Luận án tiến sĩ: Nâng cao chất lượng đào tạo nghề công nghệ ô tô Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐẠO TẠO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG NGUYỄN THỊ QUYÊN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO NGHỀ CÔNG NGHỆ Ô TÔ Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 62 34 04 10 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1.TS Lê Xuân Bá 2. Nguyễn Hồng Minh HÀ NỘI – 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là sản phẩm độc lập mà tác giả đã thực hiện một cách nghiêm túc. Các thông tin, dữ liệu và các tài liệu liên quan được trích dẫn có nguồn gốc rõ ràng. Những kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án chưa được công bố ở bất kỳ một công trình nghiên cứu nào khác.

Tác giả Nguyễn Thị Quyên ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU. viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ. ix LỜI MỞ ĐẦU.

1 1 Tính cấp thiết của nghiên cứu đề tài luận án. 1 2 Mục đích, ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài luận án. 4 3 Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ ĐÀO TẠO VÀ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO NGHỀ CÔNG NGHỆ Ô TÔ .1 Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố trong và ngoài nước liên quan đến đề tài luận án .1 Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố ở nước ngoài .2 Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố trong nước .3 Những vấn đề thuộc đề tài luận án chưa được các nghiên cứu đã công bố giải quyết.4 Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu giải quyết .2 Phương hướng giải quyết các vấn đề nghiên cứu của luận án .1 Mục tiêu nghiên cứu đề tài luận án .2 Các câu hỏi nghiên cứu của đề tài luận án.3 Đối tượng và giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài luận án .4 Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu đề tài luận án.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NGHỀ VÀ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO NGHỀ CÔNG NGHỆ Ô TÔ .1 Đào tạo nghề và vai trò đào tạo nghề Công nghệ ô tô trong nền kinh tế thị trường.1 Khái niệm đào tạo nghề và đào tạo nghề Công nghệ ô tô .2 Đặc điểm thị trường lao động ngành Công nghiệp ô tô và những yêu cầu đặt ra đối với đào tạo nghề Công nghệ ô tô .3 Nội dung của quản lý đào tạo nghề Công nghệ ô tô .4 Vai trò của đào tạo nghề Công nghệ ô tô đối với phát triển kinh tế - xã hội và với ngành Công nghiệp ô tô .2 Chất lượng đào tạo nghề Công nghệ ô tô và tiêu chí đánh giá .1 Chất lượng đào tạo nghề .2 Tiêu chí đánh giá chất lượng đào tạo nghề Công nghệ ô tô .3 Các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề Công nghệ ô tô.1 Các yếu tố thuộc về môi trường bên ngoài .2 Các yếu tố thuộc về môi trường bên trong .4 Kinh nghiệm về nâng cao chất lượng đào tạo nghề của một số nước trên thế giới và bài học cho Việt Nam .1 Kinh nghiệm của Hàn Quốc .2 Kinh nghiệm của Nhật Bản .3 Kinh nghiệm của Đài Loan .4 Bài học kinh nghiệm rút ra cho đào tạo nghề Công nghệ ô tô ở Việt Nam 66 Kết luận chương 2. THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO NGHỀ CÔNG NGHỆ Ô TÔ Ở VIỆT NAM .1 Khái quát thực trạng đào tạo nghề và đào tạo nghề Công nghệ ô tô ở Việt Nam .1 Quy mô đào tạo nghề ở Việt Nam .2 Mạng lưới đào tạo nghề ở Việt Nam .3 Tỷ lệ tốt nghiệp đào tạo nghề của học sinh sinh viên .4 Việc làm của người học sau khi tốt nghiệp .5 Thực tra ̣ng các yếu tố ảnh hưởng đế n chấ t lươ ̣ng đào ta ̣o nghề và chấ t lươ ̣ng đào ta ̣o nghề Công nghê ̣ ô tô .2 Thực trạng chất lượng đào tạo nghề Công nghệ ô tô hiện nay ở Việt Nam .1 Thực trạng xây dựng và tổ chức thực hiện các quy chế, quy định quản lý đào tạo nghề .2 Lập kế hoạch và tổ chức tuyển sinh .3 Tổ chức đào tạo nghề .4 Tổ chức thi cử và đánh giá chất lượng .3 Thực trạng chất lượng đào tạo nghề Công nghệ ô tô theo các tiêu chí .1 Kết quả tốt nghiệp.2 Việc làm cho học sinh sinh viên sau khi tốt nghiệp .3 Mức độ hài lòng của doanh nghiệp .4 Đánh giá chung về chất lượng đào tạo nghề Công nghệ ô tô .1 Những kết quả đạt được .2 Những hạn chế và nguyên nhân. 107 Kết luận chương 3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO NGHỀ CÔNG NGHỆ Ô TÔ Ở VIỆT NAM ĐÁP ỨNG NHU CẦU CỦA THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG .1 Bối cảnh, cơ hội và thách thức đối với ngành công nghiệp ô tô, đào tạo nghề Công nghệ ô tô ở Việt Nam đến năm 2025.1 Bối cảnh quốc tế và trong nước ảnh hưởng đến phát triển ngành Công nghiệp ô tô.2 Cơ hội, thách thức đối với ngành Công nghiệp ô tô và đào tạo nghề Công nghệ ô tô Việt Nam .2 Xu hướng phát triển của ngành Công nghiệp ô tô đến năm 2025 .3 Mục tiêu, quan điểm và phương hướng nâng cao chấ t lươ ̣ng đào ta ̣o nghề Công nghê ̣ ô tô ở Việt Nam đến năm 2025 .4 Các giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề Công nghệ ô tô ở Việt Nam đến năm 2025 .1 Giải pháp về cơ chế, chính sách của Nhà nước .2 Giải pháp về các yếu tố đảm bảo chất lượng đào tạo thuộc về môi trường bên trong cơ cở giáo dục nghề nghiệp.3 Giải pháp tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp vào đào tạo .4 Giải pháp đề xuất mô hình Xưởng – Trường ứng dụng tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp .1 Kiến nghị với các cơ quan quản lý Nhà nước .2 Kiến nghị với các doanh nghiệp.

