổ quốc Việt Nam. Sau gần 70 năm thực hiện nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị đã đạt được một số kết quả quan trọng như: số lượng cán bộ được đào tạo lý luận chính trị tăng nhanh, nội dung, chương trình bước đầu đổi mới, đội ngũ giảng viên tăng cả về số lượng và chất lượng, điều kiện vật chất, kỹ thuật của các cơ sở đào tạo được cải thiện, số lượng cán bộ được đào tạo về lý luận chính trị và bồi dưỡng về kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng, nội dung, chương trình ngày càng phong phú, đa dạng, gắn với thực tiễn và sát với yêu cầu nâng cao trình độ, kỹ năng công tác của các đối tượng, đội ngũ GV tăng cả về số lượng và chất lượng, người học có trình độ tri thức ngày càng cao, điều kiện vật chất, kỹ thuật được cải thiện đáng kể góp phần xây dựng Đảng, hệ thống chính trị, phát triển kinh tế ­ xã hội và bảo vệ Tổ quốc.

Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đạt được công tác đào tạo, bồi dưỡng tại các HVCTKV nói chung và công tác QLCL đào tạo nói riêng còn một số hạn chế, yếu kém cần được khắc phục như trong kết luận nghị quyết số 32­NQ/TW ngày 26/5/2014 của Bộ Chính trị về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cho cán bộ lãnh đạo, quản lý đã nêu: “Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị còn một số hạn chế, yếu kém. Việc mở rộng quy mô đào tạo, bồi dưỡng chưa gắn liền với nâng cao chất lượng. Nội dung, chương trình đào tạo, bồi dưỡng chậm được đổi mới, bổ sung, cập nhật, còn trùng lặp, chưa đáp ứng yêu cầu nâng cao năng lực hoạt động thực tiễn, rèn luyện tư tưởng chính trị, đạo đức, phong cách lãnh đạo, quản lý. Phương pháp giảng dạy, học tập chậm được đổi mới, nặng về truyền đạt kiến thức, chưa phát huy được tính tích cực, sáng tạo của học viên.

12 Quan điểm chỉ đạo tại Nghị quyết trung ương 29 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế là “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục ­ đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học”. Báo cáo tổng kết năm học của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cũng ghi nhận: “Công tác quản lý đào tạo còn những bất cập; khả năng phối kết hợp ngành trung ương và địa phương có lúc chưa nhịp nhàng, hiệu quả nên việc tổ chức đội ngũ cán bộ quản lý đào tạo, công tác quản lý học viên, sinh viên chủ yếu trong thời gian lên lớp; thời gian tự học, tự nghiên cứu chưa có phương thức hữu hiệu để kiểm tra, giám sát học viên”[34]. “Cơ sở vật chất phục vụ cho công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học của cả giảng viên và học viên còn nhiều khó khăn, bất cập. Số giảng đường, thư viện, khu ký túc xá, các phương tiện phục vụ phương pháp dạy học tích cực còn thiếu thốn, hư hỏng, xuống cấp.

Một số hạng mục công trình mới xây dựng phục vụ cho công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ bị chậm tiến độ, khiến cho khả năng tiếp nhận học viên nội trú hạn hẹp trong khi yêu cầu mở rộng quy mô đào tạo tập trung, mở rộng các lớp bồi dưỡng…”[35]. Bên cạnh đó các báo cáo cũng cho thấy “chất lượng đào tạo và quản lý chất lượng đào tạo chưa chú trọng quá trình mà tập trung vào khâu kiểm tra và kết quả thi cử tốt nghiệp của học viên và dĩ nhiên các quan điểm QLCL đào tạo hiện đại như đảm bảo chất lượng và quản lý chất lượng tổng thể (TQM) chưa được các HVCTKV quan tâm nghiên cứu vận dụng trước yêu cầu đổi mới căn bản quản lý giáo dục” [34]. Ngoài ra cùng với việc tăng qui mô, hình thức đào tạo, bồi dưỡng, tăng số 13 lượng người học hằng năm, các HVCTKV cần đặc biệt quan tâm đến công tác quản lý chất lượng đào tạo, tiếp cận các hệ thống QLCL đào tạo tiên tiến trong và ngoài nước như mô hinh ̀ TQM. Hiện nay, quan điểm QLCL cũng như mô hình TQM đang được áp dụng trong nhiều trường đại học ở Nhật Bản.

Chính nhờ áp dụng thành công TQM trong QLCL đào tạo ở các trường đại học, Nhật Bản đã đào tạo được những thế hệ người lao động có chất lượng cao, đã biến chất lượng sản phẩm của quốc gia này từ chỗ yếu kém đến mức hoàn hảo, có uy tín trên thế giới. Do đó, nhiều quốc gia đã học tập và áp dụng TQM trong đó có Việt Nam. Tại Việt Nam, những định hướng cải cách và nâng cao chất lượng giáo dục đại học đã và đang thực hiện đều ít nhiều áp dụng triết lý TQM. Nhiều nhà cải cách giáo dục đại học đã phát động phong trào đổi mới phương pháp giảng dạy – người học làm trung tâm, mạnh dạn trao quyền tự chủ cho các trường đại học, đào tạo năng lực giáo viên và rèn luyện kỹ năng làm việc theo nhóm, cải tiến liên tục chất lượng giáo dục và hình thành ý thức trong cả cộng đồng – giáo dục toàn dân.

Hơn thế, một số phương diện văn hóa, kinh tế xã hội khác của Việt Nam cũng là điều kiện thuận lợi để áp dụng mô hình này. Trong lĩnh vực giáo dục, TQM là một hệ thống quản lý được áp dụng rộng rãi ở các nước có nền giáo dục phát triển với các đặc trưng cơ bản là: Luôn hướng đến thỏa mãn nhu cầu của khách hàng với việc thực hiện cải tiến liên tục; xây dựng văn hóa chất lượng của tổ chức; đảm bảo việc giao tiếp, thông tin một cách rộng rãi; thay đổi văn hóa chất lượng thông qua phương thức làm việc nhóm. Những lợi ích các cơ sở giáo dục có được khi áp dụng TQM vào quản lý nhà trường là điều đã được kiểm chứng trong đó chất lượng sản phẩm đào tạo của nhà trường luôn được đảm bảo và nâng cao. Đối với các cơ sở giáo dục ở Việt Nam hiện nay, nghiên cứu áp dụng TQM vào quản lý là một trong những giải pháp toàn diện nhằm đảm bảo và nâng cao sản phẩm chất lượng đào tạo của nhà trường đồng thời hướng đến thỏa mãn nhu cầu của người học và nhu cầu công việc mà xã hội đang thật sự cần đến.

TQM là thuyết Quản lý chất lượng tổng thể có xuất xứ từ nền sản xuất và kinh doanh nhưng lại khá phù hợp 14 với giáo dục.