Nghiên cứu giá trị sống của người già Việt Nam - Luận án Tiến sĩ Tâm lý học xã hội

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------- NGUYỄN ĐẮC TUÂN NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ SỐNG CỦA NGƢỜI GIÀ VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÍ HỌC HÀ NỘI - 2016 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------- NGUYỄN ĐẮC TUÂN NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ SỐNG CỦA NGƢỜI GIÀ VIỆT NAM Chuyên ngành: Tâm lí học xã hội Mã số: thí điểm LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÍ HỌC Chủ tịch hội đồng Ngƣời hƣớng dẫn khoa học GS. Lê Khanh PGS. Võ Thị Minh Chí HÀ NỘI - 2016 Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các dữ liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì một công trình nào khác.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả Nguyễn Đắc Tuân Lời cảm ơn! Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Lê Khanh và PGS.TS Võ Thị Minh Chí - Những người Thầy đã tận tâm dạy dỗ và dìu dắt em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin cảm ơn! - Ban Giám hiệu trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; - Ban Chủ nhiệm và toàn thể các Thầy/Cô Khoa Tâm lí học; - Các Thầy/Cô là thành viên của các Hội đồng đánh giá luận án; - Đồng nghiệp đang sống và làm việc ở các tỉnh trong cả nước; - Đồng nghiệp, sinh viên đang công tác và học tập tại Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội; - Các khách thể tham gia nghiên cứu; - Gia đình, bạn bè đã động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi trong quá trình làm luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả Nguyễn Đắc Tuân Mục lục Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các kí hiệu và chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ GIÁ TRỊ SỐNG CỦA NGƢỜI GIÀ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN.

Tổng quan tình hình nghiên cứu về giá trị, giá trị sống. Nghiên cứu trên thế giới. Nghiên cứu trong nước. Tổng quan tình hình nghiên cứu giá trị sống của ngƣời già.

Hướng nghiên cứu nhu cầu khẳng định giá trị bản thân của người già khi được tiếp tục tham gia các hoạt động, lao động. Hướng nghiên cứu đề cập đến một số giá trị sống của người già trong các mối quan hệ với gia đình và xã hội. 18 Tiểu kết chƣơng 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ GIÁ TRỊ SỐNG CỦA NGƢỜI GIÀ VIỆT NAM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN.

Một số vấn đề lí luận về giá trị. Khái niệm giá trị. Giá trị vật chất và giá trị tinh thần. Giá trị xã hội và giá trị cá nhân.

Mối quan hệ giữa giá trị với nhu cầu và động cơ. Trải nghiệm - cơ chế hình thành giá trị. Một số vấn đề lí luận về giá trị sống. Khái niệm giá trị sống.

Phân loại giá tri sống. Một số đặc điểm của giá trị sống. Một số chức năng chủ yếu của giá trị sống. Một số vấn đề lí luận về giá trị sống của ngƣời già Việt Nam.

Khái niệm người già Việt Nam. Một số đặc điểm tâm - sinh lí, xã hội của người già Việt Nam. Vai trò của người già. Khái niệm giá trị sống của người già Việt Nam.

Các mặt biểu hiện giá trị sống của người già Việt Nam. Yếu tố ảnh hưởng đến giá trị sống của người già Việt Nam. 60 Tiểu kết chƣơng 2. TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Tổ chức nghiên cứu. Tiến trình nghiên cứu. Địa bàn tổ chức nghiên cứu. Khách thể nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu lí luận. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn. 65 Tiểu kết chƣơng 3.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG GIÁ TRỊ SỐNG CỦA NGƢỜI GIÀ VIỆT NAM. Đánh giá chung về giá trị sống của ngƣời già Việt Nam. Thực trạng các giá trị sống cụ thể của ngƣời già Việt Nam. Giá trị sống hạnh phúc của người già Việt Nam.

Giá trị sống tình yêu thương của người già Việt Nam. Giá trị sống tôn trọng của người già Việt Nam. Giá trị sống tự do của người già Việt Nam. Giá trị sống trách nhiệm của người già Việt Nam.

Giá trị sống hòa bình của người già Việt Nam. Giá trị sống đoàn kết của người già Việt Nam. So sánh sự khác biệt về giá trị sống của ngƣời già theo nhân khẩu học. Theo vùng kinh tế.

Theo giới tính. Theo trình độ học vấn. Theo nghề nghiệp. Theo số con.

Yếu tố ảnh hƣởng đến giá trị sống của ngƣời già Việt Nam. Phân tích chân dung tâm lí điển hình. Chân dung tâm lí điển hình của bà Nguyễn Thị Kh (Ng. Chân dung tâm lí điển hình của bà Phạm Thị B (Ph.

Chân dung tâm lí điển hình của ông Nguyễn Danh T (Ng. 141 Tiểu kết chƣơng 4. 145 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 146 Danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án.