145 Kết luận chương 4. 147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ATLĐ An toàn lao động CĐN Cao đẳng nghề CLĐT Chất lượng đào tạo CNH – HĐH Công nghiệp hóa – hiện đại hóa CNOTO Công nghệ ô tô CNOT Công nghiệp ô tô CSGDNN Cơ sở giáo dục nghề nghiệp CSVC Cơ sở vật chất DHMT Duyên hải miền Trung Doanh nghiệp (kinh doanh liên quan đến DN ngành Công nghiệp ô tô) ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐTN Đào tạo nghề GDNN Giáo dục nghề nghiệp GV, GV Giáo viên, giảng viên HS, SV Học sinh, sinh viên HT Hệ thống KT – XH Kinh tế - xã hội LĐTBXH Lao động Thương binh và Xã hội MNPB Miền núi phía bắc NCKH Nghiên cứu khoa học NĐ Nghị định NNL Nguồn nhân lực OTOCNC Ô tô công nghệ cao QĐ Quyết định QLCL Quản lý chất lượng vii SCN Sơ cấp nghề TCN Trung cấp nghề TCCN Trung cấp chuyên nghiệp THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TTLĐ Thị trường lao động VET Vocational Education and Training (Giáo dục và đào tạo nghề) viii DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU Bảng 1.1 Số lượng cơ sở giáo dục nghề nghiệp điều tra và số phiếu thu. Quy mô tuyển sinh đào tạo nghề ở Việt Nam giai đoạn 2010 – 2014 .2 Quy mô tuyển sinh đào tạo nghề ở Việt Nam giai đoạn 2010 – 2014 theo vùng lãnh thổ .3 Số liệu HSSV học nghề tốt nghiệp và có việc làm năm 2014 .4 Tốc độ tăng tổng sản phẩm trong nước .5 Tần suất và giá trị trung bình của các biến quan sát đối với nhân tố GV dạy nghề CNOTO.6 DN đánh giá nhân tố GV dạy nghề CNOTO .7 CSVC, thiết bị của CSGDNN đào tạo nghề CNOTO.8 Đánh giá tốt nghiệp đối với nghề CNOTO.9 Số lượng các CSGDNN đào tạo nghề CNOTO theo trình độ .10 Kết cấu chương trình đào tạo nghề CNOTO tại các CSGDNN .11 Đánh giá quá trình đào tạo thực hành tại các CSGDNN đào tạo nghề CNOTO.12 Kết quả tốt nghiệp và tỷ lệ việc làm của nghề CNOTO.13 Hỗ trợ giải quyết việc làm cho HSSV sau tốt nghiệp của các CSGDNN. 104 ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 Số lượng các CSGDNN theo hình thức sở hữu trong giai đoạn 2011 – 2014 .2 Đánh giá mức độ về chương trình, giáo trình đào tạo nghề CNOTO .3 Sự tham gia của DN vào đào tạo nghề CNOTO .4 Sự tham gia của DN vào quá trình đào tạo (Đơn vị: Điểm) .5 Tỷ trọng tuyển sinh nghề CNOTO trình độ CĐN và TCN .6 Quy mô tuyển sinh nghề CNOTO theo vùng trình độ cao đẳng và trung cấp năm 2015 .7 Số lượng các trường CĐN và TCN đào tạo CNOTO .8 Số lượng CSGDNN đào tạo nghề CNOTO phân theo vùng .9 Cách thức đánh giá kết quả đào tạo nghề CNOTO.10 Xếp loại tốt nghiệp đào tạo nghề CNOTO của một số CSGDNN .11 Đánh giá của DN về chất lượng đào tạo nghề CNOTO .12 Tỷ lệ HSSV nghề CNOTO tốt nghiệp đáp ứng công việc của DN .13 DN đánh giá về kỹ năng và kiến thức của HSSV sau tốt nghiệp nghề CNOTO.