149 Tài liệu tham khảo Phụ lục Danh mục các kí hiệu và chữ viết tắt Stt Kí hiệu Xin đọc là 1 ĐLC Độ lệch chuẩn 2 ĐTB Điểm trung bình 3 ĐTBC Điểm trung bình chung 4 KMO Độ phù hợp 5 SPSS Statistical Products for the Social Services 6 Stt Số thứ tự 7 TL Tỉ lệ 8 p Mức ý nghĩa 9 r Hệ số tương quan 10 α Độ tin cậy 11 ß Hệ số hồi quy 12  Độ lệch chuẩn 13  Tổng 14 X Điểm trung bình 15 % Phần trăm Danh mục bảng Bảng 3. Mẫu khách thể nghiên cứu. Ý kiến lựa chọn và mức độ quan trọng của các giá trị sống. Chỉ số độ hiệu lực - KMO của các giá trị sống và yếu tố ảnh hưởng.

Chỉ số độ tin cậy - α của các giá trị sống và yếu tố ảnh hưởng. Mức độ thống nhất ý kiến của người già đối với từng giá trị sống. Tương quan giữa ba mặt biểu hiện trong từng giá trị sống của người già. Tương quan giữa các giá trị sống cụ thể của người già.

Dự báo sự ảnh hưởng của các mặt biểu hiện đến giá trị sống của người già 78 Bảng 4. Giá trị sống hạnh phúc của người già biểu hiện qua nhận thức. Giá trị sống hạnh phúc của người già biểu hiện qua thái độ. Giá trị sống hạnh phúc của người già biểu hiện qua hành vi.

Tương quan giữa các mặt biểu hiện trong giá trị sống hạnh phúc. Giá trị sống tình yêu thương của người già biểu hiện qua nhận thức. Giá trị sống tình yêu thương của người già biểu hiện qua thái độ. Giá trị sống tình yêu thương của người già biểu hiện qua hành vi.

Tương quan giữa các mặt biểu hiện trong giá trị sống tình yêu thương. Giá trị sống tôn trọng của người già biểu hiện qua nhận thức. Giá trị sống tôn trọng của người già biểu hiện qua thái độ. Giá trị sống tôn trọng của người già biểu hiện qua hành vi.

Tương quan giữa các mặt biểu hiện trong giá trị sống tôn trọng. Giá trị sống tự do của người già biểu hiện qua nhận thức. Giá trị sống tự do của người già biểu hiện qua thái độ. Giá trị sống tự do của người già biểu hiện qua hành vi.

Tương quan giữa các mặt biểu hiện trong giá trị sống tự do. Giá trị sống trách nhiệm của người già biểu hiện qua nhận thức. Giá trị sống trách nhiệm của người già biểu hiện qua thái độ. Giá trị sống trách nhiệm của người già biểu hiện qua hành vi.

Tương quan giữa các mặt biểu hiện trong giá trị sống trách nhiệm. Giá trị sống hòa bình của người già biểu hiện qua nhận thức. Giá trị sống hòa bình của người già biểu hiện qua thái độ. Giá trị sống hòa bình của người già biểu hiện qua hành vi.

Tương quan giữa các mặt biểu hiện trong giá trị sống hòa bình. Giá trị sống đoàn kết của người già biểu hiện qua nhận thức. Giá trị sống đoàn kết của người già biểu hiện qua thái độ. Giá trị sống đoàn kết của người già biểu hiện qua hành vi.

Tương quan giữa các mặt biểu hiện trong giá trị sống đoàn kết. Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến giá trị sống của người già. Dự báo sự ảnh hưởng của các yếu tố đến giá trị sống của người già. 131 Danh mục biểu đồ Biểu đồ 4.

Phân bố ý kiến của người già về giá trị sống hạnh phúc. Phân bố ý kiến của người già về giá trị sống tình yêu thương. Phân bố ý kiến của người già về giá trị sống tôn trọng. Phân bố ý kiến của người già về giá trị sống tự do.

Phân bố ý kiến của người già về giá trị sống trách nhiệm. Phân bố ý kiến của người già về giá trị hòa bình. Phân bố ý kiến của người già về giá trị sống đoàn kết. Tính cấp thiết của đề tài 1.

Ngày nay, hiện tượng già hóa dân số diễn ra với tốc độ ngày càng gia tăng ở hầu khắp các nước trên thế giới, trong đó có nước ta. Theo Tổng cục thống kê Việt Nam1: - Tính đến năm 2011 nước ta có trên 8,25 triệu người trong độ tuổi từ 60 trở lên chiếm 9,9% tổng dân số. Tỉ lệ người có độ tuổi từ 65 trở lên chiếm 6,6% và trên 100 tuổi là 7.200 người (chiếm 0,0084% tổng dân số cả nước); Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số. - Người già Việt Nam chủ yếu sống ở các vùng nông thôn (chiếm 72,9%); không có lương hưu hoặc trợ cấp xã hội, tự tạo công ăn việc làm với thu nhập thấp, không ổn định, hoàn cảnh kinh tế khó khăn, thiếu thốn, không có tích lũy về vật chất.

- Tuổi thọ trung bình của người dân nước ta khá cao (đạt 73 tuổi), nhưng có khoảng 95,0% người già có từ một đến hai bệnh, chủ yếu là bệnh mãn tính cần phải điều trị lâu dài với chi phí cao; 67,2% người già có tình trạng sức khỏe yếu và rất yếu, chỉ có khoảng 5,0% người già có sức khỏe tốt.