108 1 LỜI MỞ ĐẦU 1 Tính cấp thiết của nghiên cứu đề tài luận án Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập, chất lượng NNL được coi là chìa khóa để cạnh tranh thành công của mỗi quốc gia, mỗi nền kinh tế. Việt Nam đang trong quá trình hội nhập sâu và rộng vào kinh tế thế giới; mặc dù vậy NNL nước ta còn nhiều hạn chế như số lượng đông nhưng chất lượng thấp, cơ cấu nhân lực bất hợp lý giữa các ngành nghề, vùng kinh tế. Chất lượng NNL của Việt Nam còn thấp và có khoảng cách khá lớn so với các nước phát triển trong khu vực. Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam đang rất thiếu lao động có trình độ tay nghề, công nhân kỹ thuật bậc cao, trong đó có nhân lực cho ngành CNOT.

Vấn đề then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế chính là nâng cao chất lượng đào tạo NNL. Do vậy, không chỉ có Việt Nam mà nhiều nước trên thế giới đang đầu tư phát triển HT giáo dục và đào tạo nhằm phát triển nguồn lao động có trình độ, kỹ thuật, kỹ năng nghề nghiệp. Thực tế hiện nay, Việt Nam đã có nhiều chính sách khuyến khích nâng cao chất lượng đào tạo nghề hướng tới đổi mới căn bản công tác đào tạo nghề nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội và phù hợp với điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Những thành tựu được đánh giá trên các khía cạnh như quy mô đào tạo, mạng lưới CSGDNN, chất lượng GV dạy nghề, chương trình đào tạo, tỷ lệ HSSV tốt nghiệp có việc làm,.

Theo Tổng cục Dạy nghề, năm 2014, lĩnh vực dạy nghề đã tuyển mới 2.